શિવપુરાણમ્

અથાપનુદ્ય સ્નાનાંબુ પરિધાય સિતાંબરમ્ આચાન્તોલંકૃતશ્શિષ્યઃ પ્રાંજલિર્મંડપં વ્રજેત્

પછી, સ્નાન કરી સફેદ વસ્ત્ર પહેરી, શુદ્ધિ કરીને અને શણગાર કરીને, શિષ્યે હાથ જોડીને મંડપમાં જવું.

ઉપવેશ્ય યથાપૂર્વં તં ગુરુર્દર્ભવિષ્ટરે સંપૂજ્ય મંડલં દેવં કરન્યાસં સમાચરેત્

પહેલાં જે રીતે બેસાડ્યું હતું એ રીતે, દરભના આસન પર શિષ્યને બેસાડવો, ગુરુએ મંડળમાં દેવની પૂજા કરવી અને હાથથી કરન્યાસ કરવો.

તતસ્તુ ભસ્મના દેવં ધ્યાયન્મનસિ દેશિકઃ સમાલભેત પાણિભ્યાં શિશું શિવમુદીરયેત્

પછી, મનમાં ભસ્મથી દેવનું ધ્યાન કરીને, ગુરુએ પોતાના હાથથી બાળકને સ્પર્શ કરવો અને 'શિવ' નામ ઉચ્ચારવું.

અથ તસ્ય શિવાચાર્યો દહનપ્લાવનાદિકમ્ સકલીકરણં કૃત્વા માતૃકાન્યાસવર્ત્મના

પછી, શિવાચાર્યે દહન, પ્રક્ષાળન વગેરે ક્રિયાઓ કરીને, માતૃકાન્યાસના માર્ગે સમગ્ર વિધિ પૂર્ણ કરવી.

તતઃ શિવાસનં ધ્યાત્વા શિષ્યમૂર્ધ્નિ દેશિકઃ તત્રાવાહ્ય યથાન્યાયમર્ચયેન્મનસા શિવમ્

પછી, શિવના આસનનું ધ્યાન કરીને, ગુરુએ શિષ્યના મસ્તક પર શિવને આવાહન કરવું અને યોગ્ય રીતથી મનથી પૂજા કરવી.

પ્રાર્થયેત્પ્રાંજલિર્દેવં નિત્યમત્ર સ્થિતો ભવ ઇતિ વિજ્ઞાપ્ય તં શંભોસ્તેજસા ભાસુરં સ્મરેત્

હાથ જોડીને દેવને પ્રાર્થના કરવી કે 'હંમેશા અહીં રહો', અને આમ વિનંતી કર્યા પછી, શંભુના તેજને મનમાં સ્મરણ કરવું.

સંપૂજ્યાથ શિવં શૈવીમાજ્ઞાં પ્રાપ્ય શિવાત્મિકામ્ કર્ણે શિષ્યસ્ય શનકૈશ્શિવમન્ત્રમુદીરયેત્

શિવની પૂજા કરીને અને શૈવ આજ્ઞા પ્રાપ્ત કરીને, જે શિવમય છે, ગુરુએ ધીમેથી શિષ્યના કાનમાં શિવમંત્ર બોલવો.

સ તુ બદ્ધાંજલિઃ શ્રુત્વા મન્ત્રં તદ્ગતમાનસઃ શનૈસ્તં વ્યાહરેચ્છિષ્યશિવાચાર્યસ્ય શાસનાત્

શિષ્યે હાથ જોડીને, મંત્ર સાંભળ્યા પછી, મન એમાં એકાગ્ર કરીને, શિવાચાર્યના આદેશથી ધીમે ધીમે એ મંત્રનું ઉચ્ચાર કરવું.

તતઃ શાક્તં ચ સંદિશ્ય મન્ત્રં મન્ત્રવિચક્ષણઃ ઉચ્ચારયિત્વા ચ સુખં તસ્મૈ મંગલમાદિશેત્

પછી, મંત્રવિદ ગુરુએ શિષ્યને શક્તિમંત્ર શીખવડાવી, એ મંત્ર ઉચ્ચારી, તેને સુખ અને કલ્યાણની આશીર્વાદ આપવી.

તતસ્સમાસાન્મન્ત્રાર્થં વાચ્યવાચકયોગતઃ સમદિશ્યેશ્વરં રૂપં યોગમાસનમાદિશેત્

પછી, મંત્રોના અર્થને સમજ્યા પછી, ભગવાનનું સ્વરૂપ દર્શાવવું અને ધ્યાન માટે યોગ્ય આસન બતાવવું જોઈએ.

અથ ગુર્વાજ્ઞયા શિષ્યઃ શિવાગ્નિગુરુસન્નિધૌ ભક્ત્યૈવમભિસંધાય દીક્ષાવાક્યમુદીરયેત્

પછી, ગુરુની આજ્ઞાથી, શિષ્યે શિવ, અગ્નિ અને ગુરુની હાજરીમાં, ભક્તિપૂર્વક મનમાં નિશ્ચય કરીને દીક્ષા માટેના શબ્દો ઉચ્ચારવા જોઈએ.

વરં પ્રાણપરિત્યાગશ્છેદનં શિરસો ઽપિ વા ન ત્વનભ્યર્ચ્ય ભુંજીય ભગવન્તં ત્રિલોચનમ્

ભગવાન ત્રિનેત્રધારીની પૂજા કર્યા વિના કંઈ પણ ગ્રહણ કરવું કરતાં પોતાનું પ્રાણ ત્યાગવું કે માથું કપાવવું વધુ શ્રેયસ્કર છે.

સ એવ દદ્યાન્નિયતો યાવન્મોહવિપર્યયઃ તાવદારાધયેદ્દેવં તન્નિષ્ઠસ્તત્પરાયણઃ

જ્યાં સુધી મોહ અને ભ્રમ રહે, ત્યાં સુધી નિયમિતપણે દાન આપવું અને ભગવાનની આરાધના કરવી, અને એમાં સ્થિર અને સમર્પિત રહેવું જોઈએ.

તતઃ સ સમયો નામ ભવિષ્યતિ શિવાશ્રમે લબ્ધાધિકારો ગુર્વાજ્ઞાપાલકસ્તદ્વશો ભવેત્

પછી એ અવસ્થા 'સમય' કહેવાય છે, જ્યાં શિવાશ્રમમાં અધિકાર પ્રાપ્ત થાય છે અને ગુરુની આજ્ઞા અનુસાર રહેવું પડે છે.

અતઃ પરં ન્યસ્તકરો ભસ્માદાય સ્વહસ્તતઃ દદ્યાચ્છિષ્યાય મૂલેન રુદ્રાક્ષં ચાભિમંત્રિતમ્

આ પછી, હાથ નીચે મૂકી, પોતાના હાથમાંથી ભસ્મ લઈને, મંત્રપૂત રુદ્રાક્ષ સાથે શિષ્યને આપવી જોઈએ.

પ્રતિમા વાપિ દેવસ્ય ગૂઢદેહમથાપિ વા પૂજાહોમજપધ્યાનસાધનાનિ ચ સંભવે

શક્ય હોય તો, દેવતાની પ્રતિમા, ગુપ્ત શરીર, તથા પૂજા, હોમ், જપ અને ધ્યાન માટેની સામગ્રી આપવી જોઈએ.

સોપિ શિષ્યઃ શિવાચાર્યાલ્લબ્ધાનિ બહુમાનતઃ આદદીતાજ્ઞયા તસ્ય દેશિકસ્ય ન ચાન્યથા

શિષ્યે આ બધું શિવાચાર્ય પાસેથી ખૂબ આદરપૂર્વક ગુરુની આજ્ઞાથી સ્વીકારવું જોઈએ, અન્ય રીતે નહિ.

આચાર્યાદાપ્તમખિલં શિરસ્યાધાય ભક્તિતઃ રક્ષયેત્પૂજયેચ્છંભું મઠે વા ગૃહ એવવા

આચાર્ય પાસેથી મળેલું બધું ભક્તિપૂર્વક માથા પર રાખવું, તેનું રક્ષણ કરવું અને શંભુની પૂજા કરવી, માઠમાં કે ઘરમાં પણ.

અતઃ પરં શિવાચારમાદિશેદસ્ય દેશિકઃ ભક્તિશ્રદ્ધાનુસારેણ પ્રજ્ઞાયાશ્ચાનુસારતઃ

પછી ગુરુએ શિષ્યને તેની ભક્તિ, શ્રદ્ધા અને સમજ પ્રમાણે શિવાચારનું શિક્ષણ આપવું જોઈએ.

યદુક્તં યત્સમાજ્ઞાતં યચ્ચૈવાન્યત્પ્રકીર્તિતમ્ શિવાચાર્યેણ સમયે તત્સર્વં શિરસા વહેત્

સમયમાં શિવાચાર્યે જે કહ્યું, સમજાવ્યું અને જે પણ જાહેર કર્યું હોય, તે બધું શિષ્યે શ્રદ્ધાપૂર્વક સ્વીકારવું જોઈએ.

શિવાગમસ્ય ગ્રહણં વાચનં શ્રવણં તથા દેશિકદેશતઃ કુર્યાન્ન સ્વેચ્છાતો ન ચાન્યતઃ

શિવાગમના પાઠ, વાંચન અને શ્રવણ ગુરુની માર્ગદર્શન પ્રમાણે કરવું, પોતાની ઈચ્છાથી કે અન્ય રીતે નહિ.

ઇતિ સંક્ષેપતઃ પ્રોક્તઃ સંસ્કારઃ સમયાહ્વયઃ સાક્ષાચ્છિવપુરપ્રાપ્તૌ નૃણાં પરમસાધનમ્

આ રીતે, સંક્ષિપ્તમાં 'સમય' નામનું સંસ્કાર વર્ણવાયું છે, જે મનુષ્યોને સીધા શિવપુરિ પ્રાપ્ત કરવાનો શ્રેષ્ઠ સાધન છે.

અતઃ પરં સમાવેક્ષ્ય ગુરુઃ શિષ્યસ્ય યોગ્યતામ્ ષડધ્વશુદ્ધિં કુર્વીત સર્વબંધવિમુક્તયે

પછી ગુરુએ શિષ્યની યોગ્યતા તપાસી, બધા બંધનોથી મુક્તિ માટે છ અધ્વાનો શુદ્ધિકરણ કરવું જોઈએ.

કલાં તત્ત્વં ચ ભુવનં વર્ણં પદમતઃ પરમ્ મંત્રશ્ચેતિ સમાસેન ષડધ્વા પરિપઠ્યતે

કલાં, તત્વ, ભુવન, વર્ણ, પદ અને મંત્ર — આ છ અધ્વા સંક્ષિપ્તમાં ગણાય છે.

નિવૃત્ત્યાદ્યાઃ કલાઃ પઞ્ચ કલાધ્વા કથ્યતે બુધૈઃ વ્યાપ્તાઃ કલાભિરિતરે ત્વધ્વાનઃ પઞ્ચ પઞ્ચભિઃ

નિવૃત્તિથી શરૂ થતી પાંચ કલાઓને બુદ્ધિશાળી લોકો કલાધ્વા કહે છે; બાકીના પાંચ અધ્વાઓમાં પણ દરેકમાં પાંચ કલાઓ વ્યાપી છે.

શિવતત્ત્વાદિભૂમ્યંતં તત્ત્વાધ્વા સમુદાહૃતઃ ષડ્વિંશત્સંખ્યયોપેતઃ શુદ્ધાશુદ્ધોભયાત્મકઃ

શિવતત્વથી લઈને નીચલી ભૂમિ સુધી તત્વાધ્વા કહેવાય છે, જેમાં છવીસ તત્વો છે અને તે શુદ્ધ તથા અશુદ્ધ બંને સ્વરૂપ ધરાવે છે.

આધારાદ્યુન્મનાંતશ્ચ ભુવનાધ્વા પ્રકીર્તિતઃ વિના ભેદોપભેદાભ્યાં ષષ્ટિસંખ્યાસમન્વિતઃ

આધારથી લઈને ઉન્માન સુધી ભુવનાધ્વા કહેવાય છે, જેમાં ભેદ અને ઉપભેદ વિના કુલ સાઠ ભુવનો ગણાય છે.

પઞ્ચાશદ્રુદ્રરૂપાસ્તુ વર્ણા વર્ણાધ્વસંજ્ઞિતાઃ અનેકભેદસંપન્નઃ પદાધ્વા સમુદાહૃતઃ

પચાસ રુદ્ર સ્વરૂપો એટલે અક્ષરો છે, જેને અક્ષરપથ કહે છે; અનેક પ્રકારના શબ્દપથ પણ છે, એમ અહીં જણાવાયું છે.

સર્વોપમંત્રૈર્મંત્રાધ્વા વ્યાપ્તઃ પરમવિદ્યયા યથા શિવો ન તત્ત્વેષુ ગણ્યતે તત્ત્વનાયકઃ

સર્વ શ્રેષ્ઠ મંત્રોથી મંત્રપથ પરમ જ્ઞાનથી વ્યાપક છે, જેમ શિવ તત્ત્વોમાં ગણાતા નથી, કારણ કે તેઓ તત્ત્વોના સ્વામી છે.