શિવપુરાણમ્

અલાભે દંતકાષ્ઠાનામષ્ટમ્યાદિદિનેષુ ચ અપાં દ્વાદશગણ્ડૂષૈઃ કુર્યાદાસ્યવિશોધનમ્

જો દાંત ઘસવાની લાકડીઓ ન મળે, અથવા અષ્ટમી વગેરે દિવસે, તો બાર વખત પાણીથી કૂળા કરીને મોં શુદ્ધ કરવું જોઈએ.

આચમ્ય વિધિવત્પશ્ચાદ્વારુણં સ્નાનમાચરેત્ નદ્યાં વા દેવખાતે વા હ્રદે વાથ ગૃહે ઽપિ વા

પછી યોગ્ય રીતે આચમન કરીને, નિયમ મુજબ, નદીમાં, પવિત્ર તળાવમાં, સરોવર કે ઘરમાં પણ, વરુણસ્નાન કરવું જોઈએ.

સ્નાનદ્રવ્યાણિ તત્તીરે સ્થાપયિત્વા બહિર્મલમ્ વ્યાપોહ્ય મૃદમાલિપ્ય સ્નાત્વા ગોમયમાલિપેત્

સ્નાનની વસ્તુઓ કિનારે મૂકી, બહારની માળવટ દૂર કરી, માટી લગાવીને સ્નાન કરવું અને પછી ગાયનું છાણ પણ શરીરે લગાવવું.

સ્નાત્વા પુનઃ પુનર્વસ્ત્રં ત્યક્ત્વાવાથ વિશોધ્ય ચ સુસ્નાતો નૃપવદ્ભૂયઃ શુદ્ધં વાસો વસીત ચ

સ્નાન કર્યા પછી, કપડાં વારંવાર બદલીને, પોતાને સારી રીતે ધોઈ, રાજા જેવું શુદ્ધ વસ્ત્ર પહેરવું જોઈએ.

મલસ્નાનં સુગંધાદ્યૈઃ સ્નાનં દન્તવિશોધનમ્ ન કુર્યાદ્બ્રહ્મચારી ચ તપસ્વી વિધવા તથા

બ્રહ્મચારી, તપસ્વી કે વિધવા એ સુગંધિત વસ્તુઓથી સ્નાન કે દાંત સાફ ન કરે.

સોપવીતશ્શિખાં બદ્ધા પ્રવિશ્ય ચ જલાંતરમ્ અવગાહ્ય સમાચાંતો જલે ન્યસ્યેત્ત્રિમંડલમ્

યજ્ઞોપવીત પહેરી, શિખા બાંધી, પાણીમાં પ્રવેશી, ડૂબીને યોગ્ય રીતે આચમન કરીને, પાણીમાં ત્રણ મંડળ સ્થાપવું.

સૌમ્યે મગ્નઃ પુનર્મંત્રં જપેચ્છક્ત્યા શિવં સ્મરેત્ ઉત્થાયાચમ્ય તેનૈવ સ્વાત્માનમભિષેચયેત્

પવિત્ર પાણીમાં ડૂબીને, ફરી મનથી મંત્ર જપવું, શિવનું સ્મરણ કરવું અને પછી ઊભા રહી, આચમન કરીને એ જ પાણીથી પોતાને અભિષેક કરવો.

ગોશૃંગેણ સદર્ભેણ પાલાશેન દલેન વા પાદ્મેન વાથ પાણિભ્યાં પઞ્ચકૃત્વસ્ત્રિરેવ વા

ગાયના શિંગ, દર્ભા, પાલાશના પાન, કમળ કે હાથ વડે, ત્રણ કે પાંચ વખત અભિષેક કરવો.

ઉદ્યાનાદૌ ગૃહે ચૈવ વર્ધન્યા કલશેન વા અવગાહનકાલે ઽદ્ભિર્મંત્રિતૈરભિષેચયેત્

બગીચામાં, ઘરમાં કે કળશ વડે, ડૂબતી વખતે મંત્રથી પવિત્ર કરેલું પાણીથી અભિષેક કરવું.

અથ ચેદ્વારુણં કર્તુમશક્તઃ શુદ્ધવાસસા આર્દ્રેણ શોધયેદ્દેહમાપાદતલમસ્તકમ્

જો વરુણસ્નાન શક્ય ન હોય, તો શુદ્ધ વસ્ત્ર પહેરી, ભીંજવાંથી પગથી માથા સુધી શરીર સારી રીતે ધોવું.

આગ્નેયં વાથ વા માંત્રં કુર્યાત્સ્નાનં શિવેન વા શિવચિંતાપરં સ્નાનં યુક્તસ્યાત્મીયમુચ્યતે

અથવા અગ્નિસ્નાન, મંત્રસ્નાન કે શિવસ્નાન પણ કરી શકાય; જે શિવચિંતનમાં તલીન હોય, તેનું એવું સ્નાન સ્વીકાર્ય ગણાય છે.

સ્વસૂત્રોક્તવિધાનેન મંત્રાચમનપૂર્વકમ્ આચરેદ્બ્રહ્મયજ્ઞાંતં કૃત્વા દેવાદિતર્પણમ્

પોતાના સૂત્રમાં જણાવ્યા પ્રમાણે, મંત્ર અને આચમન પછી, બ્રહ્મયજ્ઞ કરવો અને પછી દેવાદિ તર્પણ કરવું.

મંડલસ્થં મહાદેવં ધ્યાત્વાભ્યર્ચ્ય યથાવિધિ દદ્યાદર્ઘ્યં તતસ્તસ્મૈ શિવાયાદિત્યરૂપિણે

મંડળમાં સ્થિત મહાદેવનું ધ્યાન કરીને, નિયમ મુજબ પૂજા કરીને, પછી સૂર્યરૂપ શિવને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું.

અથ વૈતત્સ્વસૂત્રોક્તં કૃત્વા હસ્તૌ વિશોધયેત્ કરન્યાસં તતઃ કૃત્વા સકલીકૃતવિગ્રહઃ

અથવા પોતાના સૂત્ર પ્રમાણે કરી, હાથ ધોઈ, પછી કરન્યાસ કરીને, સર્વ રીતે તૈયાર થવું.

વામહસ્તગતાંભોભિર્ગંધસિદ્ધાર્થકાન્વિતૈઃ કુશપુંજેન વાભ્યુક્ષ્ય મૂલમંત્રસમન્વિતૈઃ

ડાબા હાથમાં પાણી લઈને, સુગંધ અને તલ સાથે, અથવા કુશના ગૂચ્છથી, મૂળમંત્ર સાથે છાંટવું.

આપોહિષ્ઠાદિભિર્મન્ત્રૈઃ શેષમાઘ્રાય વૈ જલમ્ વામનાસાપુટેનૈવ દેવં સંભાવયેત્સિતમ્

'આપોહિત' વગેરે મંત્રથી, બાકીનું પાણી સૂંઘીને, ડાબી નાકથી પાણી લઈને દેવતાનું સન્માન કરવું.

અર્ઘમાદાય દેહસ્થં સવ્યનાસાપુટેન ચ કૃષ્ણવર્ણેન બાહ્યસ્થં ભાવયેચ્ચ શિલાગતમ્

અર્ઘ્ય લઈને, ડાબી નાકથી શરીરમાં દેવતાનું ધ્યાન કરવું અને બહાર, શિલામાં સ્થિત, કૃષ્ણવર્ણ દેવતાનું ધ્યાન કરવું.

તર્પયેદથ દેવેભ્ય ઋષિભિશ્ચ વિશેષતઃ ભૂતેભ્યશ્ચ પિતૃભ્યશ્ચ દદ્યાદર્ઘ્યં યથાવિધિ

પછી, દેવતાઓને, ખાસ કરીને ઋષિઓને, ભૂતોને અને પિતૃઓને વિધિ પ્રમાણે અर्घ્ય અર્પણ કરવું જોઈએ.

રક્તચંદનતોયેન હસ્તમાત્રેણ મંડલમ્ સુવૃત્તં કલ્પયેદ્ભૂમૌ રક્તચૂર્ણાદ્યલંકૃતમ્

લાલ ચંદન મિશ્રિત પાણીથી જમીન પર હાથ જેટલું ગોળ માળું બનાવવું, અને તેને લાલ ચૂર્ણ વગેરેથી સુંદર રીતે શણગારવું.

તત્ર સંપૂજયેદ્ભાનું સ્વકીયાવરણૈઃ સહ સ્વખોલ્કાયેતિ મંત્રેણ સાંગતસ્સુખસિદ્ધયે

તેમાં, પોતાના અવરણે સાથે ભાનુદેવની પૂજા કરવી, અને 'સ્વખોલ્કાય' મંત્ર બોલી સુખ અને સિદ્ધિ માટે પ્રાર્થના કરવી.

પુનશ્ચ મંડલં કૃત્વા તદંગૈઃ પરિપૂજ્ય ચ તત્ર સ્થાપ્ય હેમપાત્રં માગધપ્રસ્થસંમિતમ્

પછી ફરીથી માળું બનાવી, તેના અંગોની પૂજા કરીને, ત્યાં માગધ પ્રસ્થ જેટલું સોનાનું પાત્ર મૂકવું.

પૂરયેદ્ગંધતોયેન રક્તચંદનયોગિના રક્તપુષ્પૈસ્તિલૈશ્ચૈવ કુશાક્ષતસમન્વિતૈઃ

એ પાત્રને સુગંધિત પાણી, લાલ ચંદન, લાલ ફૂલો, તલ, કુશા ઘાસ અને અખંડિત અક્ષતથી ભરવું.

દૂર્વાપામાર્ગગવ્યૈશ્ચ કેવલેન જલેન વા જાનુભ્યાં ધરણીં ગત્વા નત્વા દેવં ચ મંડલે

દૂર્વા, અપામારગ, ગાયનું દૂધ અથવા શુદ્ધ પાણી લઈને, ઘૂંટણે પડી, માળામાં દેવને વંદન કરવું.

કૃત્વા શિરસિ તત્પાત્રં દદ્યાદર્ઘ્યં શિવાય તત્ અથવાંજલિના તોયં સદર્ભં મૂલવિદ્યયા

એ પાત્રને માથા પર રાખી, શિવજીને અર્ઘ્ય અર્પણ કરવું; અથવા હાથ જોડીને, દર્ભા સાથે પાણી અને મૂળમંત્ર બોલી અર્ઘ્ય આપવું.

ઉત્ક્ષિપેદમ્બરસ્થાય શિવાયાદિત્યમૂર્તયે કૃત્વા પુનઃ કરન્યાસં કરશોધનપૂર્વકમ્

આ અર્ઘ્યને આકાશમાં રહેલા, સૂર્યરૂપ શિવજીને ઉંચે ઉઠાવવું, પછી હાથની શુદ્ધિ કરીને કરન્યાસ કરવો.

બુદ્ધ્વેશાનાદિસદ્યાંતં પઞ્ચબ્રહ્મમયં શિવમ્ ગૃહીત્વા ભસિતં મન્ત્રૈર્વિમૃજ્યાઙ્ગાનિ સંસ્પૃશેત્

ઈશાનથી સદ્યોજાત સુધીના પાંચ બ્રહ્મરૂપ શિવજીને જાણીને, ભસ્મ લઈને મંત્રોચ્ચાર સાથે અંગો પર લગાવવું.

યા દિનાંતૈશ્શિરોવક્ત્રહૃદ્ગુહ્યચરણાન્ક્રમાત્ તતો મૂલેન સર્વાંગમાલભ્ય વસનાન્તરમ્

માથું, મુખ, હૃદય, ગુપ્ત અંગો અને પગ પર ક્રમશઃ સ્પર્શ કરીને, પછી મૂળમંત્રથી આખા શરીરને સ્પર્શ કરી, શુદ્ધ વસ્ત્ર પહેરવું.

પરિધાય દ્વિરાચમ્ય પ્રોક્ષ્યૈકાદશમન્ત્રિતૈઃ જલૈરાચ્છાદ્ય વાસો ઽયદ્દ્વિરાચમ્ય શિવં સ્મરેત્

વસ્ત્ર પહેરી, બે વાર નમન કરીને, અગિયાર મંત્રોથી પાવન થયેલ પાણી છાંટવું, અથવા વસ્ત્ર ઢાંકી, બે વાર નમન કરી, શિવજીનું સ્મરણ કરવું.

પુનર્ન્યસ્તકરો મન્ત્રી ત્રિપુંડ્રં ભસ્મના લિખેત્ અવક્રમાય તં વ્યક્તં લલાટે ગન્ધવારિણા

પછી ફરી હાથ નીચે મૂકી, સાધકએ ભસ્મથી ત્રિપુંડ્ર સ્પષ્ટ અને ક્રમશઃ કંપળે સુગંધિત પાણીથી લલાટ પર દોરવું.