શિવપુરાણમ્

દાહં દશાહં માસ્યં વા સપિંડીકરણં તુ વા આબ્દિકં વા શિવક્ષેત્રે ક્ષેત્રે પિંડમથાપિ વા

દાહક્રિયા, દશાંહ, માસિક કે વાર્ષિક શ્રાદ્ધ, અથવા પિંડદાન—આ બધું શિવક્ષેત્રમાં કરવું શ્રેયસ્કર છે.

સર્વપાપ વિનિર્મુક્તઃ સદ્યઃ શિવપદં લભેત્ અથવા સપ્તરાત્રં વા વસેદ્વા પઞ્ચરાત્રકમ્

બધા પાપોથી મુક્ત થઈ તરત જ શિવપદ મળે છે; અથવા સાત રાત કે પાંચ રાત ત્યાં રહીને પણ એ પ્રાપ્ત થાય છે.

ત્રિરાત્રમેકરાત્રં વા ક્રમાચ્છિવપદં લભેત્ સ્વવર્ણાનુગુણં લોકે સ્વાચારાત્પ્રાપ્નુતે નરઃ

ત્રણ રાત કે એક રાત રહીને પણ ક્રમશઃ શિવપદ મળે છે; દરેકને પોતાના વર્ણ અને આચરણ પ્રમાણે ફળ મળે છે.

વર્ણોદ્ધારેણ ભક્ત્યા ચ તત્ફલાતિશયં નરઃ સર્વં કૃતં કામનયા સદ્યઃ ફલમવાપ્નુયાત્

જે મનુષ્ય શ્રદ્ધા અને ભક્તિપૂર્વક નામોનું ઉચ્ચારણ કરે છે, તેને તુરંત જ ઇચ્છિત ફળ મળે છે, અને એ ફળ બધાં વિધિપૂર્વકના કર્મો કરતા પણ વધારે મળે છે.

સર્વં કૃતમકામેન સાક્ષાચ્છિવપદપ્રદમ્ પ્રાતર્મધ્યાહ્નસાયાહ્નમહસ્ત્રિષ્વેકતઃ ક્રમાત્

જે કર્મો નિરિચ્છા કરીને કરવામાં આવે છે, એ સીધા શિવપદ આપે છે; સવારે, બપોરે કે સાંજે—આ ત્રણ પૈકી કોઈ એક સમયે નિયમિત રીતે કરવું જોઈએ.

પ્રાતર્વિધિકરં જ્ઞેયં મધ્યાહ્નં કામિકં તથા સાયાહ્નં શાંતિકં જ્ઞેયં રાત્રાવપિ તથૈવ હિ

સવારનું વિધિ કરવું એ કર્તવ્યપૂર્ણ માનવું, બપોરનું ઇચ્છાપૂર્તિ માટે અને સાંજનું શાંતિ માટે માનવું; રાત્રે પણ એ જ રીતે કરવું.

કાલો નિશીથો વૈ પ્રોક્તોમધ્યયામદ્વયં નિશિ શિવપૂજા વિશેષેણ તત્કાલે ઽભીષ્ટસિદ્ધિદા

રાત્રિના મધ્યભાગને નિશીથ કહેવામાં આવે છે; એ સમયે ખાસ કરીને શિવની પૂજા કરવાથી મનગમતું ફળ મળે છે.

એવં જ્ઞાત્વા નરઃ કુર્વન્યથોક્તફલભાગ્ભવેત્ કલૌ યુગે વિશેષેણ ફલસિદ્ધિસ્તુ કર્મણા

આ રીતે જાણીને જે મનુષ્ય આ પ્રમાણે કરે છે, તેને જે ફળ કહેવાયું છે એ મળે છે; ખાસ કરીને કળિયુગમાં તો કર્મનું ફળ ઝડપથી મળે છે.

ઉક્તેન કેનચિદ્વાપિ અધિકારવિભેદતઃ સદ્વૃત્તિઃ પાપભીરુશ્ચેત્તતત્ફલમવાપ્નુયાત્

જે કોઈ પણ પોતાની યોગ્યતા પ્રમાણે, થોડું પણ, સારા વર્તન અને પાપથી ડરતા, નિયમ પ્રમાણે કરે છે—તેને એ ફળ મળે છે.

અથ ક્ષેત્રાણિ પુણ્યાનિ સમાસાત્કથયસ્વ નઃ સર્વાઃ સ્ત્રિયશ્ચ પુરુષા યાન્યાશ્રિત્ય પદં લભેત્

હવે અમને સંક્ષિપ્તમાં પવિત્ર સ્થળો વિશે કહો, કારણ કે સ્ત્રીઓ અને પુરુષો એ સ્થળોને આશ્રયે લઈને પરમપદ પામી શકે છે.

સૂત યોગિવરશ્રેષ્ઠ શિવક્ષેત્રાગમાંસ્તથા શૃણુત શ્રદ્ધયા સર્વક્ષેત્રાણિ ચ તદાગમાન્

સૂત, મહાન યોગી, હવે શ્રદ્ધાપૂર્વક શિવના પવિત્ર સ્થળો અને બીજા બધા તીર્થો વિષે કહેલી વાર્તાઓ સાંભળો.

શૃણુધ્વમૃષયઃ પ્રાજ્ઞાઃ શિવક્ષેત્રં વિમુક્તિદમ્ તદાગમાંસ્તતો વક્ષ્યે લોકરક્ષાર્થમેવ હિ

હે જ્ઞાની ઋષિઓ, હવે શિવના મુક્તિદાયક પવિત્ર સ્થળ વિશે સાંભળો; હું એનું વર્ણન વિશ્વની રક્ષા માટે કરું છું.

પઞ્ચાશત્કોટિવિસ્તીર્ણા સશૈલવનકાનના શિવાજ્ઞયા હિ પૃથિવી લોકં ધૃત્વા ચ તિષ્ઠતિ

પચાસ કરોડ વિસ્તાર ધરાવતી, પર્વતો, જંગલો અને વનોથી ભરેલી પૃથ્વી, શિવની આજ્ઞાથી આખા જગતને ધારણ કરીને ઊભી છે.

તત્ર તત્ર શિવક્ષેત્રં તત્ર તત્ર નિવાસિનામ્ મોક્ષાર્થં કૃપયા દેવઃ ક્ષેત્રં કલ્પિતવાન્પ્રભુઃ

જ્યાં ત્યાં શિવના પવિત્ર સ્થળો છે; ત્યાં રહેતા લોકોના મુક્તિ માટે ભગવાને દયાથી એ સ્થળોની સ્થાપના કરી છે.

પરિગ્રહાદૃષીણાં ચ દેવાનાં પરિગ્રહાત્ સ્વયંભૂતાન્યથાન્યાનિ લોકરક્ષાર્થમેવ હિ

કેટલાક સ્થળો ઋષિઓના સ્વીકારથી, કેટલાક દેવતાઓના સ્વીકારથી અને કેટલાક સ્વયંભૂરૂપે પ્રગટ થયા છે—આ બધું જગતની રક્ષા માટે છે.

તીર્થે ક્ષેત્રે સદાકાર્યં સ્નાનદાનજપાદિકમ્ અન્યથા રોગદારિદ્ર્યમૂકત્વાદ્યાપ્નુયાન્નરઃ

તીર્થ કે પવિત્ર સ્થળે સ્નાન, દાન, જપ વગેરે હંમેશાં કરવું જોઈએ; નહિંતર મનુષ્યને રોગ, ગરીબી કે મૌનતા જેવી આપત્તિ આવી શકે છે.

અથાસ્મિન્ભારતે વર્ષે પ્રાપ્નોતિ મરણં નરઃ સ્વયંભૂસ્થાનવાસેન પુનર્માનુષ્યમાપ્નુયાત્

આ ભારતભૂમિમાં જો કોઈ મનુષ્ય મૃત્યુ પામે અને સ્વયંભૂ સ્થાનમાં નિવાસ કરે, તો તેને ફરી માનવ જન્મ મળે છે.

ક્ષેત્રે પાપસ્ય કરણં દૃઢં ભવતિ ભૂસુરાઃ પુણ્યક્ષેત્રે નિવાસે હિ પાપમણ્વપિ નાચરેત્

હે દ્વિજ, પવિત્ર ક્ષેત્રમાં પાપ કરવું વધારે ઘાતક બને છે; પણ પવિત્ર સ્થળે નિવાસ કરીને તો નાનામાં નાનું પાપ પણ ન કરવું જોઈએ.

યેન કેનાપ્યુપાયેન પુણ્યક્ષેત્રે વસેન્નરઃ સિંધોઃ શતનદીતીરે સંતિ ક્ષેત્રાણ્યનેકશઃ

કોઈ પણ રીતે મનુષ્યે પવિત્ર ક્ષેત્રમાં નિવાસ કરવો જોઈએ; સિંધુ અને અનેક નદીઓના કાંઠે ઘણા પવિત્ર સ્થળો છે.

સરસ્વતી નદી પુણ્યા પ્રોક્તા ષષ્ટિમુખા તથા તત્તત્તીરે વસેત્પ્રાજ્ઞઃ ક્રમાદ્બ્રહ્મપદં લભેત્

સરસ્વતી નદી પવિત્ર ગણાય છે અને એની સાઠ શાખાઓ છે; જે જ્ઞાની એના કાંઠે નિવાસ કરે છે, તે ધીરે ધીરે બ્રહ્મપદ પામે છે.

હિમવદ્ગિરિજા ગંગા પુણ્યા શતમુખા નદી તત્તીરે ચૈવ કાશ્યાદિપુણ્યક્ષેત્રાણ્યનેકશઃ

હિમાલયપુત્રી ગંગા પવિત્ર નદી છે અને એની પણ સો શાખાઓ છે; એના કાંઠે પણ કાશીથી આરંભે અનેક પવિત્ર સ્થળો છે.

તત્ર તીરં પ્રશસ્તં હિ મૃગબૃહસ્પતૌ શોણભદ્રો દશમુખઃ પુણ્યોભીષ્ટફલપ્રદઃ

ત્યાં મૃગબૃહસ્પતિના સમયે તે કિનારો ખરેખર ઉત્તમ છે; દશમુખી શોણભદ્ર પવિત્ર છે અને ઇચ્છિત ફળ આપે છે.

તત્ર સ્નાનોપવાસેન પદં વૈનાયકં લભેત્ ચતુર્વીંશમુખા પુણ્યા નર્મદા ચ મહાનદી

ત્યાં સ્નાન અને ઉપવાસથી ગણેશનું સ્થાન મળે છે; ચોવીસ મોખવાળી પવિત્ર નર્મદા મહાનદી છે.

તસ્યાં સ્નાનેન વાસેન પદં વૈષ્ણવમાપ્નુયાત્ તમસા દ્વાદશમુખા રેવા દશમુખા નદી

ત્યાં સ્નાન અને નિવાસથી વિષ્ણુનું સ્થાન મળે છે; બાર મોખવાળી તમસા અને દસ મોખવાળી રેવા નદી છે.

ગોદાવરી મહાપુણ્યા બ્રહ્મગોવધનાશિની એકવિંશમુખા પ્રોક્તા રુદ્રલોકપ્રદાયિની

ગોદાવરી મહાપવિત્ર છે, બ્રાહ્મણહત્યા અને ગૌહત્યાના પાપ નાશ કરે છે; એકવીસ મોખવાળી કહેવાય છે અને રુદ્રલોક આપે છે.

કૃષ્ણવેણી પુણ્યનદી સર્વપાપક્ષયાવહા સાષ્ટાદશમુખાપ્રોક્તા વિષ્ણુલોકપ્રદાયિની

કૃષ્ણવેણી પવિત્ર નદી છે, સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે; આઠદશ મોખવાળી કહેવાય છે અને વિષ્ણુલોક આપે છે.

તુંગભદ્રા દશમુખા બ્રહ્મલોકપ્રદાયિની સુવર્ણમુખરી પુણ્યા પ્રોક્તા નવમુખા તથા

તૂંગભદ્ર દસ મોખવાળી છે અને બ્રહ્મલોક આપે છે; સુવર્ણમુખરી પવિત્ર છે અને નવ મોખવાળી કહેવાય છે.

તત્રૈવ સુપ્રજાયંતે બ્રહ્મલોકચ્યુતાસ્તથા સરસ્વતી ચ પંપા ચ કન્યાશ્વેતનદી શુભા

ત્યાં સારા સંતાન જન્મે છે અને બ્રહ્મલોકમાંથી પડેલા પણ આવે છે; સરસ્વતી, પંપા, કન્યા અને શુભ શ્વેતનદી પણ છે.

એતાસાં તીરવાસેન ઇંદ્રલોકમવાપ્નુયાત્ સહ્યાદ્રિજા મહાપુણ્યા કાવેરીતિ મહાનદી

આ નદીઓના કિનારે રહેવાથી ઇન્દ્રલોક મળે છે; સહ્યાદ્રીથી નીકળતી કાવેરી મહાપવિત્ર મહાનદી છે.