શિવપુરાણમ્

એકહસ્તં દ્વિહસ્તં વા સિતં વા રક્તમેવ વા એકહસ્તસ્ય પદ્મસ્ય કર્ણિકાષ્ટાંગુલા મતા

એક હાથ કે બે હાથ જેટલું, સફેદ કે લાલ રંગનું; એક હાથના કમળ માટે એનું મધ્ય ભાગ આઠ આંગળ જેટલું ગણાય છે.

કેસરાણિ તદર્ધાનિ શેષં ચાષ્ટદલાદિકમ્ દ્વિહસ્તસ્ય તુ પદ્મસ્ય દ્વિગુણં કર્ણિકાદિકમ્

કમળના કેસરા એના અડધા થાય છે, બાકી ભાગ આઠ પાંખડી અને વધુ હોય છે; બે હાથના કમળ માટે મધ્ય ભાગ અને બીજું બધું બે ગણી થાય છે.

કૃત્વા શોભોપશોભાઢ્યમૈશાન્યાં તસ્ય કલ્પયેત્ એકહસ્તં તદર્ધં વા પુનર્વેદ્યઃ તુ મંડલમ્

સુંદરતા અને શણગારથી શોભિત કરીને એને પૂર્વોત્તર દિશામાં ગોઠવવું; એક હાથ કે અડધો હાથ જેટલું, ફરી વેદી પર મંડળ બનાવવું.

વ્રીહિતંદુલસિદ્ધાર્થતિલપુષ્પકુશાસ્તૃતે તત્ર લક્ષણસંયુક્તં શિવકુંભં પ્રસાધયેત્

ચોખા, તુટેલા અનાજ, તલ, ફૂલ અને કુશથી છાંયેલી વેદી પર, યોગ્ય લક્ષણોવાળું શિવકુંભ તૈયાર કરવો.

સૌવર્ણં રાજતં વાપિ તામ્રજં મૃન્મયં તુ વા ગન્ધપુષ્પાક્ષતાકીર્ણં કુશદૂર્વાંકુરાચિતમ્

સોનાનું, ચાંદીનું, તાંબાનું કે માટીનું કુંભ, સુગંધ, ફૂલ અને અક્ષતથી છાંયેલું, કુશ અને દુર્વાના અંકુરોથી શોભિત કરવું.

સિતસૂત્રાવૃતં કંઠે નવવસ્ત્રયુગાવૃતમ્ શુદ્ધામ્બુપૂર્ણમુત્કૂર્ચં સદ્રવ્યં સપિધાનકમ્

ગળામાં સફેદ દોરો પહેરેલો, બે નવા કપડાં પહેરેલા, શુદ્ધ પાણીથી ભરેલું ઢાંકણાવાળું પાત્ર અને તેમાં સામગ્રી રાખેલી હોય.

ભૃઙ્ગારં વર્ધનીં ચાપિ શંખં ચ ચક્રમેવ વા વિના સૂત્રાદિકં સર્વં પદ્મપત્રમથાપિ વા

કાળાં કૃષ્ણમૃગ ચામડું, બેઠવું, શંખ કે ચક્ર પણ લઈ શકાય, અથવા આ બધાની જગ્યાએ દોરો વગેરે વિના કમળનું પાન પણ લઈ શકાય.

તસ્યાસનારવિંદસ્ય કલ્પયેદુત્તરે દલે અગ્રતશ્ચંદનાંભોભિરસ્ત્રરાજસ્ય વર્ધનીમ્

આ કમળના આસનના ઉત્તર દળ પર વિધિપ્રમાણે પાત્ર ગોઠવી, આગળ ચંદન અને પાણીથી તેને સુગંધિત કરવું.

મણ્ડલસ્ય તતઃ પ્રાચ્યાં મંત્રકુંભે ચ પૂર્વવત્ કૃત્વા વિધિવદીશસ્ય મહાપૂજાં સમાચરેત્

પછી મંડળના પૂર્વ ભાગમાં અને મંત્રપાત્ર પાસે, જેમ વિધિ કહે છે તેમ બધું કરીને, ભગવાનની મહાપૂજા કરવી.

અથાર્ણવસ્ય તીરે વા નદ્યાં ગોષ્ઠે ઽપિ વા ગિરૌ દેવાગરે ગૃહે વાપિ દેશે ઽન્યસ્મિન્મનોહરે

અથવા દરિયાના કાંઠે, નદીમાં, ગૌશાળામાં, પર્વત પર, મંદિરમાં, ઘરમાં કે અન્ય કોઈ મનોહર સ્થળે પણ કરી શકાય.

કૃત્વા પૂર્વોદિતં સર્વં વિના વા મંડપાદિકમ્ મંડલં પૂર્વવત્કૃત્વા સ્થંડિલં ચ વિભાવસોઃ

પહેલાં જે રીતે કહ્યું છે તે બધું, મંડપ હોય કે ન હોય, એ પ્રમાણે મંડળ અને અગ્નિ માટેનું ચૌક બનાવવું.

પ્રવિશ્ય પૂજાભવનં પ્રહૃષ્ટવદનો ગુરુઃ સર્વમંગલસંયુક્તઃ સમાચરિતનૈત્યકઃ

પુજા મંડપમાં આનંદિત ચહેરા સાથે ગુરુ પ્રવેશ કરે, સર્વ શુભતાથી યુક્ત રહી, નિયમિત વિધિ પ્રમાણે ક્રિયાઓ કરે.

મહાપૂજાં મહેશસ્ય કૃત્વા મણ્ડલમધ્યતઃ શિવકુંભે તથા ભૂયઃ શિવમાવાહ્ય પૂજયેત્

મંડળના મધ્યમાં મહેશની મહાપૂજા કરીને, ફરીથી શિવપાત્રમાં શિવને આવાહન કરીને પૂજા કરવી.

પશ્ચિમાભિમુખં ધ્યાત્વા યજ્ઞરક્ષકમીશ્વરમ્ અર્ચયેદસ્ત્રવર્ધન્યામસ્ત્રમીશસ્ય દક્ષિણે

પશ્ચિમ તરફ મુખ રાખીને યજ્ઞના રક્ષક ભગવાનનું ધ્યાન કરીને, ભગવાનના દક્ષિણ બાજુએ વિધિ પાત્રથી પૂજા કરવી.

મન્ત્રકુમ્ભે ચ વિન્યસ્ય મન્ત્રં મન્ત્રવિશારદઃ કૃત્વા મુદ્રાદિકં સર્વં મન્ત્રયાગં સમાચરેત્

મંત્રપાત્રમાં મંત્ર સ્થાપી, મંત્રવિદ્યા જાણનારો સર્વ મુદ્રાઓ કરીને, મંત્રયાગ વિધિપૂર્વક કરવો.

તતશ્શિવાનલે હોમં કુર્યાદ્દેશિકસત્તમઃ પ્રધાનકુણ્ડે પરિતો જુહુયુશ્ચાપરે દ્વિજાઃ

પછી શ્રેષ્ઠ ગુરુ શિવ અગ્નિમાં હોમ કરે, અને બીજા દ્વિજોએ મુખ્ય કુંડની આસપાસ આહુતિઓ અર્પણ કરવી.

આચાર્યાત્પાદમર્ધં વા હોમસ્તેષાં વિધીયતે પ્રધાનકુણ્ડ એવાથ જુહુયાદ્દેશિકોત્તમઃ

આચાર્યની આહુતિમાંથી અડધો ભાગ તેમના માટે નિર્ધારિત છે; શ્રેષ્ઠ ગુરુએ મુખ્ય કુંડમાં જ આહુતિ આપવી.

સ્વાધ્યાયમપરે કુર્યુઃ સ્તોત્રં મંગલવાચનમ્ જપં ચ વિધિવચ્ચાન્યે શિવભક્તિપરાયણાઃ

બીજાઓ સ્વાધ્યાય, સ્તોત્ર અને શુભ વચનો ઉચ્ચારે, અને શિવભક્તિમાં તલીન અન્ય લોકો વિધિપૂર્વક જપ કરે.

નૃત્યં ગીતં ચ વાદ્યં ચ મંગલાન્યપરાણિ ચ પૂજનં ચ સદસ્યાનાં કૃત્વા સમ્યગ્વિધાનતઃ

નૃત્ય, ગીત, વાદ્ય અને અન્ય શુભ કાર્ય તથા સભ્યજનોની યોગ્ય રીતે પૂજા વિધિ પ્રમાણે કરવી.

પુણ્યાહં કારયિત્વાથ પુનઃ સંપૂજ્ય શંકરમ્ પ્રાર્થયેદ્દેશિકો દેવં શિષ્યાનુગ્રહકામ્યયા

પવિત્ર દિવસ જાહેર કરાવી, ફરી શંકરજીની પૂજા કરીને, ગુરુએ શિષ્યોના કલ્યાણ માટે ભગવાનને પ્રાર્થના કરવી.

પ્રસીદ દેવદેવેશ દેહમાવિશ્ય મામકમ્ વિમોચયૈનં વિશ્વેશ ઘૃણયા ચ ઘૃણાનિધે

દેવદેવેશ, કૃપા કરો, મારા શરીરમાં પ્રવેશો; વિશ્વના સ્વામી, દયાના સાગર, તમારી દયાથી તેને મુક્ત કરો.

અથ ચૈવં કરોમીતિ લબ્ધાનુજ્ઞસ્તુ દેશિકઃ આનીયોપોષિતં શિષ્યં હવિષ્યાશિનમેવ વા

પછી અનુમતિ મળ્યા પછી, ગુરુ ઉપવાસ કરેલો કે હવિષ્ય ખાવતો શિષ્યને લાવે.

એકાશનં વા વિરતં સ્નાતં પ્રાતઃકૃતક્રિયમ્ જપંતં પ્રણવં દેવં ધ્યાયંતં કૃતમંગલમ્

એકવાર જમતો હોય, સંયમ રાખેલો હોય, સવારના સ્નાન અને કર્મ કર્યા હોય, પ્રણવનો જપ કરતો, ભગવાનનું ધ્યાન કરતો અને શુભ ક્રિયા પૂર્ણ કરેલી હોય.

દ્વારસ્ય પશ્ચિમસ્યાગ્રમણ્ડલે દક્ષિણસ્ય વા દર્ભાસને સમાસીનં વિધાયોદઙ્મુખં શિશુમ્

પશ્ચિમ અથવા દક્ષિણ દ્વારના આગળના ભાગે, દરભાની આસન પર શિષ્યને બેસાડી, તેને ઉત્તર તરફ મોખું કરાવવું.

સ્વયં પ્રાગ્વદનસ્તિષ્ઠન્નૂર્ધ્વકાયં કૃતાંજલિમ્ સંપ્રોક્ષ્ય પ્રોક્ષણૌતોયૈર્મૂર્ધન્યસ્ત્રેણ મુદ્રયા

પછી ગુરુ પોતે પૂર્વ તરફ મોખું કરીને, સીધા ઊભા રહી, હાથ જોડીને, આશિર્વાદરૂપ પાણીથી શિષ્યના માથા પર અસ્ત્ર મુદ્રાથી છાંટવું.

પુષ્પક્ષેપેણ સંતાડ્ય બધ્નીયાલ્લોચનં ગુરુઃ દુકૂલાર્ધેન વસ્ત્રેણ મંત્રિતેન નવેન ચ

પુષ્પ અર્પણ કરીને, ગુરુએ નવા મંત્રિત કપડાના અડધા ભાગથી શિષ્યની આંખો બંધ બાંધવી.

તતઃ પ્રવેશયેચ્છિષ્યં ગુરુર્દ્વારેણ મંડલમ્ સો ઽપિ તેનેરિતઃ શંભોરાચરેત્ત્રિઃ પ્રદક્ષિણમ્

પછી ગુરુએ શિષ્યને દ્વારથી મંડળમાં પ્રવેશ કરાવવો; અને શિષ્ય, ગુરુના માર્ગદર્શનથી, શંભુની ત્રણ વાર પરિક્રમા કરવી.

તતસ્સુવર્ણસંમિશ્રં દત્ત્વા પુષ્પાંજલિં પ્રભોઃ પ્રાઙ્મુખશ્ચોદઙ્મુખો વા પ્રણમેદ્દંડવત્ક્ષિતો

પછી સોનાથી મિશ્રિત પુષ્પાંજલિ ભગવાનને અર્પણ કરી, શિષ્યએ પૂર્વ કે ઉત્તર તરફ મોખું કરીને, જમીન પર દંડવત પ્રણામ કરવો.

તતસ્સંપ્રોક્ષ્ય મૂલેન શિરસ્યસ્ત્રેણ પૂર્વવત્ સંતાડ્ય દેશિકસ્તસ્ય મોચયેન્નેત્રબંધનમ્

પછી મૂળ મંત્ર અને અસ્ત્ર મુદ્રાથી પહેલા જેવું માથા પર પાણી છાંટી, ગુરુએ શિષ્યની આંખોની પટ્ટી ખોલવી.