શિવપુરાણમ્

હુત્વા શિષ્યસ્ય તચ્છેષં ભોક્તું સમુપકલ્પયેત્ તર્પણાંતં ચ મંત્રાણાં કૃત્વા કર્મ યથા પુરા

તે હવન કર્યા પછી, બાકીનો ભાગ શિષ્યને ભોજન માટે આપવો; મંત્રોથી તર્પણ પૂર્ણ કરીને, વિધિ પહેલાં જેવી રીતે કરવી.

હુત્વા પૂર્ણાહુતિં તેષાં તતઃ કુર્યાત્પ્રદીપનમ્ ઓંકારાદનુ હુંકારં તતો મૂલં ફડંતકમ્

હવે તેમની પૂર્ણાહુતિ આપીને, પછી દીપન કરવું; ઓમકાર પછી હુંકાર, પછી મૂળ અને અંતે ફટ્,

સ્વાહાંતં દીપને પ્રાહુરંગાનિ ચ યથાક્રમમ્ તેષામાહુતયસ્તિસ્રો દેયા દીપનકર્મણિ

'સ્વાહા'થી અંત કરવું, દીપનમાં અંગો ક્રમશઃ ઉચ્ચારવા; દરેક માટે ત્રણ આહુતિ દીપન વિધિમાં આપવી.

મંત્રૈરેકૈકશસ્તૈસ્તુ વિચિન્ત્યા દીપ્તમૂર્તયઃ ત્રિગુણં ત્રિગુણી કૃત્ય દ્વિજકન્યાકૃતં સિતમ્

એ મંત્રોથી, દરેકને તેજસ્વી સ્વરૂપે ધ્યાન કરવું; ત્રણ ગુણવાળી, ત્રણ પ્રકારની ક્રિયા, દ્વિજકન્યાએ, સફેદ રંગે કરેલી.

સૂત્રં સૂત્રેણ સંમંત્ર્ય શિખાગ્રે બંધયેચ્છિશોઃ ચરણાંગુષ્ઠપર્યંતમૂર્ધ્વકાયસ્ય તિષ્ઠતઃ

સૂત્રને સૂત્રથી અભિમંત્રિત કરીને, શિષ્યની શિખાના ટોચે બાંધી દેવું, અને ઊભા શિષ્યના પગના અંગૂઠા સુધી લંબાવવું.

લંબયિત્વા તુ તત્સૂત્રં સુષુમ્ણાં તત્ર યોજયેત્ શાંતયા મુદ્રયાદાય મૂલમંત્રેણ મંત્રવિત્

પછી એ સૂત્રને લંબાવી, તેને ત્યાં સુષુમ્ણા સાથે જોડવું. શાંતિ મુદ્રા ધારણ કરીને, મંત્ર જાણનારો મૂળ મંત્રનો ઉપયોગ કરે.

હુત્વાહુતિત્રયં તસ્યાસ્સાન્નિધ્યમુપકલ્પયેત્ હૃદિ સંતાડ્ય શિષ્યસ્ય પુષ્પક્ષેપેણ પૂર્વવત્

ત્રીણ હોળીઓ અર્પણ કર્યા પછી, એ દેવીની હાજરી સ્થાપિત કરે. શિષ્યના હૃદય પર પુષ્પ અર્પણથી, અગાઉ જેવું કર્યું હતું તેમ કરે.

ચૈતન્યં સમુપાદાય દ્વાદશાંતે નિવેદ્ય ચ સૂત્રં સૂત્રેણ સંયોજ્ય સંરક્ષ્યાસ્ત્રેણ વર્મણા

ચૈતન્યને ગ્રહણ કરી, તેને દ્વાદશાંત પર સ્થિર કરે. સૂત્રને સૂત્ર સાથે જોડે અને કવચરૂપ શસ્ત્રથી તેનું રક્ષણ કરે.

અવગુંઠ્યાથ તત્સૂત્રં શિષ્યદેહં વિચિંતયેત્ મૂલત્રયમયં પાશં ભોગભોગ્યત્વલક્ષણમ્

પછી એ સૂત્રને ઢાંકી, શિષ્યના શરીરને ભોગ અને ભોગ્યતાના લક્ષણવાળા ત્રણ મૂળના બંધનથી બંધાયેલું છે એમ ધ્યાન કરે.

વિષયેન્દ્રિયદેહાદિજનકં તસ્ય ભાવયેત્ વ્યોમાદિભૂતરૂપિણ્યઃ શાંત્યતીતાદયઃ કલાઃ

એને વિષય, ઇન્દ્રિયો અને શરીરનું મૂળ માને. શાંત્યતીતા વગેરે કલાઓ, આકાશ અને અન્ય તત્વરૂપે છે એમ વિચારે.

સૂત્રે સ્વનામભિર્યોજ્યઃ પૂજ્યશ્ચૈવ નમોયુતૈઃ અથવા બીજભૂતૈસ્તત્કૃત્વા પૂર્વોદિતં ક્રમાત્

એ કલાઓને તેમના પોતાના નામથી સૂત્રમાં જોડે અને નમન કરીને પૂજા કરે. અથવા તો, તેમને બીજરૂપ બનાવી, અગાઉ જે રીતે કહ્યું તે પ્રમાણે કરે.

તતો મલાદેસ્તત્ત્વાદૌ વ્યાપ્તિં સમલોકયેત્ કલાવ્યાપ્તિં મલાદૌ ચ હુત્વા સંદીપયેત્કલાઃ

પછી મલાદિ તત્ત્વોથી આરંભે, કલાઓની વ્યાપ્તિ નિહાળે. મલથી આરંભે હોળી અર્પણ કરી, કલાઓને પ્રજ્વલિત કરે.

શિષ્યં શિરસિ સંતાડ્ય સૂત્રં દેહે યથાક્રમમ્ શાંત્યતીતપદે સૂત્રં લાઞ્છયેન્મંત્રમુચ્ચરન્

શિષ્યના માથા પર સ્પર્શ કરી, શરીરમાં ક્રમશઃ સૂત્રને ચિહ્નિત કરે. શાંત્યતીત અવસ્થામાં, મંત્ર ઉચ્ચારીને સૂત્રને લખે.

એવં કૃત્વા નિવૃત્ત્યન્તં શાંત્યતીતમનુક્રમાત્ હુત્વાહુતિત્રયં પશ્ચાન્મણ્ડલે ચ શિવં યજેત્

આ રીતે નિવૃત્તિ અને શાંત્યતીત સુધી ક્રમશઃ વિધી પૂર્ણ કરી, પછી ત્રણ હોળીઓ અર્પણ કરે અને પછી મંડળમાં શિવની પૂજા કરે.

દેવસ્ય દક્ષિણે શિષ્યમુપવેશ્યોત્તરામુખમ્ સદર્ભે મણ્ડલે દદ્યાદ્ધોમશિષ્ટં ચરું ગુરુઃ

દેવના જમણા બાજુ શિષ્યને ઉત્તર દિશા તરફ બેસાડે. દર્ભાવાળી મંડળમાં ગુરુ હોળીનો અવશેષ ચરુ આપે.

શિષ્યસ્તદ્ગુરુણા દત્તં સત્કૃત્ય શિવપૂર્વકમ્ ભુક્ત્વા પશ્ચાદ્દ્વિરાચમ્ય શિવમન્ત્રમુદીરયેત્

શિષ્ય ગુરુએ આપેલું માનપૂર્વક સ્વીકારી, શિવને સાક્ષી રાખી, તે ભોજન કરે. પછી બે વખત પાણીથી મોઢું ધોઈ, શિવમંત્ર ઉચ્ચારે.

અપરે મણ્ડલે દદ્યાત્પઞ્ચગવ્યં તથા ગુરુઃ સો ઽપિ તચ્છક્તિતઃ પીત્વા દ્વિરાચમ્ય શિવં સ્મરેત્

બીજી મંડળમાં પણ ગુરુ પંચગવ્ય આપે. શિષ્ય પણ પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પીધા પછી બે વખત મોઢું ધોઈ, શિવને સ્મરે.

તૃતીયે મણ્ડલે શિષ્યમુપવેશ્ય યથા પુરા પ્રદદ્યાદ્દંતપવનં યથાશાસ્ત્રોક્તલક્ષણમ્

ત્રીજી મંડળમાં, અગાઉ જેમ બેસાડ્યું તેમ શિષ્યને બેસાડી, શાસ્ત્રોક્ત લક્ષણવાળું દાંત સાફ કરવાનું સાધન આપે.

અગ્રેણ તસ્ય મૃદુના પ્રાઙ્મુખો વાપ્યુદઙ્મુખઃ વાચં નિયમ્ય ચાસીનશ્શિષ્યો દંતાન્વિશોધયેત્

તેનું મુખ નરમ હોય, પૂર્વ કે ઉત્તર દિશા તરફ મોઢું રાખી, મૌન રહી, બેસીને શિષ્ય દાંત સાફ કરે.

પ્રક્ષાલ્ય દંતપવનં ત્યક્ત્વાચમ્ય શિવં સ્મરેત્ પ્રવિશેદ્દેશિકાદિષ્ટઃ પ્રાંજલિઃ શિવમણ્ડલમ્

દાંત સાફ કરવાનું સાધન ધોઈને ફેંકી, મોઢું ધોઈ, શિવને સ્મરે. ગુરુની આજ્ઞાથી હાથ જોડીને શિવમંડળમાં પ્રવેશે.

ત્યક્તં તદ્દન્તપવનં દૃશ્યતે ગુરુણા યદિ પ્રાગુદક્પશ્ચિમે વાગ્રે શિવમન્યચ્છિવેતરમ્

જો ગુરુએ જોયું કે ફેંકેલું દાંત સાફ કરવાનું સાધન પૂર્વ, ઉત્તર કે પશ્ચિમ તરફ છે, તો બાકીનું શિવ કે અન્ય દેવને અર્પણ કરે.

અશસ્તાશામુખે તસ્મિન્ગુરુસ્તદ્દોષશાંતયે શતમર્ધં તદર્ધં વાજુહુયાન્મૂલમન્ત્રતઃ

જો એ અશુભ દિશામાં હોય, તો ગુરુ એ દોષ દૂર કરવા માટે મૂળ મંત્રથી સો, પચાસ કે તેનો અડધો ભાગ હોળી અર્પણ કરે.

તતઃ શિષ્યં સમાલભ્ય જપિત્વા કર્ણયોઃ શિવમ્ દેવસ્ય દક્ષિણે ભાગે તં શિષ્યમધિવાસયેત્

પછી શિષ્યને અંકલાવી, બંને કાનમાં શિવમંત્ર જપે. પછી એ શિષ્યને દેવના જમણા બાજુ બેસાડે.

અહતાસ્તરણાસ્તીર્ણે સ દર્ભશયને શુચિઃ મંત્રિતે ઽન્તઃ શિવં ધ્યાયઞ્શયીત પ્રાક્છિરા નિશિ

પવિત્ર અને પહેલાં ક્યારેય ન વપરાયેલું દર્ભ ઘાસનું શયન તૈયાર કરીને, રાત્રે પૂર્વ દિશામાં માથું રાખીને, શુદ્ધ મનથી, અંતરમાં શિવનું ધ્યાન કરતાં શયન કરવું.

શિખાયાં બદ્ધસૂત્રસ્ય શિખયા તચ્છિખાં ગુરુઃ આબધ્યાહતવસ્ત્રેણ તમાચ્છાદ્ય ચ વર્મણા

ગુરુએ શિષ્યના જટામાં પવિત્ર સૂત્ર બાંધી, શિષ્યની જ જટા વડે તેને મજબૂત કરીને, પહેલાં ક્યારેય ન પહેરેલા કપડાં અને રક્ષણ માટેના વસ્ત્રોથી તેને ઢાંકી દેવું.

રેખાત્રયં ચ પરિતો ભસ્મના તિલસર્ષપૈઃ કૃત્વાસ્ત્રજપ્તૈસ્તદ્વાહ્યે દિગીશાનાં બલિં હરેત્

શયન આસપાસ ત્રણ રેખાઓ ભસ્મ, તલ અને રાય વડે દોરવી. પછી રક્ષાકવચ મંત્રોનો જાપ કરીને, એ રેખાઓની બહાર દિશાના દેવતાઓને ભેટ અર્પણ કરવી.

શિષ્યો ઽપિ પરતો ઽનશ્નન્કૃત્વૈવમધિવાસનમ્ પ્રબુધ્યોત્થાય ગુરવે સ્વપ્નં દૃષ્ટં નિવેદયેત્

શિષ્યે પણ નજીકમાં ઉપવાસ રાખી, આ રીતે વિધિ પૂર્ણ કર્યા પછી, સવારે ઉઠીને ગુરુને પોતાના સ્વપ્નની વાત કરવી.

તતઃ સ્નાનાદિકં સર્વં સમાપ્યાચાર્યચોદિતઃ ગચ્છેદ્બદ્ધાંજલિર્ધ્યાયઞ્છિવમણ્ડલપાર્શ્વતઃ

પછી ગુરુએ જે રીતે કહેલું હોય તે પ્રમાણે સ્નાન અને અન્ય વિધિઓ પૂર્ણ કરીને, હાથ જોડીને, શિવમંડળની બાજુએ જઈ, મનમાં શિવનું ધ્યાન કરવું.

અથ પૂજાં વિના સર્વં કૃત્વા પૂર્વદિને યથા નેત્રબંધનપર્યંતં દર્શયેન્મણ્ડલં ગુરુઃ

પછી, પૂજા સિવાયના બધા કાર્ય, જેમ પહેલાંના દિવસે નેત્રબંધન સુધી કર્યા હતાં, એ રીતે ગુરુએ મંડળ દર્શાવવું.