શિવપુરાણમ્

હિમવદ્ગિરિજા ગંગા પુણ્યા શતમુખા નદી તત્તીરે ચૈવ કાશ્યાદિપુણ્યક્ષેત્રાણ્યનેકશઃ

હિમાલયપુત્રી ગંગા પવિત્ર નદી છે અને એની પણ સો શાખાઓ છે; એના કાંઠે પણ કાશીથી આરંભે અનેક પવિત્ર સ્થળો છે.

તત્ર તીરં પ્રશસ્તં હિ મૃગબૃહસ્પતૌ શોણભદ્રો દશમુખઃ પુણ્યોભીષ્ટફલપ્રદઃ

ત્યાં મૃગબૃહસ્પતિના સમયે તે કિનારો ખરેખર ઉત્તમ છે; દશમુખી શોણભદ્ર પવિત્ર છે અને ઇચ્છિત ફળ આપે છે.

તત્ર સ્નાનોપવાસેન પદં વૈનાયકં લભેત્ ચતુર્વીંશમુખા પુણ્યા નર્મદા ચ મહાનદી

ત્યાં સ્નાન અને ઉપવાસથી ગણેશનું સ્થાન મળે છે; ચોવીસ મોખવાળી પવિત્ર નર્મદા મહાનદી છે.

તસ્યાં સ્નાનેન વાસેન પદં વૈષ્ણવમાપ્નુયાત્ તમસા દ્વાદશમુખા રેવા દશમુખા નદી

ત્યાં સ્નાન અને નિવાસથી વિષ્ણુનું સ્થાન મળે છે; બાર મોખવાળી તમસા અને દસ મોખવાળી રેવા નદી છે.

ગોદાવરી મહાપુણ્યા બ્રહ્મગોવધનાશિની એકવિંશમુખા પ્રોક્તા રુદ્રલોકપ્રદાયિની

ગોદાવરી મહાપવિત્ર છે, બ્રાહ્મણહત્યા અને ગૌહત્યાના પાપ નાશ કરે છે; એકવીસ મોખવાળી કહેવાય છે અને રુદ્રલોક આપે છે.

કૃષ્ણવેણી પુણ્યનદી સર્વપાપક્ષયાવહા સાષ્ટાદશમુખાપ્રોક્તા વિષ્ણુલોકપ્રદાયિની

કૃષ્ણવેણી પવિત્ર નદી છે, સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે; આઠદશ મોખવાળી કહેવાય છે અને વિષ્ણુલોક આપે છે.

તુંગભદ્રા દશમુખા બ્રહ્મલોકપ્રદાયિની સુવર્ણમુખરી પુણ્યા પ્રોક્તા નવમુખા તથા

તૂંગભદ્ર દસ મોખવાળી છે અને બ્રહ્મલોક આપે છે; સુવર્ણમુખરી પવિત્ર છે અને નવ મોખવાળી કહેવાય છે.

તત્રૈવ સુપ્રજાયંતે બ્રહ્મલોકચ્યુતાસ્તથા સરસ્વતી ચ પંપા ચ કન્યાશ્વેતનદી શુભા

ત્યાં સારા સંતાન જન્મે છે અને બ્રહ્મલોકમાંથી પડેલા પણ આવે છે; સરસ્વતી, પંપા, કન્યા અને શુભ શ્વેતનદી પણ છે.

એતાસાં તીરવાસેન ઇંદ્રલોકમવાપ્નુયાત્ સહ્યાદ્રિજા મહાપુણ્યા કાવેરીતિ મહાનદી

આ નદીઓના કિનારે રહેવાથી ઇન્દ્રલોક મળે છે; સહ્યાદ્રીથી નીકળતી કાવેરી મહાપવિત્ર મહાનદી છે.

સપ્તવિંશમુખા પ્રોક્તા સર્વાભીષ્ટં પ્રદાયિની તત્તીરાઃ સ્વર્ગદાશ્ચૈવ બ્રહ્મવિષ્ણુપદપ્રદાઃ

તે સત્તાવીસ મોખવાળી કહેવાય છે અને સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપે છે; એ કિનારા સ્વર્ગ અને બ્રહ્મા-વિષ્ણુનું સ્થાન આપે છે.

શિવલોકપ્રદા શૈવાસ્ તથા ઽભીષ્ટફલપ્રદાઃ નૈમિષે બદરે સ્નાયાન્મેષગે ચ ગુરૌ રવૌ

શૈવ કિનારા શિવલોક આપે છે અને ઇચ્છિત ફળ આપે છે; નૈમિષ, બદરી, મેષગ, ગુરુ અને રવિમાં સ્નાન કરવું જોઈએ.

બ્રહ્મલોકપ્રદં વિદ્યાત્તતઃ પૂજાદિકં તથા સિંધુનદ્યાં તથા સ્નાનં સિંહે કર્કટગે રવૌ

તે બ્રહ્મલોક આપે છે, અને પૂજા વગેરે પણ મળે છે; સિંધુ નદીમાં પણ સિંહ કે કર્કટ રાશિમાં રવિ હોય ત્યારે સ્નાન કરવું.

કેદારોદકપાનં ચ સ્નાનં ચ જ્ઞાનદં વિદુઃ ગોદાવર્યાં સિંહમાસે સ્નાયાત્સિંહબૃહસ્પતૌ

કેદારનું પાણી પીવું અને ત્યાં સ્નાન કરવું જ્ઞાન આપે છે; ગોદાવરીમાં સિંહ માસે અને બૃહસ્પતિ સિંહમાં હોય ત્યારે સ્નાન કરવું.

શિવલોકપ્રદમિતિ શિવેનોક્તં તથા પુરા યમુનાશોણયોઃ સ્નાયાદ્ગુરૌ કન્યાગતે રવૌ

શિવે કહ્યું છે કે તે શિવલોક આપે છે; ગુરુ કન્યામાં અને રવિ પણ ત્યાં હોય ત્યારે યમુના અને શોણામાં સ્નાન કરવું.

ધર્મલોકે દંતિલોકે મહાભોગપ્રદં વિદુઃ કાવેર્યાં ચ તથાસ્નાયાત્તુલાગે તુ રવૌ ગુરૌ

તે ધર્મલોક અને દંતિલોક આપે છે અને મહાન ભોગ આપે છે; કાવેરીમાં તુલા રાશિમાં રવિ અને ગુરુ હોય ત્યારે સ્નાન કરવું.

વિષ્ણોર્વચનમહાત્મ્યાત્સર્વાભીષ્ટપ્રદં વિદુઃ વૃશ્ચિકે માસિ સંપ્રાપ્તે તથાર્કે ગુરુવૃશ્ચિકે

વિષ્ણુના વચનના મહિમાથી તે સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપે છે; વૃશ્ચિક માસ આવે ત્યારે અને રવિ-ગુરુ બંને વૃશ્ચિકમાં હોય ત્યારે પણ.

નર્મદાયાં નદીસ્નાનાદ્વિષ્ણુલોકમ્વાપ્નુયાત્ સુવર્ણમુખરીસ્નાનં ચાપગે ચ ગુરૌ રવૌ

નર્મદા નદીમાં સ્નાનથી વિષ્ણુલોક મળે છે; સુવર્ણમુખરી અને અન્ય નદીઓમાં ગુરુ અને રવિ હોય ત્યારે સ્નાન કરવું.

શિવલોકપ્રદમિતિ બ્રાહ્મણો વચનં યથા મૃગમાસિ તથા સ્નાયાજ્જાહ્નવ્યાં મૃગગે ગુરૌ

બ્રાહ્મણે કહ્યું છે કે તે શિવલોક આપે છે; મૃગ માસે અને ગુરુ મૃગમાં હોય ત્યારે જાહ્નવીમાં સ્નાન કરવું.

શિવલોકપ્રદમિતિ બ્રહ્મણો વચનં યથા બ્રહ્મવિષ્ણ્વોઃ પદે ભુક્ત્વા તદંતે જ્ઞાનમાપ્નુયાત્

બ્રહ્માએ કહ્યું છે કે તે શિવલોક આપે છે; બ્રહ્મા અને વિષ્ણુનું સ્થાન ભોગવીને અંતે જ્ઞાન મળે છે.

ગંગાયાં માઘમાસે તુ તથાકુંભગતે રવૌ શ્રાદ્ધં વા પિંડદાનં વા તિલોદકમથાપિવા

માઘ મહિનામાં, જ્યારે સૂર્ય કુંભમાં પ્રવેશે છે, ગંગામાં શ્રાદ્ધ કરવું, પિંડદાન કરવું કે તિલમિશ્રિત જળ અર્પણ કરવું વિધિરૂપ છે.

વંશદ્વયપિત્ઃણાં ચ કુલકોટ્યુદ્ધરં વિદુઃ કૃષ્ણવેણ્યાં પ્રશંસંતિ મીનગે ચ ગુરૌ રવૌ

આવા કર્મો અનંત પેઢી સુધીના પિતૃઓને ઉદ્ધાર કરે છે; કૃષ્ણવેણી તટે અને ખાસ કરીને સૂર્ય મીન રાશિમાં હોય ત્યારે એનું વિશેષ મહિમા છે.

તત્તત્તીર્થે ચ તન્માસિ સ્નાનમિંદ્રપદપ્રદમ્ ગંગાં વા સહ્યજાં વાપિ સમાશ્રિત્ય વસેદ્બુધઃ

દરેક પવિત્ર તીર્થમાં, તેના નિર્ધારિત મહિનામાં સ્નાન કરવાથી ઇન્દ્રપદ મળે છે; જ્ઞાની મનુષ્યએ ગંગા કે સહ્યાદ્રીથી નીકળતી નદીઓના કિનારે રહેવું જોઈએ.

તત્કાલકૃતપાપસ્ય ક્ષયો ભવતિ નિશ્ચિતમ્ રુદ્રલોકપ્રદાન્યેવ સંતિ ક્ષેત્રાણ્યનેકશઃ

એ સમયે કરેલા પાપો નિશ્ચિતપણે નાશ પામે છે; અનેક ક્ષેત્રો એવા છે, જે રુદ્રલોક આપે છે.

તામ્રપર્ણી વેગવતી બ્રહ્મલોકફલપ્રદે તયોસ્તીરે હિ સંત્યેવ ક્ષેત્રાણિ સ્વર્ગદાનિ ચ

તામ્રપર્ણી અને વેગવતી નદીઓ બ્રહ્મલોકનું ફળ આપે છે; એમના કિનારે સ્વર્ગ આપતી અનેક પવિત્ર ભૂમિઓ છે.

સંતિ ક્ષેત્રાણિ તન્મધ્યે પુણ્યદાનિ ચ ભૂરિશઃ તત્ર તત્ર વસન્પ્રાજ્ઞસ્તાદૃશં ચ ફલં લભેત્

એ બધામાં ઘણી પવિત્ર ભૂમિઓ છે, જે પુણ્ય આપે છે; જ્ઞાની મનુષ્ય જ્યાં જ્યાં રહે છે, ત્યાં તે યોગ્ય ફળ પામે છે.

સદાચારેણ સદ્વૃત્ત્યા સદા ભાવનયાપિ ચ વસેદ્દયાલુઃ પ્રાજ્ઞો વૈ નાન્યથા તત્ફલં લભેત્

સદા સારા આચાર, સારા વર્તન અને સતત ભાવે રહેવું—એ રીતે દયાળુ અને જ્ઞાની મનુષ્યએ ત્યાં રહેવું જોઈએ; નહિંતર એ ફળ મળતું નથી.

પુણ્યક્ષેત્રે કૃતં પુણ્યં બહુધા ઋદ્ધિમૃચ્છતિ પુણ્યક્ષેત્રે કૃતં પાપં મહદણ્વપિ જાયતે

પવિત્ર ભૂમિમાં કરેલું પુણ્ય અનેક રીતે વૃદ્ધિ પામે છે; પણ એ જ ભૂમિમાં કરેલું પાપ બહુ મોટું બને છે.

તત્કાલં જીવનાર્થશ્ચેત્પુણ્યેન ક્ષયમેષ્યતિ પુણ્યમૈશ્વર્યદં પ્રાહુઃ કાયિકં વાચિકં તથા

એ સમયે, જો જીવન માટે પુણ્ય કરે છે તો નાશ આવે છે; કાયિક કે વાચિક પુણ્ય બંને ઐશ્વર્ય આપે છે એવું કહેવાય છે.

માનસં ચ તથા પાપં તાદૃશં નાશયેદ્દ્વિજાઃ માનસં વજ્રલેપં તુ કલ્પકલ્પાનુગં તથા

મનથી થયેલું પાપ પણ, દ્વિજોએ, એ જ રીતે નાશ પામે છે; પણ મનનું પાપ તો વજ્ર જેવી મજબૂત લપેટ હોય છે, જે યૂગો સુધી રહે છે.