શિવપુરાણમ્

રાજન્યં ચૈવમુદ્ધૃત્ય કૃત્વા વિપ્રં પુનસ્તયોઃ રુદ્રત્વં જનયેદ્વિપ્રે રુદ્રનામૈવ સાધયેત્

રાજપુતને પણ એમ જ ઉન્નત કરી, પછી તેને બ્રાહ્મણ બનાવ્યા પછી, બંનેમાં રુદ્રત્વ ઉત્પન્ન કરવું; અને બ્રાહ્મણમાં રુદ્રનામ સ્થાપિત કરવું.

પ્રોક્ષણં તાડનં કૃત્વા શિશોસ્સ્વાત્માનમાત્મનિ શિવાત્મકમનુસ્મૃત્ય સ્ફુરંતં વિસ્ફુલિંગવત્

બાળક પર પાણી છાંટી અને હળવે થી સ્પર્શ કર્યા પછી, પોતાના મનમાં એ વિચારવું કે મારું સ્વરૂપ શિવ જેવું જ છે, અને એ તેજ ચમકતા તણખલાની જેમ ઝળહળી રહ્યું છે.

નાડ્યા યથોક્તયા વાયું રેચયેન્મંત્રતો ગુરુઃ નિર્ગમ્ય પ્રવિશેન્નાડ્યા શિષ્યસ્ય હૃદયં તથા

ગુરુએ જે રીતે શીખવાયું છે એ પ્રમાણે શ્વાસને નાડીમાંથી બહાર કાઢવો, અને પછી એ જ નાડીમાંથી ગુરુ પોતે શિષ્યના હૃદયમાં પ્રવેશ કરે.

પ્રવિશ્ય તસ્ય ચૈતન્યં નીલબિન્દુનિભં સ્મરન્ સ્વતેજસાપાસ્તમલં જ્વલંતમનુચિંતયેત્

પછી, એમાં પ્રવેશ કરીને, ગુરુએ શિષ્યનું ચૈતન્ય, જે નીલા બિંદુ જેવું તેજસ્વી અને પોતાના પ્રકાશથી પવિત્ર થયેલું છે, એનું ધ્યાન કરવું.

તમાદાય તયા નાડ્યા મંત્રી સંહારમુદ્રયા ન પૂરકેણ નિવેશ્યૈનમેકીભાવાર્થમાત્મનઃ

એ ચૈતન્યને એ જ નાડીથી ગ્રહણ કરીને, ગુરુએ સંહારમુદ્રાથી, શ્વાસ ખેંચીને નહીં, પણ પોતાના સ્વરૂપ સાથે એકરૂપ થવા માટે સ્થાપિત કરવું.

કુંભકેન તથા નાડ્યા રેચકેન યથા પુરા તસ્માદાદાય શિષ્યસ્ય હૃદયે તન્નિવેશયેત્

પછી, કુંભક અને ફરીથી નાડીમાંથી શ્વાસ છોડીને, એ ચૈતન્યને લઈને શિષ્યના હૃદયમાં સ્થાપિત કરવું.

તમાલભ્ય શિવાલ્લબ્ધં તસ્મૈ દત્ત્વોપવીતકમ્ હુત્વા ઽ ઽહુતિત્રયં પશ્ચાદ્દદ્યાત્પૂર્ણાહુતિં તતઃ

શિવ પાસેથી એ પ્રાપ્ત કરીને, ગુરુએ શિષ્યને યજ્ઞોપવીત આપવું, અને પછી ત્રણ આહુતિ આપી, આખરે પૂર્ણાહુતિ આપવી.

દેવસ્ય દક્ષિણે શિષ્યમુપવેશ્યવરાસને કુશપુષ્પપરિસ્તીર્ણે બદ્ધાંજલિરુદઙ્મુખમ્

દેવના દક્ષિણ બાજુએ, શ્રેષ્ઠ આસન પર, કુશ અને ફૂલોના વિચ્છાવણ પર, શિષ્યને બેસાડવો, હાથ જોડાવડાવા અને ઉત્તર તરફ મોઢું રાખવું.

સ્વસ્તિકાસનમારૂઢં વિધાય પ્રાઙ્મુખઃ સ્વયમ્ વરાસનસ્થિતો મંત્રૈર્મહામંગલનિઃસ્વનૈઃ

પોતે શ્રેષ્ઠ આસન પર પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું કરીને, સ્વસ્તિક આસનમાં બેસી, મહામંગળધ્વનિ સાથે મંત્રોનું ઉચ્ચાર કરવું.

સમાદાય ઘટં પૂર્ણં પૂર્ણમેવ પ્રસાદિતમ્ ધ્યાયમાનઃ શિવં શિષ્યમાભિષિંચેત દેશિકઃ

પછી, પૂર્ણ અને શુદ્ધ ઘડો લઈને, શિવનું ધ્યાન કરીને, ગુરુએ શિષ્યને અભિષેક કરવો.

અથાપનુદ્ય સ્નાનાંબુ પરિધાય સિતાંબરમ્ આચાન્તોલંકૃતશ્શિષ્યઃ પ્રાંજલિર્મંડપં વ્રજેત્

પછી, સ્નાન કરી સફેદ વસ્ત્ર પહેરી, શુદ્ધિ કરીને અને શણગાર કરીને, શિષ્યે હાથ જોડીને મંડપમાં જવું.

ઉપવેશ્ય યથાપૂર્વં તં ગુરુર્દર્ભવિષ્ટરે સંપૂજ્ય મંડલં દેવં કરન્યાસં સમાચરેત્

પહેલાં જે રીતે બેસાડ્યું હતું એ રીતે, દરભના આસન પર શિષ્યને બેસાડવો, ગુરુએ મંડળમાં દેવની પૂજા કરવી અને હાથથી કરન્યાસ કરવો.

તતસ્તુ ભસ્મના દેવં ધ્યાયન્મનસિ દેશિકઃ સમાલભેત પાણિભ્યાં શિશું શિવમુદીરયેત્

પછી, મનમાં ભસ્મથી દેવનું ધ્યાન કરીને, ગુરુએ પોતાના હાથથી બાળકને સ્પર્શ કરવો અને 'શિવ' નામ ઉચ્ચારવું.

અથ તસ્ય શિવાચાર્યો દહનપ્લાવનાદિકમ્ સકલીકરણં કૃત્વા માતૃકાન્યાસવર્ત્મના

પછી, શિવાચાર્યે દહન, પ્રક્ષાળન વગેરે ક્રિયાઓ કરીને, માતૃકાન્યાસના માર્ગે સમગ્ર વિધિ પૂર્ણ કરવી.

તતઃ શિવાસનં ધ્યાત્વા શિષ્યમૂર્ધ્નિ દેશિકઃ તત્રાવાહ્ય યથાન્યાયમર્ચયેન્મનસા શિવમ્

પછી, શિવના આસનનું ધ્યાન કરીને, ગુરુએ શિષ્યના મસ્તક પર શિવને આવાહન કરવું અને યોગ્ય રીતથી મનથી પૂજા કરવી.

પ્રાર્થયેત્પ્રાંજલિર્દેવં નિત્યમત્ર સ્થિતો ભવ ઇતિ વિજ્ઞાપ્ય તં શંભોસ્તેજસા ભાસુરં સ્મરેત્

હાથ જોડીને દેવને પ્રાર્થના કરવી કે 'હંમેશા અહીં રહો', અને આમ વિનંતી કર્યા પછી, શંભુના તેજને મનમાં સ્મરણ કરવું.

સંપૂજ્યાથ શિવં શૈવીમાજ્ઞાં પ્રાપ્ય શિવાત્મિકામ્ કર્ણે શિષ્યસ્ય શનકૈશ્શિવમન્ત્રમુદીરયેત્

શિવની પૂજા કરીને અને શૈવ આજ્ઞા પ્રાપ્ત કરીને, જે શિવમય છે, ગુરુએ ધીમેથી શિષ્યના કાનમાં શિવમંત્ર બોલવો.

સ તુ બદ્ધાંજલિઃ શ્રુત્વા મન્ત્રં તદ્ગતમાનસઃ શનૈસ્તં વ્યાહરેચ્છિષ્યશિવાચાર્યસ્ય શાસનાત્

શિષ્યે હાથ જોડીને, મંત્ર સાંભળ્યા પછી, મન એમાં એકાગ્ર કરીને, શિવાચાર્યના આદેશથી ધીમે ધીમે એ મંત્રનું ઉચ્ચાર કરવું.

તતઃ શાક્તં ચ સંદિશ્ય મન્ત્રં મન્ત્રવિચક્ષણઃ ઉચ્ચારયિત્વા ચ સુખં તસ્મૈ મંગલમાદિશેત્

પછી, મંત્રવિદ ગુરુએ શિષ્યને શક્તિમંત્ર શીખવડાવી, એ મંત્ર ઉચ્ચારી, તેને સુખ અને કલ્યાણની આશીર્વાદ આપવી.

તતસ્સમાસાન્મન્ત્રાર્થં વાચ્યવાચકયોગતઃ સમદિશ્યેશ્વરં રૂપં યોગમાસનમાદિશેત્

પછી, મંત્રોના અર્થને સમજ્યા પછી, ભગવાનનું સ્વરૂપ દર્શાવવું અને ધ્યાન માટે યોગ્ય આસન બતાવવું જોઈએ.

અથ ગુર્વાજ્ઞયા શિષ્યઃ શિવાગ્નિગુરુસન્નિધૌ ભક્ત્યૈવમભિસંધાય દીક્ષાવાક્યમુદીરયેત્

પછી, ગુરુની આજ્ઞાથી, શિષ્યે શિવ, અગ્નિ અને ગુરુની હાજરીમાં, ભક્તિપૂર્વક મનમાં નિશ્ચય કરીને દીક્ષા માટેના શબ્દો ઉચ્ચારવા જોઈએ.

વરં પ્રાણપરિત્યાગશ્છેદનં શિરસો ઽપિ વા ન ત્વનભ્યર્ચ્ય ભુંજીય ભગવન્તં ત્રિલોચનમ્

ભગવાન ત્રિનેત્રધારીની પૂજા કર્યા વિના કંઈ પણ ગ્રહણ કરવું કરતાં પોતાનું પ્રાણ ત્યાગવું કે માથું કપાવવું વધુ શ્રેયસ્કર છે.

સ એવ દદ્યાન્નિયતો યાવન્મોહવિપર્યયઃ તાવદારાધયેદ્દેવં તન્નિષ્ઠસ્તત્પરાયણઃ

જ્યાં સુધી મોહ અને ભ્રમ રહે, ત્યાં સુધી નિયમિતપણે દાન આપવું અને ભગવાનની આરાધના કરવી, અને એમાં સ્થિર અને સમર્પિત રહેવું જોઈએ.

તતઃ સ સમયો નામ ભવિષ્યતિ શિવાશ્રમે લબ્ધાધિકારો ગુર્વાજ્ઞાપાલકસ્તદ્વશો ભવેત્

પછી એ અવસ્થા 'સમય' કહેવાય છે, જ્યાં શિવાશ્રમમાં અધિકાર પ્રાપ્ત થાય છે અને ગુરુની આજ્ઞા અનુસાર રહેવું પડે છે.

અતઃ પરં ન્યસ્તકરો ભસ્માદાય સ્વહસ્તતઃ દદ્યાચ્છિષ્યાય મૂલેન રુદ્રાક્ષં ચાભિમંત્રિતમ્

આ પછી, હાથ નીચે મૂકી, પોતાના હાથમાંથી ભસ્મ લઈને, મંત્રપૂત રુદ્રાક્ષ સાથે શિષ્યને આપવી જોઈએ.

પ્રતિમા વાપિ દેવસ્ય ગૂઢદેહમથાપિ વા પૂજાહોમજપધ્યાનસાધનાનિ ચ સંભવે

શક્ય હોય તો, દેવતાની પ્રતિમા, ગુપ્ત શરીર, તથા પૂજા, હોમ், જપ અને ધ્યાન માટેની સામગ્રી આપવી જોઈએ.

સોપિ શિષ્યઃ શિવાચાર્યાલ્લબ્ધાનિ બહુમાનતઃ આદદીતાજ્ઞયા તસ્ય દેશિકસ્ય ન ચાન્યથા

શિષ્યે આ બધું શિવાચાર્ય પાસેથી ખૂબ આદરપૂર્વક ગુરુની આજ્ઞાથી સ્વીકારવું જોઈએ, અન્ય રીતે નહિ.

આચાર્યાદાપ્તમખિલં શિરસ્યાધાય ભક્તિતઃ રક્ષયેત્પૂજયેચ્છંભું મઠે વા ગૃહ એવવા

આચાર્ય પાસેથી મળેલું બધું ભક્તિપૂર્વક માથા પર રાખવું, તેનું રક્ષણ કરવું અને શંભુની પૂજા કરવી, માઠમાં કે ઘરમાં પણ.

અતઃ પરં શિવાચારમાદિશેદસ્ય દેશિકઃ ભક્તિશ્રદ્ધાનુસારેણ પ્રજ્ઞાયાશ્ચાનુસારતઃ

પછી ગુરુએ શિષ્યને તેની ભક્તિ, શ્રદ્ધા અને સમજ પ્રમાણે શિવાચારનું શિક્ષણ આપવું જોઈએ.