શિવપુરાણમ્

કૃત્વા રક્ષાદિકં તત્ર બદ્ધ્વા મુદ્રાં ચ ધૈનવીમ્ અભિમંત્ર્ય ઘટાન્હુત્વા પૂર્ણાંતં ચ યથા પુરા

ત્યાં રક્ષા વગેરે વિધિ કરીને, ધૈનવી મુદ્રા બાંધી, કળશોમાં મંત્રોચ્ચાર કરીને, પહેલાં જેવું હવન પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી કરવું.

પ્રવેશ્ય મંડલે શિષ્યમનુષ્ણીષં ચ દેશિકઃ તર્પણાદ્યં તુ મંત્રાણાં કુર્યાત્પૂર્વાવસાનકમ્

આચાર્ય શિષ્યને મંડળમાં લાવે, શિષ્યનું માથું ખુલ્લું રાખે અને પહેલાં જેવી રીતે તર્પણાદિ મંત્રવિધિ આરંભે.

તતઃ સંપૂજ્ય દેવેશમનુજ્ઞાપ્ય ચ પૂર્વવત્ અભિષેકાય તં શિષ્યમાસનં ત્વધિરોહયેત્

પછી, દેવેશની પૂજા કરીને અને પહેલાં જેવી રીતે અનુમતિ લઈને, શિષ્યને અભિષેક માટે આસન પર બેસાડવો.

સકલીકૃત્ય તં પશ્ચાત્કલાપઞ્ચકરૂપિણમ્ ન્યસ્તમંત્રતનું બદ્ધ્વા શિવં શિષ્યં સમર્પયેત્

પછી, શિષ્યને પાંચ કલારૂપે પૂર્ણ બનાવી, મંત્રશરીર સ્થાપી, એ શિષ્યને શિવને અર્પણ કરવો.

તતો નિવૃત્તિકુંભાદિઘટાનુદ્ધૃત્ય વૈ ક્રમાત્ મધ્યમાન્તાચ્છિવેનૈવ શિષ્યં તમભિષેચયત્

પછી, નિવૃત્તિ વગેરેના કળશો ક્રમશઃ મધ્યમાંથી લઈ, શિવના હાથથી શિષ્યને અભિષેક કરવો.

શિવહસ્તં સમર્પ્યાથ શિશોઃ શિરસિ દેશિકઃ શિવભાવસમાપન્નઃ શિવાચાર્યં તમાદિશેત્

પછી, શિવનો હાથ શિષ્યના માથે રાખી, શિવભાવ પ્રાપ્ત કરીને, તેને શિવાચાર્યપદ માટે નિમણૂક કરવી.

અથાલંકૃત્ય તં દેવમારાધ્ય શિવમણ્ડલે શતમષ્ટોત્તરં હુત્વા દદ્યાત્પૂર્ણાહુતિં તતઃ

પછી, દેવને અલંકૃત કરી, શિવમંડળમાં પૂજા કરીને, એકસો આઠ આહુતિ આપી, અંતે પૂર્ણાહુતિ કરવી.

પુનઃ સમ્પૂજ્ય દેવેશં પ્રણમ્ય ભુવિ દંડવત્ શિરસ્યંજલિમાધાય શિવં વિજ્ઞાપયેદ્ગુરુઃ

પછી ફરી દેવેશની પૂજા કરી, જમીન પર દંડવત પ્રણામ કરીને, હાથ માથે મૂકી, ગુરુએ શિવને જાણ કરવી.

ભગવંસ્ત્વત્પ્રસાદેન દેશિકો.યં મયા કૃતઃ અનુગૃહ્ય ત્વયા દેવ દિવ્યાજ્ઞાસ્મૈ પ્રદીયતામ્

હે ભગવાન, તમારી કૃપાથી મેં આ આચાર્ય બનાવ્યો છે; હવે દયા કરીને, દેવ, એને દિવ્ય આજ્ઞા આપો.

એવં વિજ્ઞાપ્ય શિષ્યેણ સહ ભૂયઃ પ્રણમ્ય ચ શિવં શિવાગમં દિવ્યં પૂજયેચ્છિવવદ્ગુરુઃ

આ રીતે શિવને જાણ કરી, શિષ્ય સાથે ફરી પ્રણામ કરીને, ગુરુએ દિવ્ય શિવાગમની પૂજા શિવરૂપે કરવી.

પુનઃ શિવમનુજ્ઞાપ્ય શિવજ્ઞાનસ્ય પુસ્તકમ્ ઉભાભ્યામથ પાણિભ્યાં દદ્યાચ્છિષ્યાય દેશિકઃ

પછી ફરી શિવની અનુમતિ લઈ, ગુરુએ શિવજ્ઞાનનું પુસ્તક બંને હાથથી શિષ્યને આપવું.

સ તામ્મૂર્ધ્નિ સમાધાય વિદ્યાં વિદ્યાસનોપરિ અધિરોપ્ય યથાન્યાયમભિવંદ્ય સમર્ચયેત્

એ જ્ઞાનને માથા પર રાખી, યોગ્ય રીતે બેઠા પછી, શ્રદ્ધાપૂર્વક નમન કરીને તેની પૂજા કરવી.

અથ તસ્મૈ ગુરુર્દદ્યાદ્રાજોપકરણાન્યપિ આચાર્યપદવીં પ્રાપ્તો રાજ્યં ચાપિ યતો ઽર્હતિ

પછી ગુરુએ તેને રાજાની ચિહ્નો આપવી, કારણ કે હવે તે આચાર્ય બન્યો છે અને રાજ્ય મેળવવાનો પણ હકદાર છે.

અથાનુશાસનં કુર્યાત્પૂર્વૈરાચરિતં યથા યથા ચ શિવશાસ્ત્રોક્તં યથા લોકેષુ પૂજ્યતે

પછી તે પ્રાચીન લોકોની રીત પ્રમાણે, શિવના શાસ્ત્રોમાં જે કહેવાયું છે અને જે લોકોએ માન્ય રાખ્યું છે, એ પ્રમાણે શિષ્યને શીખવવું.

શિષ્યાન્પરિક્ષ્ય યત્નેન શિવશાસ્ત્રોક્તલક્ષણૈઃ સંસ્કૃત્ય ચ શિવજ્ઞાનં તેભ્યો દદ્યાચ્ચ દેશિકઃ

પછી ગુરુએ શિવશાસ્ત્રમાં જણાવેલા લક્ષણો પ્રમાણે શિષ્યોની કાળજીપૂર્વક તપાસ કરી, તેમને શુદ્ધ કરીને, શિવજ્ઞાન આપવું.

એવં સર્વમનાયાસં શૌચં ક્ષાંતિં દયાં તથા અસ્પૃહામપ્યસૂયાં ચ યત્નેન ચ વિભાવયેત્

આ રીતે, સરળતાથી શુદ્ધતા, ક્ષમા, દયા, નિરલિપ્તતા અને ઇર્ષ્યા ન રહે તેવી ભાવના, આ બધું મનથી પાળવું.

ઇત્થમાદિશ્ય તં શિષ્યં શિવમુદ્વાસ્ય મંડલાત્ શિવકુંભાનલાદીંશ્ચ સદસ્યાનપિ પૂજયેત્

આ રીતે શિષ્યને શીખવીને, શિવનું ચિહ્ન આપી મંડળમાંથી વિદાય આપવી અને શિવકુંભ, અગ્નિ વગેરે સભ્યજનોની પણ પૂજા કરવી.

યુગપદ્વાથ સંસ્કારાન્કુર્વીત સગણો ગુરુઃ તત્ર યત્ર દ્વયં વાપિ પ્રયોગસ્યોપદિશ્યતે

પછી ગુરુ પોતાના સહયોગીઓ સાથે, જ્યાં જ્યાં બંને પ્રકારના વિધિઓ કહેવામાં આવ્યા હોય, ત્યાં એકસાથે સંસ્કાર કરવો.

તદાદાવેવ કલશાન્કલ્પયેદધ્વશુદ્ધિવત્ કૃત્વા સમયસંસ્કારમભિષેકં વિનાખિલમ્

શરૂઆતમાં, માર્ગશુદ્ધિ માટે કળશો તૈયાર કરીને, સંસ્કારનો સંકલ્પ કરીને, અભિષેક સિવાયના બધા વિધિ કરવાં.

સમભ્યર્ચ્ય શિવં ભૂયઃ કૃત્વા ચાધ્વવિશોધનમ્ તસ્મિન્પરિસમાપ્તે તુ પુનર્દેવં પ્રપૂજયેત્

પછી ફરીથી શિવની પૂજા કરીને, માર્ગશુદ્ધિ કર્યા પછી, તે પૂર્ણ થાય ત્યારે ફરી દેવની પૂજા કરવી.

હુત્વા મંત્રન્તુ સંતર્પ્ય સંદીપ્યાશાસ્ય ચેશ્વરમ્ સમર્પ્ય મંત્રં શિષ્યસ્ય પાણૌ શેષં સમાપયેત્

મંત્રથી હોળી કરીને, દેવતાઓને તૃપ્ત કરીને, ઈશ્વરને પ્રગટાવી, મંત્રને શિષ્યના હાથમાં આપી, બાકી વિધિ પૂર્ણ કરવી.

અથવા મંત્રસંસ્કારમનુચિંત્યાખિલં ક્રમાત્ અધ્વશુદ્ધિં ગુરુઃ કુર્યાદભિષેકાવસાનિકમ્

અથવા, મંત્રસંસ્કારનો સંપૂર્ણ વિચાર કરીને, ગુરુએ અભિષેકના અંતે માર્ગશુદ્ધિ કરવી.

તત્ર યઃ શાન્ત્યતીતાદિકલાસુ વિહિતો વિધિઃ સ સર્વો ઽપિ વિધાતવ્યસ્તત્ત્વત્રયવિશોધને

ત્યાં શાંતિથી આગળ જે જે વિધિ કહેવામાં આવ્યા છે, એ બધા તત્વત્રયની શુદ્ધિ માટે કરવાં.

શિવવિદ્યાત્મતત્ત્વાખ્યં તત્ત્વત્રયમુદાહૃતમ્ શક્તૌ શિવસ્તતો વિદ્યાત્તસ્યાસ્ત્વાત્મા સમુદ્બભૌ

શિવ, વિદ્યા અને આત્મા નામના ત્રણ તત્વો કહેવામાં આવ્યા છે; શક્તિમાંથી શિવ, શિવમાંથી વિદ્યા અને વિદ્યા પરથી આત્મા ઉત્પન્ન થાય છે.

શિવેન શાંત્યતીતાધ્વા વ્યાપ્તસ્તદપરઃ પરઃ વિદ્યયા પરિશિષ્ટો ઽધ્વા હ્યાત્મના નિખિલઃ ક્રમાત્

શિવથી શાંતિથી આગળનો માર્ગ વ્યાપી જાય છે અને એ પરમ છે; વિદ્યા દ્વારા બાકીનો માર્ગ વ્યાપે છે અને આત્માથી બધું ક્રમશઃ વ્યાપે છે.

દુર્લભં શાંભવં મત્વા મંત્રમૂલં મનીષિણઃ શાક્તં શંસીત સંસ્કારં શિવશાસ્ત્રાર્થપારગાઃ

શિવશાસ્ત્રના અર્થને જાણનારા જ્ઞાની, દુર્લભ અને મૂળ શાંભવ મંત્રને માની, શાક્ત સંસ્કારનું વર્ણન કરે છે.

ઇતિ તે સર્વમાખ્યાતં સંસ્કારાખ્યસ્ય કર્મણઃ ચાતુર્વિધ્યમિદં કૃષ્ણ કિં ભૂય શ્રોતુમિચ્છસિ

હવે, હે કૃષ્ણ, સંસ્કાર નામના કર્મ અને તેના ચાર પ્રકાર વિશે બધું સમજાવ્યું; હવે તને બીજું શું સાંભળવું છે?

ભગવઞ્છ્રોતુમિચ્છામિ શિવાશ્રમનિષેવિણામ્ શિવશાસ્ત્રોદિતં કર્મ નિત્યનૈમિત્તિકં તથા

હે ભગવાન, હું એ સાંભળવા ઇચ્છું છું કે શિવ આશ્રમમાં રહેતા લોકો માટે શિવશાસ્ત્રમાં જણાવેલા દૈનિક અને વિશેષ કર્મો કયા છે.

પ્રાતરુત્થાય શયનાદ્ધ્યાત્વા દેવં સહામ્બયા વિચાર્ય કાર્યં નિર્ગચ્છેદ્ગૃહાદભ્યુદિતે ઽરુણે

સવારે ઉઠીને, પથારીમાંથી, દેવી સાથે શિવનું ધ્યાન કરીને, day's કામનું વિચાર કરીને, સૂર્યોદય થાય ત્યારે ઘરેથી બહાર જવું.