શિવપુરાણમ્

મન્ત્રાષ્ટશતપૂતેન જલેન શુચિના વ્રતી સ્નાયાન્નદીનદોત્થેન પ્રોક્ષયેદ્વાથ શક્તિતઃ

મંત્ર આઠસો વાર બોલીને શુદ્ધ પાણીથી, અથવા નદી-તળાવના પાણીથી, અથવા શક્તિ પ્રમાણે છાંટીને સ્નાન કરવું.

તર્પયેચ્ચ તથા નિત્યં જુહુયાચ્ચ શિવાનલે સપ્તભિઃ પઞ્ચભિર્દ્રવ્યૈસ્ત્રિભિર્વાથ ઘૃતેન વા

એ રીતે રોજ તર્પણ કરવું અને શિવાગ્નિમાં સાત, પાંચ કે ત્રણ પદાર્થો, અથવા ઘીથી હોમ કરવું.

ઇત્થં ભક્ત્યા શિવં શૈવો યઃ સાધયતિ સાધકઃ તસ્યેહામુત્ર દુષ્પ્રાપં ન કિંચિદપિ વિદ્યતે

આ રીતે જે શૈવ સાધક ભક્તિપૂર્વક શિવની ઉપાસના કરે છે, તેને આ લોક કે પરલોકમાં કશું અપ્રાપ્ય રહેતું નથી.

અથવા ઽહરહર્મંત્રં જપેદેકાગ્રમાનસઃ અનશ્નન્નેવ સાહસ્રં વિના મન્ત્રસ્ય સાધનમ્

અથવા, કોઈ મનુષ્ય એકાગ્ર ચિત્તથી 'હર' મંત્રનો જપ કરે, ખોરાક લીધા વિના, અને મંત્રના નિયમિત સાધન વિના પણ, એ મંત્રને હજાર વખત ઉચ્ચારે.

ન તસ્ય દુર્લભં કિંચિન્ન તસ્યાસ્ત્યશુભં ક્વચિત્ ઇહ વિદ્યાં શ્રિયં સૌખ્યં લબ્ધ્વા મુક્તિં ચ વિંદતિ

એવા મનુષ્ય માટે કશુંય અપ્રાપ્ય નથી, અને ક્યારેય કોઈ અશુભ પણ થતું નથી; અહીં જ તેને જ્ઞાન, ધન અને સુખ મળે છે અને અંતે મુક્તિ પણ પ્રાપ્ત થાય છે.

સાધને વિનિયોગે ચ નિત્યે નૈમિત્તિકે તથા જપેજ્જલૈર્ભસ્મના ચ સ્નાત્વા મન્ત્રેણ ચ ક્રમાત્

નિયમિત કે વિશેષ સાધનામાં, સ્નાન કરીને, પાણી અને ભસ્મથી, અને યોગ્ય ક્રમમાં મંત્રના જપ કરવો જોઈએ.

શુચિર્બદ્ધશિખસ્સૂત્રી સપવિત્રકરસ્તથા ધૃતત્રિપુંડ્રરુદ્રાક્ષો વિદ્યાં પઞ્ચાક્ષરીં જપેત્

પવિત્ર થઈ, વાળ ગાંઠી, યજ્ઞોપવીત ધારણ કરી, પવિત્ર મુદ્રા પહેરી, ત્રિપુંડ અને રુદ્રાક્ષ ધારણ કરીને, પાંચ અક્ષરવાળો મંત્ર જપવો જોઈએ.

અથૈવં સંસ્કૃતં શિષ્યં કૃતપાશુપતવ્રતમ્ આચાર્યત્વે ઽભિષિંચેત તદ્યોગત્વેન ચાન્યથા

પછી, શિષ્યને યોગ્ય રીતે તૈયાર કરીને અને પાશુપત વ્રત અપાવી, તેને આચાર્યપદ માટે અભિષેક કરવો, અથવા યોગ્ય યોગ પ્રમાણે અન્ય રીતે કરવું.

મણ્ડલં પૂર્વવત્કૃત્ત્વા સંપૂજ્ય પરમેશ્વરમ્ સ્થાપયત્પઞ્ચકલશાન્દિક્ષુ મધ્યે ચ પૂર્વવત્

પહેલાની જેમ મંડળ બનાવી, પરમેશ્વરની પૂજા કરીને, પાંચ કળશ દિશાઓમાં અને એક મધ્યમાં, પહેલાં જેવું જ સ્થાપવું.

નિવૃત્તિં પુરતો ન્યસ્ય પ્રતિષ્ઠાં પશ્ચિમે ઘટે વિદ્યાં દક્ષિણતઃ શાંતિમુત્તરે મધ્યતઃ પરામ્

નિવૃત્તિ આગળ, પ્રતિષ્ઠા પશ્ચિમ કળશમાં, વિદ્યા દક્ષિણમાં, શાંતિ ઉત્તર તરફ અને પરા મધ્યમાં સ્થાપવી.

કૃત્વા રક્ષાદિકં તત્ર બદ્ધ્વા મુદ્રાં ચ ધૈનવીમ્ અભિમંત્ર્ય ઘટાન્હુત્વા પૂર્ણાંતં ચ યથા પુરા

ત્યાં રક્ષા વગેરે વિધિ કરીને, ધૈનવી મુદ્રા બાંધી, કળશોમાં મંત્રોચ્ચાર કરીને, પહેલાં જેવું હવન પૂર્ણ થાય ત્યાં સુધી કરવું.

પ્રવેશ્ય મંડલે શિષ્યમનુષ્ણીષં ચ દેશિકઃ તર્પણાદ્યં તુ મંત્રાણાં કુર્યાત્પૂર્વાવસાનકમ્

આચાર્ય શિષ્યને મંડળમાં લાવે, શિષ્યનું માથું ખુલ્લું રાખે અને પહેલાં જેવી રીતે તર્પણાદિ મંત્રવિધિ આરંભે.

તતઃ સંપૂજ્ય દેવેશમનુજ્ઞાપ્ય ચ પૂર્વવત્ અભિષેકાય તં શિષ્યમાસનં ત્વધિરોહયેત્

પછી, દેવેશની પૂજા કરીને અને પહેલાં જેવી રીતે અનુમતિ લઈને, શિષ્યને અભિષેક માટે આસન પર બેસાડવો.

સકલીકૃત્ય તં પશ્ચાત્કલાપઞ્ચકરૂપિણમ્ ન્યસ્તમંત્રતનું બદ્ધ્વા શિવં શિષ્યં સમર્પયેત્

પછી, શિષ્યને પાંચ કલારૂપે પૂર્ણ બનાવી, મંત્રશરીર સ્થાપી, એ શિષ્યને શિવને અર્પણ કરવો.

તતો નિવૃત્તિકુંભાદિઘટાનુદ્ધૃત્ય વૈ ક્રમાત્ મધ્યમાન્તાચ્છિવેનૈવ શિષ્યં તમભિષેચયત્

પછી, નિવૃત્તિ વગેરેના કળશો ક્રમશઃ મધ્યમાંથી લઈ, શિવના હાથથી શિષ્યને અભિષેક કરવો.

શિવહસ્તં સમર્પ્યાથ શિશોઃ શિરસિ દેશિકઃ શિવભાવસમાપન્નઃ શિવાચાર્યં તમાદિશેત્

પછી, શિવનો હાથ શિષ્યના માથે રાખી, શિવભાવ પ્રાપ્ત કરીને, તેને શિવાચાર્યપદ માટે નિમણૂક કરવી.

અથાલંકૃત્ય તં દેવમારાધ્ય શિવમણ્ડલે શતમષ્ટોત્તરં હુત્વા દદ્યાત્પૂર્ણાહુતિં તતઃ

પછી, દેવને અલંકૃત કરી, શિવમંડળમાં પૂજા કરીને, એકસો આઠ આહુતિ આપી, અંતે પૂર્ણાહુતિ કરવી.

પુનઃ સમ્પૂજ્ય દેવેશં પ્રણમ્ય ભુવિ દંડવત્ શિરસ્યંજલિમાધાય શિવં વિજ્ઞાપયેદ્ગુરુઃ

પછી ફરી દેવેશની પૂજા કરી, જમીન પર દંડવત પ્રણામ કરીને, હાથ માથે મૂકી, ગુરુએ શિવને જાણ કરવી.

ભગવંસ્ત્વત્પ્રસાદેન દેશિકો.યં મયા કૃતઃ અનુગૃહ્ય ત્વયા દેવ દિવ્યાજ્ઞાસ્મૈ પ્રદીયતામ્

હે ભગવાન, તમારી કૃપાથી મેં આ આચાર્ય બનાવ્યો છે; હવે દયા કરીને, દેવ, એને દિવ્ય આજ્ઞા આપો.

એવં વિજ્ઞાપ્ય શિષ્યેણ સહ ભૂયઃ પ્રણમ્ય ચ શિવં શિવાગમં દિવ્યં પૂજયેચ્છિવવદ્ગુરુઃ

આ રીતે શિવને જાણ કરી, શિષ્ય સાથે ફરી પ્રણામ કરીને, ગુરુએ દિવ્ય શિવાગમની પૂજા શિવરૂપે કરવી.

પુનઃ શિવમનુજ્ઞાપ્ય શિવજ્ઞાનસ્ય પુસ્તકમ્ ઉભાભ્યામથ પાણિભ્યાં દદ્યાચ્છિષ્યાય દેશિકઃ

પછી ફરી શિવની અનુમતિ લઈ, ગુરુએ શિવજ્ઞાનનું પુસ્તક બંને હાથથી શિષ્યને આપવું.

સ તામ્મૂર્ધ્નિ સમાધાય વિદ્યાં વિદ્યાસનોપરિ અધિરોપ્ય યથાન્યાયમભિવંદ્ય સમર્ચયેત્

એ જ્ઞાનને માથા પર રાખી, યોગ્ય રીતે બેઠા પછી, શ્રદ્ધાપૂર્વક નમન કરીને તેની પૂજા કરવી.

અથ તસ્મૈ ગુરુર્દદ્યાદ્રાજોપકરણાન્યપિ આચાર્યપદવીં પ્રાપ્તો રાજ્યં ચાપિ યતો ઽર્હતિ

પછી ગુરુએ તેને રાજાની ચિહ્નો આપવી, કારણ કે હવે તે આચાર્ય બન્યો છે અને રાજ્ય મેળવવાનો પણ હકદાર છે.

અથાનુશાસનં કુર્યાત્પૂર્વૈરાચરિતં યથા યથા ચ શિવશાસ્ત્રોક્તં યથા લોકેષુ પૂજ્યતે

પછી તે પ્રાચીન લોકોની રીત પ્રમાણે, શિવના શાસ્ત્રોમાં જે કહેવાયું છે અને જે લોકોએ માન્ય રાખ્યું છે, એ પ્રમાણે શિષ્યને શીખવવું.

શિષ્યાન્પરિક્ષ્ય યત્નેન શિવશાસ્ત્રોક્તલક્ષણૈઃ સંસ્કૃત્ય ચ શિવજ્ઞાનં તેભ્યો દદ્યાચ્ચ દેશિકઃ

પછી ગુરુએ શિવશાસ્ત્રમાં જણાવેલા લક્ષણો પ્રમાણે શિષ્યોની કાળજીપૂર્વક તપાસ કરી, તેમને શુદ્ધ કરીને, શિવજ્ઞાન આપવું.

એવં સર્વમનાયાસં શૌચં ક્ષાંતિં દયાં તથા અસ્પૃહામપ્યસૂયાં ચ યત્નેન ચ વિભાવયેત્

આ રીતે, સરળતાથી શુદ્ધતા, ક્ષમા, દયા, નિરલિપ્તતા અને ઇર્ષ્યા ન રહે તેવી ભાવના, આ બધું મનથી પાળવું.

ઇત્થમાદિશ્ય તં શિષ્યં શિવમુદ્વાસ્ય મંડલાત્ શિવકુંભાનલાદીંશ્ચ સદસ્યાનપિ પૂજયેત્

આ રીતે શિષ્યને શીખવીને, શિવનું ચિહ્ન આપી મંડળમાંથી વિદાય આપવી અને શિવકુંભ, અગ્નિ વગેરે સભ્યજનોની પણ પૂજા કરવી.

યુગપદ્વાથ સંસ્કારાન્કુર્વીત સગણો ગુરુઃ તત્ર યત્ર દ્વયં વાપિ પ્રયોગસ્યોપદિશ્યતે

પછી ગુરુ પોતાના સહયોગીઓ સાથે, જ્યાં જ્યાં બંને પ્રકારના વિધિઓ કહેવામાં આવ્યા હોય, ત્યાં એકસાથે સંસ્કાર કરવો.

તદાદાવેવ કલશાન્કલ્પયેદધ્વશુદ્ધિવત્ કૃત્વા સમયસંસ્કારમભિષેકં વિનાખિલમ્

શરૂઆતમાં, માર્ગશુદ્ધિ માટે કળશો તૈયાર કરીને, સંસ્કારનો સંકલ્પ કરીને, અભિષેક સિવાયના બધા વિધિ કરવાં.