શિવપુરાણમ્

માંત્રી ક્રિયાવતી દીક્ષા કુંડમંડલપૂર્વિકા મંદમંદતરોદ્દેશાત્કર્તવ્યા ગુરુણા બહિઃ

ક્રીયાવાળી માન્ત્રી દીક્ષા, કુંડ અને મંડળની વ્યવસ્થા પછી, ગુરુ દ્વારા બહારથી ધીમે ધીમે આપવામાં આવે છે.

શક્તિપાતાનુસારેણ શિષ્યો ઽનુગ્રહમર્હતિ શૈવધર્માનુસારસ્ય તન્મૂલત્વાત્સમાસતઃ

શક્તિપાત પ્રમાણે શિષ્ય કૃપા પામવાનો યોગ્ય બને છે, કારણ કે શૈવ ધર્મનું પાલન એ જ મૂળ છે.

યત્ર શક્તિર્ન પતિતા તત્ર શુદ્ધિર્ન જાયતે ન વિદ્યા ન શિવાચારો ન મુક્તિર્ન ચ સિદ્ધયઃ

જ્યાં શક્તિ ઉતરી નથી, ત્યાં શુદ્ધિ નથી, જ્ઞાન નથી, શૈવ આચાર નથી, મુક્તિ નથી અને સિદ્ધિ પણ નથી.

તસ્માલ્લિંગાનિ સંવીક્ષ્ય શક્તિપાતસ્ય ભૂયસઃ જ્ઞાનેન ક્રિયયા વાથ ગુરુશ્શિષ્યં વિશોધયેત્

આથી, જ્યારે ગુરુએ શક્તિના વિશેષ અવતરણના ચિહ્નો જોયા હોય, ત્યારે તે જ્ઞાન કે કર્મ દ્વારા શિષ્યને શુદ્ધ કરે.

યો ઽન્યથા કુરુતે મોહાત્સ વિનશ્યતિ દુર્મતિઃ તસ્માત્સર્વપ્રકારેણ ગુરુઃ શિષ્યં પરીક્ષયેત્

જે ભ્રમથી વિપરીત વર્તે છે, તે મૂર્ખ નાશ પામે છે; તેથી ગુરુએ દરેક રીતે શિષ્યની પરીક્ષા લેવી જોઈએ.

લક્ષણં શક્તિપાતસ્ય પ્રબોધાનંદસંભવઃ સા યસ્માત્પરમા શક્તિઃ પ્રબોધાનંદરૂપિણી

શક્તિ અવતરણનું લક્ષણ એ છે કે જાગૃતિ અને આનંદ ઉત્પન્ન થાય છે; કારણ કે એ પરમ શક્તિ જાગૃતિ અને આનંદરૂપ છે.

આનંદબોધયોર્લિંગમંતઃકરણવિક્રિયાઃ યથા સ્યાત્કંપરોમાંચસ્વરનેત્રાંગવિક્રિયાઃ

જાગૃતિ અને આનંદના ચિહ્નો એ છે કે અંતરમાં ફેરફાર થાય છે, જેમ કે શરીરમાં કંપન, રોમાચંન, અવાજ, આંખો અને અંગોમાં બદલાવ આવે છે.

શિષ્યોપિ લક્ષણૈરેભિઃ કુર્યાદ્ગુરુપરીક્ષણમ્ તત્સંપર્કૈઃ શિવાર્ચાદૌ સંગતૈર્વાથ તદ્ગતૈઃ

શિષ્ય પણ આવા લક્ષણોથી ગુરુની પરીક્ષા કરવી જોઈએ, શિવની પૂજા કે ગુરુ સાથે જોડાયેલા લોકોના સંપર્કથી.

શિષ્યસ્તુ શિક્ષણીયત્વાદ્ગુરોર્ગૌરવકારણાત્ તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ગુરોર્ગૌરવમાચરેત્

શિષ્યને શીખવવાનું છે અને ગુરુનું મહત્ત્વ છે, તેથી શિષ્યએ સર્વશક્તિથી ગુરુનું માન કરવું જોઈએ.

યો ગુરુસ્સ શિવઃ પ્રોક્તો યઃ શિવઃ સ ગુરુઃ સ્મૃતઃ ગુરુર્વા શિવ એવાથ વિદ્યાકારેણ સંસ્થિતઃ

ગુરુને શિવ કહેવાયો છે, અને શિવને ગુરુ માનવામાં આવે છે; અથવા તો શિવ જ જ્ઞાનરૂપે સ્થિત છે.

યથા શિવસ્તથા વિદ્યા યથા વિદ્યા તથા ગુરુઃ શિવવિદ્યા ગુરૂણાં ચ પૂજયા સદૃશં ફલમ્

જેમ શિવ, તેમ જ્ઞાન; જેમ જ્ઞાન, તેમ ગુરુ; શિવ, જ્ઞાન અને ગુરુની પૂજાનું ફળ એકસરખું છે.

સર્વદેવાત્મકશ્ચાસૌ સર્વમંત્રમયો ગુરુઃ તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન યસ્યાજ્ઞાં શિરસા વહેત્

તે સર્વ દેવોનું સ્વરૂપ છે, ગુરુ સર્વ મંત્રોથી બનેલા છે; તેથી તેની આજ્ઞા સર્વશક્તિથી શિરે ધારવી જોઈએ.

શ્રેયો ઽર્થી યદિ ગુર્વાજ્ઞાં મનસાપિ ન લંઘયેત્ ગુર્વાજ્ઞાપાલકો યસ્માજ્જ્ઞાનસંપત્તિમશ્નુતે

જેને કલ્યાણ જોઈએ છે, તેણે ગુરુની આજ્ઞાને મનથી પણ ઉલ્લંઘન કરવી નહીં; કારણ કે ગુરુની આજ્ઞાનું પાલન કરનારને જ્ઞાનની સંપત્તિ મળે છે.

ગચ્છંસ્તિષ્ઠન્સ્વપન્ભુંજન્નાન્યત્કર્મ સમાચરેત્ સમક્ષં યદિ કુર્વીત સર્વં ચાનુજ્ઞયા ગુરોઃ

ચાલતા, ઊભા, સુતા કે ખાતા, બીજું કોઈ કાર્ય ન કરવું; ગુરુની હાજરીમાં જે કરવું હોય, તે ગુરુની પરવાનગીથી કરવું.

ગુરોર્ગૃહે સમક્ષં વા ન યથેષ્ટાસનો ભવેત્ ગુરુર્દેવો યતઃ સાક્ષાત્તદ્ગૃહં દેવમન્દિરમ્

ગુરુના ઘરમાં કે તેની હાજરીમાં મનગમતું બેઠક ન રાખવી; કારણ કે ગુરુ સ્વયં દેવ છે, તેમનું ઘર મંદિર સમાન છે.

પાપિનાં ચ યથા સંગાત્તત્પાપાત્પતિતો ભવેત્ યથેહ વહ્નિસંપર્કાન્મલં ત્યજતિ કાંચનમ્

જેમ દુષ્ટોના સંગથી પાપ લાગે છે, તેમ અગ્નિ સાથે સંપર્કથી સોનુ પોતાનું મલિનત્વ છોડે છે.

તથૈવ ગુરુસંપર્કાત્પાપં ત્યજતિ માનવઃ યથા વહ્નિસમીપસ્થો ઘૃતકુમ્ભો વિલીયતે

એ જ રીતે, ગુરુના સંગથી મનુષ્ય પાપ છોડી દે છે; જેમ અગ્નિ પાસે ઘીનું પાત્ર ઓગળી જાય છે.

તથા પાપં વિલીયેત હ્યાચાર્યસ્ય સમીપતઃ યથા પ્રજ્વલિતો વહ્નિઃ શુષ્કમાર્દ્રં ચ નિર્દહેત્

તેમજ, આચાર્યની નજીક પાપ ઓગળી જાય છે; જેમ પ્રજ્વલિત અગ્નિ સૂકા અને ભીના બંનેને ભસ્મ કરી નાખે છે.

તથાયમપિ સંતુષ્ટો ગુરુઃ પાપં ક્ષણાદ્દહેત્ મનસા કર્મણા વાચા ગુરોઃ ક્રોધં ન કારયેત્

જ્યારે ગુરુ પ્રસન્ન થાય છે, ત્યારે પાપ ક્ષણમાં દહાઈ જાય છે; મન, કાર્ય કે વાણીથી ગુરુને ક્યારેય રોષાવાન ન કરવો.

તસ્ય ક્રોધેન દહ્યંતે હ્યાયુઃશ્રીજ્ઞાનસત્ક્રિયાઃ તત્ક્રોધકારિણો યે સ્યુસ્તેષાં યજ્ઞાશ્ચ નિષ્ફલાઃ

ગુરુના રોષથી આયુષ્ય, સંપત્તિ, જ્ઞાન અને સારા કર્મો નાશ પામે છે; જે ગુરુને રોષાવે છે, તેમના યજ્ઞ નિષ્ફળ જાય છે.

યમશ્ચ નિયમાશ્ચૈવ નાત્ર કાર્યા વિચારણા ગુરોર્વિરુદ્ધં યદ્વાક્યં ન વદેજ્જાતુચિન્નરઃ

અહીં યમ અને નિયમનું વિચારવું જરૂરી નથી; મનુષ્યએ ગુરુના વિરોધમાં ક્યારેય શબ્દ ન બોલવો.

વદેદ્યદિ મહામોહાદ્રૌરવં નરકં વ્રજેત્ મનસા કર્મણા વાચા ગુરુમુદ્દિશ્ય યત્નતઃ

જો કોઈ મહા ભ્રમમાં પડીને મનથી, કર્મથી કે વાણીથી ગુરુ સામે ખોટું બોલે, તો એ રૌરવ નામના નરકમાં જાય છે.

શ્રેયોર્થી ચેન્નરો ધીમાન્ન મિથ્યાચારમાચરેત્ ગુરોર્હિતં પ્રિયં કુર્યાદાદિષ્ટો વા ન વા સદા

જો કોઈ સમજદાર માણસ સારું ઈચ્છે છે, તો એ ક્યારેય ખોટું વર્તન ન કરે; ગુરુને જે લાભદાયક અને પ્રિય લાગે એવું કામ, ભલે ગુરુએ કહેલું હોય કે ન હોય, હંમેશા કરવું જોઈએ.

અસમક્ષં સમક્ષં વા તસ્ય કાર્યં સમાચરેત્ ઇત્થમાચારવાન્ભક્તો નિત્યમુદ્યુક્તમાનસઃ

ગુરુ હાજર હોય કે ન હોય, એના કામો નિષ્ઠાપૂર્વક કરવા જોઈએ; આવું કરનાર ભક્ત અને શિસ્તબદ્ધ માણસ હંમેશા મનથી તૈયાર રહે છે.

ગુરુપ્રિયકરઃ શિષ્યઃ શૈવધર્માંસ્તતો ઽર્હતિ ગુરુશ્ચેદ્ગુણવાન્પ્રાજ્ઞઃ પરમાનંદભાસકઃ

જે શિષ્ય ગુરુને પ્રસન્ન કરે છે, એ શૈવ ધર્મ માટે યોગ્ય બને છે; અને જો ગુરુ ગુણવાન અને વિદ્વાન હોય, તો એ પરમ આનંદ આપનાર છે.

તત્ત્વવિચ્છિવસંસક્તો મુક્તિદો ન તુ ચાપરઃ સંવિત્સંજનનં તત્ત્વં પરમાનંદસંભવમ્

જે તત્વને જાણે છે અને શિવમાં લાગણી ધરાવે છે, એ મુક્તિ આપનાર છે, બીજું કોઈ નહિ; જ્ઞાનનું મૂળ તત્વ પરમ આનંદનું સ્ત્રોત છે.

તત્તત્ત્વં વિદિતં યેન સ એવાનંદદર્શકઃ ન પુનર્નામમાત્રેણ સંવિદારહિતસ્તુ યઃ

જે તત્વને સાચે ઓળખે છે, એ જ આનંદ દર્શાવે છે; પણ જે માત્ર નામથી ઓળખાય છે અને જ્ઞાન વિના છે, એ નહિ.

અન્યોન્યં તારયેન્નૌકા કિં શિલા તારયેચ્છિલામ્ એતસ્યા નામમાત્રેણ મુક્તિર્વૈ નામમાત્રિકા

પથ્થર પથ્થરને પાર લઈ જઈ શકે નહીં, જેમ નૌકા લઈ જાય છે; એ જ રીતે માત્ર નામથી મુક્તિ મળતી નથી.

યૈઃ પુનર્વિદિતં તત્ત્વં તે મુક્તા મોચયન્ત્યપિ તત્ત્વહીને કુતો બોધઃ કુતો હ્યાત્મપરિગ્રહઃ

જે લોકોએ તત્વ જાણ્યું છે, એ પોતે મુક્ત થાય છે અને બીજાને પણ મુક્ત કરે છે; તત્વ વિના જ્ઞાન કે આત્મસ્વરૂપની પ્રાપ્તિ કેવી રીતે શક્ય છે?