શિવપુરાણમ્

અણિમાદીન્પ્રસીદેતિ પ્રદદ્યાદાહુતિત્રયમ્ તથૈવ તુ ગુણાનેવ પુનરસ્યોપપાદયેત્

અણિમાદિ સિદ્ધિઓ પ્રસન્ન થાય એવી પ્રાર્થના કરીને ત્રણ આહુતિ આપવી અને એ જ રીતે ફરીથી ગુણો શિષ્યમાં સ્થાપિત કરવા.

સર્વજ્ઞાતાં તથા તૃપ્તિં બોધં ચાદ્યન્તવર્જિતમ્ અલુપ્તશક્તિં સ્વાતન્ત્ર્યમનંતાં શક્તિમેવ ચ

સર્વજ્ઞતા, તૃપ્તિ, આરંભ અને અંત રહિત જ્ઞાન, અખંડિત શક્તિ, સ્વતંત્રતા, અનંતતા અને સાચી શક્તિ શિષ્યને આપવી.

તતો દેવમનુજ્ઞાપ્ય સદ્યાદિકલશૈસ્તુ તમ્ અભિષિંચેત દેવેશં ધ્યાયન્હૃદિ યથાક્રમમ્

પછી દેવની અનુમતિ લઈને, મુખ્ય અને અન્ય કલશોથી શિષ્યને અભિષેક કરવો, અને હૃદયમાં ક્રમશઃ દેવોના દેવ શિવનું ધ્યાન કરવું.

અથોપવેશ્ય તં શિષ્યં શિવમભ્યર્ચ્ય પૂર્વવત્ લબ્ધાનુજ્ઞઃ શિવાચ્છૈવીં વિદ્યામસ્મૈ સમાદિશેત્

પછી શિષ્યને બેસાડીને, અગાઉની જેમ શિવની પૂજા કરીને અને શિવ પાસેથી અનુમતિ લઈને, શૈવ જ્ઞાન શિષ્યને શીખવવું.

ઓંકારપૂર્વિકાં તત્ર સંપુટાન્તુ નમો ઽંતગામ્ શિવશક્તિયુતાઞ્ચૈવ શક્તિવિદ્યાં ચ તાદૃશીમ્

ત્યાં, ઓમથી શરૂ થતો, અંતે 'નમ:'થી બંધાયેલો, શિવ-શક્તિથી યુક્ત એવો મંત્ર અને તેવી જ શક્તિવિધ્યા શિષ્યને આપવી.

ઋષિં છન્દશ્ચ દેવં ચ શિવતાં શિવયોસ્તથા પૂજાં સાવરણાં શમ્ભોરાસનાનિ ચ સન્દિશેત્

મંત્રના ઋષિ, છંદ, દેવતા, શિવ-શક્તિની અવસ્થા, શંભુની પૂજા અને આસનો શિષ્યને સમજાવવું.

પુનઃ સંપૂજ્ય દેવેશં યન્મયા સમનુષ્ઠિતમ્ સુકૃતં કુરુ તત્સર્વમિતિ વિજ્ઞાપયેચ્છિવમ્

પછી ફરીથી દેવોના દેવની પૂજા કરીને, 'મારા દ્વારા જે શુભ કર્મો થયા છે, એ બધું તમે સ્વીકારો' એમ શિવને જણાવવું.

સહશિષ્યો ગુરુર્દેવં દણ્ડવત્ક્ષિતિમંડલે પ્રણમ્યોદ્વાસયેત્તસ્માન્મંડલાત્પાવકાદપિ

ગુરુ અને શિષ્ય બંને જમીન પર દંડવત્ નમસ્કાર કરીને, પછી દેવતાને મંડળ અને અગ્નિમાંથી વિદાય આપવી.

તતઃ સદસિકાઃ સર્વે પૂજ્યાઃ પૂજાર્હકાઃ ક્રમાત્

પછી સભામાં જે બધા પૂજનીય અને પૂજા લાયક છે, તેમને ક્રમશઃ સન્માન આપવું.

સેવ્યા વિત્તાનુસારેણ સદસ્યાશ્ચ સહર્ત્વિજઃ વિત્તશાઠ્યં ન કુર્વીત યદીચ્છેચ્છિવમાત્મનઃ

સભ્ય અને યજ્ઞકર્મ કરનાર બ્રાહ્મણોને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે સેવા આપવી; અને જો પોતે શિવને ઈચ્છે તો ધન અંગે કંજૂસી ન કરવી.

અતઃ પરં પ્રવક્ષ્યામિ સાધકં નામ નામતઃ સંસ્કારમન્ત્રમાહાત્મ્યં કથને સૂચિતં મયા

હવે હું 'સાધક' નામના સંસ્કારનું વર્ણન કરું છું; મંત્ર અને સંસ્કારનું મહાત્મ્ય પહેલેથી જ સમજાવ્યું છે.

સંપૂજ્ય મંડલે દેવં સ્થાપ્ય કુમ્ભે ચ પૂર્વવત્ હુત્વા શિષ્યમનુષ્ણીષં પ્રાપયેદ્ભુવિ મંડલે

મંડળમાં દેવની પૂજા કરીને, અગાઉની જેમ કલશમાં સ્થાપિત કરીને, હવન કર્યા પછી, શિષ્યને ઉઘાડા માથાથી જમીન પરના મંડળમાં લાવવો.

પૂર્વાંતં પૂર્વવત્કૃત્વા હુત્વાહુતિશતં તથા સંતર્પ્ય મૂલમન્ત્રેણ કલશૈર્દેશિકોત્તમઃ

પૂર્વ ભાગ અગાઉની જેમ કરીને, એ જ રીતે સો આહુતિ આપવી. પછી શ્રેષ્ઠ ગુરુ મૂળમંત્રથી કલશો વડે તૃપ્તિ કરાવે.

સન્દીપ્ય ચ યથાપૂર્વં કૃત્વા પૂર્વોદિતં ક્રમાત્ અભિષિચ્ય યથાપૂર્વં પ્રદદ્યાન્મન્ત્રમુત્તમમ્

પહેલાં જે રીતે અગ્નિ પ્રગટાવી, પહેલાની ક્રમશઃ વિધિ કરીને, પહેલાં જે રીતે અભિષેક કર્યો હતો એ રીતે કરીને, શ્રેષ્ઠ મંત્ર આપવો.

તત્ર વિદ્યોપદેશાંતં કૃત્વા વિસ્તરશઃ ક્રમાત્ પુષ્પામ્બુના શિશોઃ પાણૌ વિદ્યાં શૈવીં સમર્પયેત્

ત્યાં, જ્ઞાનની વિધિવત્ અને વિસ્તૃત રીતે શિક્ષા પૂરી કરીને, પુષ્પ અને પાણીથી શિષ્યના હાથમાં શૈવ જ્ઞાન અર્પણ કરવું.

તવૈહિકામુષ્મિકયોઃ સર્વસિદ્ધિફલપ્રદઃ ભવત્યેવ મહામન્ત્રઃ પ્રસાદાત્પરમેષ્ઠિનઃ

પરમેશ્વર કૃપાથી આ મહામંત્ર ઇહલોક અને પરલોકના બધા સિદ્ધિઓ અને ફળો આપે છે.

ઇત્યુત્વા દેવમભ્યર્ચ્ય લબ્ધાનુજ્ઞઃ શિવાદ્ગુરુઃ સાધનં શિવયોગં ચ સાધકાય સમાદિશેત્

આ રીતે કહ્યા પછી અને દેવની પૂજા કરીને, ગુરુને શિવ પાસેથી અનુમતિ મળ્યા પછી, સાધકને શિવયોગ અને સાધનાની રીત શીખવવી જોઈએ.

તચ્છ્રુત્વા ગુરુસંદેશં ક્રમશો મંત્રસાધકઃ પુરતો વિનિયોગસ્ય મન્ત્રસાધનમાચરેત્

ગુરુનો આદેશ સાંભળી, મંત્રસાધક ગુરુની સામે ક્રમશઃ વિનિયોગરૂપે મંત્રસાધના કરવી જોઈએ.

સાધનં મૂલમન્ત્રસ્ય પુરશ્ચરણમુચ્યતે પુરતશ્ચરણીયત્વાદ્વિનિયોગાખ્યકર્મણઃ

મૂળમંત્રની પ્રારંભિક સાધનાને પુરશ્ચરણ કહે છે, કારણ કે વિનિયોગ નામની ક્રિયા પહેલાંથી કરવી જરૂરી છે.

નાત્યન્તં કરણીયન્તુ મુમુક્ષોર્મન્ત્રસાધનમ્ કૃતન્તુ તદિહાન્યત્ર તાસ્યાપિ શુભદં ભવેત્

મુક્તિ ઇચ્છનાર વ્યક્તિએ મંત્રસાધના બહુ વધારે ન કરવી, પણ અહીં કે ક્યાંય પણ કરે તો પણ તેને શુભ ફળ મળે છે.

શુભે ઽહનિ શુભે દેશે કાલે વા દોષવર્જિતે શુક્લદન્તનખઃ સ્નાતઃ કૃતપૂર્વાહ્ણિકક્રિયઃ

શુભ દિવસે, શુદ્ધ સ્થળે અને નિર્દોષ સમયે, દાંત અને નખ સાફ કરીને, સ્નાન કરીને અને સવારની ક્રિયા પૂર્ણ કરીને,

અલંકૃત્ય યથા લબ્ધૈર્ગંધમાલ્યવિભૂષણૈઃ સોષ્ણીષઃ સોત્તરાસંગઃ સર્વશુક્લસમાહિતઃ

શક્ય હોય તેટલી સુગંધિત ચંદન, ફૂલો અને આભૂષણોથી શોભાયમાન થઈ, પાગડી અને ઉપરનો વસ્ત્ર પહેરી, આખો સફેદ વસ્ત્રમાં,

દેવાલયે ગૃહે ઽન્યસ્મિન્દેશે વા સુમનોહરે સુખેનાભ્યસ્તપૂર્વેણ ત્વાસનેન કૃતાસનઃ

મંદિરમાં, ઘરે કે બીજે મનોહર સ્થળે, પહેલાં અભ્યાસ કરેલા આસન પર આરામથી બેઠા,

તનું કૃત્વાત્મનઃ શૈવીં શિવશાસ્ત્રોક્તવર્ત્મના સંપૂજ્ય દેવદેવેશં નકુલીશ્વરમીશ્વરમ્

શિવશાસ્ત્રમાં જણાવેલી રીત પ્રમાણે શરીરને શૈવ રીતથી સ્થિર કરીને, દેવોના દેવ નકુલીશ્વર ભગવાનની પૂજા કરવી.

નિવેદ્ય પાયસં તસ્મૈ સમપ્યારાધનં ક્રમાત્ પ્રણિપત્ય ચ તં દેવં પ્રાપ્તાનુજ્ઞશ્ચ તન્મુખાત્

તેમને પાયસ અર્પણ કરીને, ક્રમશઃ આરાધના કરી, એ દેવને વંદન કરીને અને તેમની પાસેથી અનુમતિ મેળવી,

કોટિવારં તદર્ધં વા તદર્ધં વા જપેચ્છિવમ્ લક્ષવિંશતિકં વાપિ દશલક્ષમથાપિ વા

શિવમંત્રને કરોડ વાર, અથવા એનું અડધું, અથવા એનું પણ અડધું, કે બીસ લાખ, દસ લાખ કે લાખ વાર જાપ કરવો.

તતશ્ચ પાયસાક્ષારલવણૈકમિતાશનઃ અહિંસકઃ ક્ષમી શાંતો દાંતશ્ચૈવ સદા ભવેત્

પછી માત્ર પાયસમાં મીઠું અને ખાર નાખીને જમવું, હિંસા ન કરવી, ક્ષમાશીલ, શાંત અને ઇન્દ્રિયજિત રહેવું.

અલાભે પાયસસ્યાશ્નન્ફલમૂલાદિકાનિ વા વિહિતાનિ શિવેનૈવ વિશિષ્ટાન્યુત્તરોત્તરમ્

જો પાયસ ન મળે તો, શિવે જે ભોજન નિર્ધારિત કર્યું છે તે મુજબ ફળ, મૂળ વગેરે ખાવાં, દરેક પછીનું પહેલાથી શ્રેષ્ઠ છે.

ચરું ભક્ષ્યમથો સક્તુકણાન્યાવકમેવ ચ શાકં પયો દધિ ઘૃતં મૂલં ફલમથોદકમ્

પછી ચરું, ભોજન, દળવાની વસ્તુઓ, જવાર, શાકભાજી, દૂધ, દહીં, ઘી, મૂળ, ફળ કે પાણી પણ લઈ શકે.