શિવપુરાણમ્

આગ્નેયં વાથ વા માંત્રં કુર્યાત્સ્નાનં શિવેન વા શિવચિંતાપરં સ્નાનં યુક્તસ્યાત્મીયમુચ્યતે

અથવા અગ્નિસ્નાન, મંત્રસ્નાન કે શિવસ્નાન પણ કરી શકાય; જે શિવચિંતનમાં તલીન હોય, તેનું એવું સ્નાન સ્વીકાર્ય ગણાય છે.

સ્વસૂત્રોક્તવિધાનેન મંત્રાચમનપૂર્વકમ્ આચરેદ્બ્રહ્મયજ્ઞાંતં કૃત્વા દેવાદિતર્પણમ્

પોતાના સૂત્રમાં જણાવ્યા પ્રમાણે, મંત્ર અને આચમન પછી, બ્રહ્મયજ્ઞ કરવો અને પછી દેવાદિ તર્પણ કરવું.

મંડલસ્થં મહાદેવં ધ્યાત્વાભ્યર્ચ્ય યથાવિધિ દદ્યાદર્ઘ્યં તતસ્તસ્મૈ શિવાયાદિત્યરૂપિણે

મંડળમાં સ્થિત મહાદેવનું ધ્યાન કરીને, નિયમ મુજબ પૂજા કરીને, પછી સૂર્યરૂપ શિવને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.

અથ વૈતત્સ્વસૂત્રોક્તં કૃત્વા હસ્તૌ વિશોધયેત્ કરન્યાસં તતઃ કૃત્વા સકલીકૃતવિગ્રહઃ

અથવા પોતાના સૂત્ર પ્રમાણે કરી, હાથ ધોઈ, પછી કરન્યાસ કરીને, સર્વ રીતે તૈયાર થવું.

વામહસ્તગતાંભોભિર્ગંધસિદ્ધાર્થકાન્વિતૈઃ કુશપુંજેન વાભ્યુક્ષ્ય મૂલમંત્રસમન્વિતૈઃ

ડાબા હાથમાં પાણી લઈને, સુગંધ અને તલ સાથે, અથવા કુશના ગૂચ્છથી, મૂળમંત્ર સાથે છાંટવું.

આપોહિષ્ઠાદિભિર્મન્ત્રૈઃ શેષમાઘ્રાય વૈ જલમ્ વામનાસાપુટેનૈવ દેવં સંભાવયેત્સિતમ્

'આપોહિત' વગેરે મંત્રથી, બાકીનું પાણી સૂંઘીને, ડાબી નાકથી પાણી લઈને દેવતાનું સન્માન કરવું.

અર્ઘમાદાય દેહસ્થં સવ્યનાસાપુટેન ચ કૃષ્ણવર્ણેન બાહ્યસ્થં ભાવયેચ્ચ શિલાગતમ્

અર્ઘ્ય લઈને, ડાબી નાકથી શરીરમાં દેવતાનું ધ્યાન કરવું અને બહાર, શિલામાં સ્થિત, કૃષ્ણવર્ણ દેવતાનું ધ્યાન કરવું.

તર્પયેદથ દેવેભ્ય ઋષિભિશ્ચ વિશેષતઃ ભૂતેભ્યશ્ચ પિતૃભ્યશ્ચ દદ્યાદર્ઘ્યં યથાવિધિ

પછી, દેવતાઓને, ખાસ કરીને ઋષિઓને, ભૂતોને અને પિતૃઓને વિધિ પ્રમાણે અर्घ્ય અર્પણ કરવું જોઈએ.

રક્તચંદનતોયેન હસ્તમાત્રેણ મંડલમ્ સુવૃત્તં કલ્પયેદ્ભૂમૌ રક્તચૂર્ણાદ્યલંકૃતમ્

લાલ ચંદન મિશ્રિત પાણીથી જમીન પર હાથ જેટલું ગોળ માળું બનાવવું, અને તેને લાલ ચૂર્ણ વગેરેથી સુંદર રીતે શણગારવું.

તત્ર સંપૂજયેદ્ભાનું સ્વકીયાવરણૈઃ સહ સ્વખોલ્કાયેતિ મંત્રેણ સાંગતસ્સુખસિદ્ધયે

તેમાં, પોતાના અવરણે સાથે ભાનુદેવની પૂજા કરવી, અને 'સ્વખોલ્કાય' મંત્ર બોલી સુખ અને સિદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરવી.

પુનશ્ચ મંડલં કૃત્વા તદંગૈઃ પરિપૂજ્ય ચ તત્ર સ્થાપ્ય હેમપાત્રં માગધપ્રસ્થસંમિતમ્

પછી ફરીથી માળું બનાવી, તેના અંગોની પૂજા કરીને, ત્યાં માગધ પ્રસ્થ જેટલું સોનાનું પાત્ર મૂકવું.

પૂરયેદ્ગંધતોયેન રક્તચંદનયોગિના રક્તપુષ્પૈસ્તિલૈશ્ચૈવ કુશાક્ષતસમન્વિતૈઃ

એ પાત્રને સુગંધિત પાણી, લાલ ચંદન, લાલ ફૂલો, તલ, કુશા ઘાસ અને અખંડિત અક્ષતથી ભરવું.

દૂર્વાપામાર્ગગવ્યૈશ્ચ કેવલેન જલેન વા જાનુભ્યાં ધરણીં ગત્વા નત્વા દેવં ચ મંડલે

દૂર્વા, અપામારગ, ગાયનું દૂધ અથવા શુદ્ધ પાણી લઈને, ઘૂંટણે પડી, માળામાં દેવને વંદન કરવું.

કૃત્વા શિરસિ તત્પાત્રં દદ્યાદર્ઘ્યં શિવાય તત્ અથવાંજલિના તોયં સદર્ભં મૂલવિદ્યયા

એ પાત્રને માથા પર રાખી, શિવજીને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું; અથવા હાથ જોડીને, દર્ભા સાથે પાણી અને મૂળમંત્ર બોલી અર્ઘ્ય આપવું.

ઉત્ક્ષિપેદમ્બરસ્થાય શિવાયાદિત્યમૂર્તયે કૃત્વા પુનઃ કરન્યાસં કરશોધનપૂર્વકમ્

આ અર્ઘ્યને આકાશમાં રહેલા, સૂર્યરૂપ શિવજીને ઉંચે ઉઠાવવું, પછી હાથની શુદ્ધિ કરીને કરન્યાસ કરવો.

બુદ્ધ્વેશાનાદિસદ્યાંતં પઞ્ચબ્રહ્મમયં શિવમ્ ગૃહીત્વા ભસિતં મન્ત્રૈર્વિમૃજ્યાઙ્ગાનિ સંસ્પૃશેત્

ઈશાનથી સદ્યોજાત સુધીના પાંચ બ્રહ્મરૂપ શિવજીને જાણીને, ભસ્મ લઈને મંત્રોચ્ચાર સાથે અંગો પર લગાવવું.

યા દિનાંતૈશ્શિરોવક્ત્રહૃદ્ગુહ્યચરણાન્ક્રમાત્ તતો મૂલેન સર્વાંગમાલભ્ય વસનાન્તરમ્

માથું, મુખ, હૃદય, ગુપ્ત અંગો અને પગ પર ક્રમશઃ સ્પર્શ કરીને, પછી મૂળમંત્રથી આખા શરીરને સ્પર્શ કરી, શુદ્ધ વસ્ત્ર પહેરવું.

પરિધાય દ્વિરાચમ્ય પ્રોક્ષ્યૈકાદશમન્ત્રિતૈઃ જલૈરાચ્છાદ્ય વાસો ઽયદ્દ્વિરાચમ્ય શિવં સ્મરેત્

વસ્ત્ર પહેરી, બે વાર નમન કરીને, અગિયાર મંત્રોથી પાવન થયેલ પાણી છાંટવું, અથવા વસ્ત્ર ઢાંકી, બે વાર નમન કરી, શિવજીનું સ્મરણ કરવું.

પુનર્ન્યસ્તકરો મન્ત્રી ત્રિપુંડ્રં ભસ્મના લિખેત્ અવક્રમાય તં વ્યક્તં લલાટે ગન્ધવારિણા

પછી ફરી હાથ નીચે મૂકી, સાધકએ ભસ્મથી ત્રિપુંડ્ર સ્પષ્ટ અને ક્રમશઃ કંપળે સુગંધિત પાણીથી લલાટ પર દોરવું.

વૃત્તં વા ચતુરસ્રં વા બિન્દુમર્ધેન્દુમેવ વા લલાટે યાદૃશં પુણ્ડ્રં લિખિતં ભસ્મના પુનઃ

ગોળ, ચોરસ, બિંદુ કે અર્ધચંદ્ર જેવું, જે પણ ત્રિપુંડ્રનું ચિહ્ન ભસ્મથી લલાટ પર દોરવામાં આવે—

તાદૃશં ભુજયોર્મૂર્ધ્નિ સ્તનયોરંતરે લિખેત્ સર્વાંગોદ્ધૂલનં ચૈવ ન સમાનં ત્રિપુણ્ડ્રકૈઃ

એજ ચિહ્ન હાથ પર, માથા પર અને છાતી વચ્ચે દોરવું; પણ આખા શરીર પર ભસ્મ લગાવવું એ ત્રિપુંડ્ર જેવું નથી.

તસ્માત્ત્રિપુણ્ડ્રમેવૈકં લિખેદુદ્ધૂલનં વિના રુદ્રાક્ષાન્ધારયેદ્મૂર્ધ્નિ કંઠે શ્રોતે કરે તથા

એથી માત્ર ત્રિપુંડ્ર જ દોરવું, આખા શરીર પર ભસ્મ વિના; અને રુદ્રાક્ષ માથા, ગળા, કાન અને હાથમાં ધારણ કરવી.

સુવર્ણવર્ણમચ્છિન્નં શુભં નાન્યૈર્ધૃતં શુભમ્ વિપ્રાદીનાં ક્રમાચ્છ્રેષ્ઠં પીતં રક્તમથાસિતમ્

તે રુદ્રાક્ષ સુવર્ણવર્ણની, અખંડિત, શુભ અને બીજાની પહેરેલી ન હોવી જોઈએ; બ્રાહ્મણો માટે પીળી, પછી લાલ અને પછી કાળી શ્રેષ્ઠ છે.

તદલાભે યથાલાભં ધારણીયમદૂષિતમ્ તત્રાપિ નોત્તરં નીચૈર્ધાર્યં નીચમથોત્તરૈઃ

જો આવી ન મળે તો, જે મળે એ શુદ્ધ હોય તો ધારણ કરવી; તેમ છતાં નીચા વર્ણની રુદ્રાક્ષ ઉપરવાળાએ, અને ઉપરવાળાની નીચાવાળાએ ન પહેરવી.

નાશુચિર્ધારયેદક્ષં સદા કાલેષુ ધારયેત્ ઇત્થં ત્રિસંધ્યમથવા દ્વિસંધ્યં સકૃદેવ વા

અશુદ્ધ મનુષ્યએ કદી રુદ્રાક્ષ ન પહેરવી; તે હંમેશાં યોગ્ય સમયે પહેરવી—દિવસના ત્રણ સંધિએ, અથવા ઓછામાં ઓછું બે વાર, અથવા એક વાર.

કૃત્વા સ્નાનાદિકં શક્ત્યા પૂજયેત્પરમેશ્વરમ્ પ્રજાસ્થાનં સમાસાદ્ય બદ્ધ્વા રુચિરમાસનમ્

સ્નાન અને અન્ય શુદ્ધિક્રિયાઓ પોતાની શક્તિ અનુસાર કરીને, પૂજાવિધિ માટે નિર્ધારિત સ્થળે જઈને, મનપસંદ આસન ગોઠવીને, પરમેશ્વરની પૂજા કરવી.

ધ્યાયેદ્દેવં ચ દેવીં ચ પ્રાઙ્મુખો વાપ્યુદઙ્મુખઃ શ્વેતાદીન્નકુલીશાંતાંસ્તચ્છિષ્યાન્પ્રણમેદ્ગુરુમ્

પૂર્વ કે ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું કરીને, દેવ અને દેવીનું ધ્યાન કરવું; પછી સફેદ વસ્ત્ર પહેરેલા શાંત શિષ્યોને અને ગુરુને વંદન કરવું.

પુનર્દેવં શિવં નત્વા તતો નામાષ્ટકં જપેત્ શિવો મહેશ્વરશ્ચૈવ રુદ્રો વિષ્ણુઃ પિતામહઃ

પછી ફરીથી શિવદેવને વંદન કરીને, આઠ નામોનું સ્મરણ કરવું: શિવ, મહેશ્વર, રુદ્ર, વિષ્ણુ, પિતામહ,

સંસારવૈદ્યસ્સર્વજ્ઞઃ પરમાત્મેતિ ચાષ્ટકમ્ અથવા શિવમેવૈકં જપિત્વૈકાદશાધિકમ્

સંસારના વૈદ્ય, સર્વજ્ઞ અને પરમાત્મા—આ આઠ નામો છે; અથવા તો, માત્ર 'શિવ' નામ સાથે અગિયારમું નામ ઉમેરીને જપ કરવો.