શિવપુરાણમ્

સૂત યોગિવરશ્રેષ્ઠ શિવક્ષેત્રાગમાંસ્તથા શૃણુત શ્રદ્ધયા સર્વક્ષેત્રાણિ ચ તદાગમાન્

સૂત, મહાન યોગી, હવે શ્રદ્ધાપૂર્વક શિવના પવિત્ર સ્થળો અને બીજા બધા તીર્થો વિષે કહેલી વાર્તાઓ સાંભળો.

શૃણુધ્વમૃષયઃ પ્રાજ્ઞાઃ શિવક્ષેત્રં વિમુક્તિદમ્ તદાગમાંસ્તતો વક્ષ્યે લોકરક્ષાર્થમેવ હિ

હે જ્ઞાની ઋષિઓ, હવે શિવના મુક્તિદાયક પવિત્ર સ્થળ વિશે સાંભળો; હું એનું વર્ણન વિશ્વની રક્ષા માટે કરું છું.

પઞ્ચાશત્કોટિવિસ્તીર્ણા સશૈલવનકાનના શિવાજ્ઞયા હિ પૃથિવી લોકં ધૃત્વા ચ તિષ્ઠતિ

પચાસ કરોડ વિસ્તાર ધરાવતી, પર્વતો, જંગલો અને વનોથી ભરેલી પૃથ્વી, શિવની આજ્ઞાથી આખા જગતને ધારણ કરીને ઊભી છે.

તત્ર તત્ર શિવક્ષેત્રં તત્ર તત્ર નિવાસિનામ્ મોક્ષાર્થં કૃપયા દેવઃ ક્ષેત્રં કલ્પિતવાન્પ્રભુઃ

જ્યાં ત્યાં શિવના પવિત્ર સ્થળો છે; ત્યાં રહેતા લોકોના મુક્તિ માટે ભગવાને દયાથી એ સ્થળોની સ્થાપના કરી છે.

પરિગ્રહાદૃષીણાં ચ દેવાનાં પરિગ્રહાત્ સ્વયંભૂતાન્યથાન્યાનિ લોકરક્ષાર્થમેવ હિ

કેટલાક સ્થળો ઋષિઓના સ્વીકારથી, કેટલાક દેવતાઓના સ્વીકારથી અને કેટલાક સ્વયંભૂરૂપે પ્રગટ થયા છે—આ બધું જગતની રક્ષા માટે છે.

તીર્થે ક્ષેત્રે સદાકાર્યં સ્નાનદાનજપાદિકમ્ અન્યથા રોગદારિદ્ર્યમૂકત્વાદ્યાપ્નુયાન્નરઃ

તીર્થ કે પવિત્ર સ્થળે સ્નાન, દાન, જપ વગેરે હંમેશાં કરવું જોઈએ; નહિંતર મનુષ્યને રોગ, ગરીબી કે મૌનતા જેવી આપત્તિ આવી શકે છે.

અથાસ્મિન્ભારતે વર્ષે પ્રાપ્નોતિ મરણં નરઃ સ્વયંભૂસ્થાનવાસેન પુનર્માનુષ્યમાપ્નુયાત્

આ ભારતભૂમિમાં જો કોઈ મનુષ્ય મૃત્યુ પામે અને સ્વયંભૂ સ્થાનમાં નિવાસ કરે, તો તેને ફરી માનવ જન્મ મળે છે.

ક્ષેત્રે પાપસ્ય કરણં દૃઢં ભવતિ ભૂસુરાઃ પુણ્યક્ષેત્રે નિવાસે હિ પાપમણ્વપિ નાચરેત્

હે દ્વિજ, પવિત્ર ક્ષેત્રમાં પાપ કરવું વધારે ઘાતક બને છે; પણ પવિત્ર સ્થળે નિવાસ કરીને તો નાનામાં નાનું પાપ પણ ન કરવું જોઈએ.

યેન કેનાપ્યુપાયેન પુણ્યક્ષેત્રે વસેન્નરઃ સિંધોઃ શતનદીતીરે સંતિ ક્ષેત્રાણ્યનેકશઃ

કોઈ પણ રીતે મનુષ્યે પવિત્ર ક્ષેત્રમાં નિવાસ કરવો જોઈએ; સિંધુ અને અનેક નદીઓના કાંઠે ઘણા પવિત્ર સ્થળો છે.

સરસ્વતી નદી પુણ્યા પ્રોક્તા ષષ્ટિમુખા તથા તત્તત્તીરે વસેત્પ્રાજ્ઞઃ ક્રમાદ્બ્રહ્મપદં લભેત્

સરસ્વતી નદી પવિત્ર ગણાય છે અને એની સાઠ શાખાઓ છે; જે જ્ઞાની એના કાંઠે નિવાસ કરે છે, તે ધીરે ધીરે બ્રહ્મપદ પામે છે.

હિમવદ્ગિરિજા ગંગા પુણ્યા શતમુખા નદી તત્તીરે ચૈવ કાશ્યાદિપુણ્યક્ષેત્રાણ્યનેકશઃ

હિમાલયપુત્રી ગંગા પવિત્ર નદી છે અને એની પણ સો શાખાઓ છે; એના કાંઠે પણ કાશીથી આરંભે અનેક પવિત્ર સ્થળો છે.

તત્ર તીરં પ્રશસ્તં હિ મૃગબૃહસ્પતૌ શોણભદ્રો દશમુખઃ પુણ્યોભીષ્ટફલપ્રદઃ

ત્યાં મૃગબૃહસ્પતિના સમયે તે કિનારો ખરેખર ઉત્તમ છે; દશમુખી શોણભદ્ર પવિત્ર છે અને ઇચ્છિત ફળ આપે છે.

તત્ર સ્નાનોપવાસેન પદં વૈનાયકં લભેત્ ચતુર્વીંશમુખા પુણ્યા નર્મદા ચ મહાનદી

ત્યાં સ્નાન અને ઉપવાસથી ગણેશનું સ્થાન મળે છે; ચોવીસ મોખવાળી પવિત્ર નર્મદા મહાનદી છે.

તસ્યાં સ્નાનેન વાસેન પદં વૈષ્ણવમાપ્નુયાત્ તમસા દ્વાદશમુખા રેવા દશમુખા નદી

ત્યાં સ્નાન અને નિવાસથી વિષ્ણુનું સ્થાન મળે છે; બાર મોખવાળી તમસા અને દસ મોખવાળી રેવા નદી છે.

ગોદાવરી મહાપુણ્યા બ્રહ્મગોવધનાશિની એકવિંશમુખા પ્રોક્તા રુદ્રલોકપ્રદાયિની

ગોદાવરી મહાપવિત્ર છે, બ્રાહ્મણહત્યા અને ગૌહત્યાના પાપ નાશ કરે છે; એકવીસ મોખવાળી કહેવાય છે અને રુદ્રલોક આપે છે.

કૃષ્ણવેણી પુણ્યનદી સર્વપાપક્ષયાવહા સાષ્ટાદશમુખાપ્રોક્તા વિષ્ણુલોકપ્રદાયિની

કૃષ્ણવેણી પવિત્ર નદી છે, સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે; આઠદશ મોખવાળી કહેવાય છે અને વિષ્ણુલોક આપે છે.

તુંગભદ્રા દશમુખા બ્રહ્મલોકપ્રદાયિની સુવર્ણમુખરી પુણ્યા પ્રોક્તા નવમુખા તથા

તૂંગભદ્ર દસ મોખવાળી છે અને બ્રહ્મલોક આપે છે; સુવર્ણમુખરી પવિત્ર છે અને નવ મોખવાળી કહેવાય છે.

તત્રૈવ સુપ્રજાયંતે બ્રહ્મલોકચ્યુતાસ્તથા સરસ્વતી ચ પંપા ચ કન્યાશ્વેતનદી શુભા

ત્યાં સારા સંતાન જન્મે છે અને બ્રહ્મલોકમાંથી પડેલા પણ આવે છે; સરસ્વતી, પંપા, કન્યા અને શુભ શ્વેતનદી પણ છે.

એતાસાં તીરવાસેન ઇંદ્રલોકમવાપ્નુયાત્ સહ્યાદ્રિજા મહાપુણ્યા કાવેરીતિ મહાનદી

આ નદીઓના કિનારે રહેવાથી ઇન્દ્રલોક મળે છે; સહ્યાદ્રીથી નીકળતી કાવેરી મહાપવિત્ર મહાનદી છે.

સપ્તવિંશમુખા પ્રોક્તા સર્વાભીષ્ટં પ્રદાયિની તત્તીરાઃ સ્વર્ગદાશ્ચૈવ બ્રહ્મવિષ્ણુપદપ્રદાઃ

તે સત્તાવીસ મોખવાળી કહેવાય છે અને સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપે છે; એ કિનારા સ્વર્ગ અને બ્રહ્મા-વિષ્ણુનું સ્થાન આપે છે.

શિવલોકપ્રદા શૈવાસ્ તથા ઽભીષ્ટફલપ્રદાઃ નૈમિષે બદરે સ્નાયાન્મેષગે ચ ગુરૌ રવૌ

શૈવ કિનારા શિવલોક આપે છે અને ઇચ્છિત ફળ આપે છે; નૈમિષ, બદરી, મેષગ, ગુરુ અને રવિમાં સ્નાન કરવું જોઈએ.

બ્રહ્મલોકપ્રદં વિદ્યાત્તતઃ પૂજાદિકં તથા સિંધુનદ્યાં તથા સ્નાનં સિંહે કર્કટગે રવૌ

તે બ્રહ્મલોક આપે છે, અને પૂજા વગેરે પણ મળે છે; સિંધુ નદીમાં પણ સિંહ કે કર્કટ રાશિમાં રવિ હોય ત્યારે સ્નાન કરવું.

કેદારોદકપાનં ચ સ્નાનં ચ જ્ઞાનદં વિદુઃ ગોદાવર્યાં સિંહમાસે સ્નાયાત્સિંહબૃહસ્પતૌ

કેદારનું પાણી પીવું અને ત્યાં સ્નાન કરવું જ્ઞાન આપે છે; ગોદાવરીમાં સિંહ માસે અને બૃહસ્પતિ સિંહમાં હોય ત્યારે સ્નાન કરવું.

શિવલોકપ્રદમિતિ શિવેનોક્તં તથા પુરા યમુનાશોણયોઃ સ્નાયાદ્ગુરૌ કન્યાગતે રવૌ

શિવે કહ્યું છે કે તે શિવલોક આપે છે; ગુરુ કન્યામાં અને રવિ પણ ત્યાં હોય ત્યારે યમુના અને શોણામાં સ્નાન કરવું.

ધર્મલોકે દંતિલોકે મહાભોગપ્રદં વિદુઃ કાવેર્યાં ચ તથાસ્નાયાત્તુલાગે તુ રવૌ ગુરૌ

તે ધર્મલોક અને દંતિલોક આપે છે અને મહાન ભોગ આપે છે; કાવેરીમાં તુલા રાશિમાં રવિ અને ગુરુ હોય ત્યારે સ્નાન કરવું.

વિષ્ણોર્વચનમહાત્મ્યાત્સર્વાભીષ્ટપ્રદં વિદુઃ વૃશ્ચિકે માસિ સંપ્રાપ્તે તથાર્કે ગુરુવૃશ્ચિકે

વિષ્ણુના વચનના મહિમાથી તે સર્વ ઇચ્છિત ફળ આપે છે; વૃશ્ચિક માસ આવે ત્યારે અને રવિ-ગુરુ બંને વૃશ્ચિકમાં હોય ત્યારે પણ.

નર્મદાયાં નદીસ્નાનાદ્વિષ્ણુલોકમ્વાપ્નુયાત્ સુવર્ણમુખરીસ્નાનં ચાપગે ચ ગુરૌ રવૌ

નર્મદા નદીમાં સ્નાનથી વિષ્ણુલોક મળે છે; સુવર્ણમુખરી અને અન્ય નદીઓમાં ગુરુ અને રવિ હોય ત્યારે સ્નાન કરવું.

શિવલોકપ્રદમિતિ બ્રાહ્મણો વચનં યથા મૃગમાસિ તથા સ્નાયાજ્જાહ્નવ્યાં મૃગગે ગુરૌ

બ્રાહ્મણે કહ્યું છે કે તે શિવલોક આપે છે; મૃગ માસે અને ગુરુ મૃગમાં હોય ત્યારે જાહ્નવીમાં સ્નાન કરવું.

શિવલોકપ્રદમિતિ બ્રહ્મણો વચનં યથા બ્રહ્મવિષ્ણ્વોઃ પદે ભુક્ત્વા તદંતે જ્ઞાનમાપ્નુયાત્

બ્રહ્માએ કહ્યું છે કે તે શિવલોક આપે છે; બ્રહ્મા અને વિષ્ણુનું સ્થાન ભોગવીને અંતે જ્ઞાન મળે છે.