શિવપુરાણમ્

ભગવાન્મંત્રમાહાત્મ્યં ભવતા કથિતં પ્રભો તત્પ્રયોગવિધાનં ચ સાક્ષાચ્છ્રુતિસમં યથા

હે પ્રભુ, તમે મંત્રનું મહાત્મ્ય અને તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે પણ સ્પષ્ટ રીતે કહ્યું, જે વેદ જેટલું જ સીધું છે.

ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ શિવસંસ્કારમુત્તમમ્ મંત્રસંગ્રહણે કિંચિત્સૂચિતન્ન તુ વિસ્મૃતમ્

હવે હું શિવસંસ્કાર વિશે સાંભળવા ઇચ્છું છું; મંત્રોના સંકલન વિશે થોડું સંકેત મળ્યું છે, પણ ભૂલાયું નથી.

હન્ત તે કથયિષ્યામિ સર્વપાપવિશોધનમ્ સંસ્કારં પરમં પુણ્યં શિવેન પતિભાષિતમ્

હા, હું તને એ સર્વપાપને નાશ કરનાર, સર્વોત્તમ અને પુણ્યદાયક સંસ્કાર કહું છું, જે શિવે પોતે જણાવ્યું છે.

સમ્યક્ કૃતાધિકારઃ સ્યાત્પૂજાદિષુ નરો યતઃ સંસ્કારઃ કથ્યતે તેન ષડધ્વપરિશોધનમ્

આ સંસ્કારથી મનુષ્ય પૂજા અને અન્ય વિધિ માટે યોગ્ય બને છે, એટલે તેને છ માર્ગોની શુદ્ધિ કહેવાય છે.

દીયતે યેન વિજ્ઞાનં ક્ષીયતે પાશબંધનમ્ તસ્માત્સંસ્કાર એવાયં દીક્ષેત્યપિ ચ કથ્યતે

જે સંસ્કારથી જ્ઞાન મળે છે અને બંધનો તૂટે છે, તેને જ સંસ્કાર અને દીક્ષા એમ કહેવામાં આવે છે.

શાંભવી ચૈવ શાક્તી ચ માંત્રી ચૈવ શિવાગમે દીક્ષોપદિશ્યતે ત્રેધા શિવેન પરમાત્મના

શિવાગમમાં, પરમાત્મા શિવે ત્રણ પ્રકારની દીક્ષા બતાવી છે: શાંભવી, શાક્તી અને માન્ત્રી.

ગુરોરાલોકમાત્રેણ સ્પર્શાત્સંભાષણાદપિ સદ્યસ્સંજ્ઞા ભવેજ્જંતોઃ પાશોપક્ષયકારિણી

ગુરુના દર્શનથી, સ્પર્શથી કે વાતચીતથી પણ તરત જ જ્ઞાન થાય છે અને બંધનોનો નાશ થાય છે.

સા દીક્ષા શાંભવી પ્રોક્તા સા પુનર્ભિદ્યતે દ્વિધા તીવ્રા તીવ્રતરા ચેતિ પાશો પક્ષયભેદતઃ

આને શાંભવી દીક્ષા કહે છે, અને એ પણ બે ભાગે વહેંચાયેલી છે: તીવ્ર અને અત્યંત તીવ્ર, બંધનોના નાશના પ્રમાણ પ્રમાણે.

યયા સ્યાન્નિર્વૃતિઃ સદ્યસ્સૈવ તીવ્રતરા મતા તીવ્રા તુ જીવતોત્યંતં પુંસઃ પાપવિશોધિકા

જે દીક્ષાથી તરત જ મુક્તિ મળે છે, તેને અત્યંત તીવ્ર કહેવાય છે; તીવ્ર દીક્ષા મનુષ્યના બધા પાપો જીવિત અવસ્થામાં જ દૂર કરે છે.

શક્તી જ્ઞાનવતી દીક્ષા શિષ્યદેહં પ્રવિશ્ય તુ ગુરુણા યોગમાર્ગેણ ક્રિયતે જ્ઞાનચક્ષુષા

જ્ઞાનથી ભરપૂર શાક્તી દીક્ષા ગુરુ દ્વારા, યોગમાર્ગે અને જ્ઞાનદ્રષ્ટિથી, શિષ્યના શરીરમાં પ્રવેશીને આપવામાં આવે છે.

માંત્રી ક્રિયાવતી દીક્ષા કુંડમંડલપૂર્વિકા મંદમંદતરોદ્દેશાત્કર્તવ્યા ગુરુણા બહિઃ

ક્રીયાવાળી માન્ત્રી દીક્ષા, કુંડ અને મંડળની વ્યવસ્થા પછી, ગુરુ દ્વારા બહારથી ધીમે ધીમે આપવામાં આવે છે.

શક્તિપાતાનુસારેણ શિષ્યો ઽનુગ્રહમર્હતિ શૈવધર્માનુસારસ્ય તન્મૂલત્વાત્સમાસતઃ

શક્તિપાત પ્રમાણે શિષ્ય કૃપા પામવાનો યોગ્ય બને છે, કારણ કે શૈવ ધર્મનું પાલન એ જ મૂળ છે.

યત્ર શક્તિર્ન પતિતા તત્ર શુદ્ધિર્ન જાયતે ન વિદ્યા ન શિવાચારો ન મુક્તિર્ન ચ સિદ્ધયઃ

જ્યાં શક્તિ ઉતરી નથી, ત્યાં શુદ્ધિ નથી, જ્ઞાન નથી, શૈવ આચાર નથી, મુક્તિ નથી અને સિદ્ધિ પણ નથી.

તસ્માલ્લિંગાનિ સંવીક્ષ્ય શક્તિપાતસ્ય ભૂયસઃ જ્ઞાનેન ક્રિયયા વાથ ગુરુશ્શિષ્યં વિશોધયેત્

આથી, જ્યારે ગુરુએ શક્તિના વિશેષ અવતરણના ચિહ્નો જોયા હોય, ત્યારે તે જ્ઞાન કે કર્મ દ્વારા શિષ્યને શુદ્ધ કરે.

યો ઽન્યથા કુરુતે મોહાત્સ વિનશ્યતિ દુર્મતિઃ તસ્માત્સર્વપ્રકારેણ ગુરુઃ શિષ્યં પરીક્ષયેત્

જે ભ્રમથી વિપરીત વર્તે છે, તે મૂર્ખ નાશ પામે છે; તેથી ગુરુએ દરેક રીતે શિષ્યની પરીક્ષા લેવી જોઈએ.

લક્ષણં શક્તિપાતસ્ય પ્રબોધાનંદસંભવઃ સા યસ્માત્પરમા શક્તિઃ પ્રબોધાનંદરૂપિણી

શક્તિ અવતરણનું લક્ષણ એ છે કે જાગૃતિ અને આનંદ ઉત્પન્ન થાય છે; કારણ કે એ પરમ શક્તિ જાગૃતિ અને આનંદરૂપ છે.

આનંદબોધયોર્લિંગમંતઃકરણવિક્રિયાઃ યથા સ્યાત્કંપરોમાંચસ્વરનેત્રાંગવિક્રિયાઃ

જાગૃતિ અને આનંદના ચિહ્નો એ છે કે અંતરમાં ફેરફાર થાય છે, જેમ કે શરીરમાં કંપન, રોમાચંન, અવાજ, આંખો અને અંગોમાં બદલાવ આવે છે.

શિષ્યોપિ લક્ષણૈરેભિઃ કુર્યાદ્ગુરુપરીક્ષણમ્ તત્સંપર્કૈઃ શિવાર્ચાદૌ સંગતૈર્વાથ તદ્ગતૈઃ

શિષ્ય પણ આવા લક્ષણોથી ગુરુની પરીક્ષા કરવી જોઈએ, શિવની પૂજા કે ગુરુ સાથે જોડાયેલા લોકોના સંપર્કથી.

શિષ્યસ્તુ શિક્ષણીયત્વાદ્ગુરોર્ગૌરવકારણાત્ તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ગુરોર્ગૌરવમાચરેત્

શિષ્યને શીખવવાનું છે અને ગુરુનું મહત્ત્વ છે, તેથી શિષ્યએ સર્વશક્તિથી ગુરુનું માન કરવું જોઈએ.

યો ગુરુસ્સ શિવઃ પ્રોક્તો યઃ શિવઃ સ ગુરુઃ સ્મૃતઃ ગુરુર્વા શિવ એવાથ વિદ્યાકારેણ સંસ્થિતઃ

ગુરુને શિવ કહેવાયો છે, અને શિવને ગુરુ માનવામાં આવે છે; અથવા તો શિવ જ જ્ઞાનરૂપે સ્થિત છે.

યથા શિવસ્તથા વિદ્યા યથા વિદ્યા તથા ગુરુઃ શિવવિદ્યા ગુરૂણાં ચ પૂજયા સદૃશં ફલમ્

જેમ શિવ, તેમ જ્ઞાન; જેમ જ્ઞાન, તેમ ગુરુ; શિવ, જ્ઞાન અને ગુરુની પૂજાનું ફળ એકસરખું છે.

સર્વદેવાત્મકશ્ચાસૌ સર્વમંત્રમયો ગુરુઃ તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન યસ્યાજ્ઞાં શિરસા વહેત્

તે સર્વ દેવોનું સ્વરૂપ છે, ગુરુ સર્વ મંત્રોથી બનેલા છે; તેથી તેની આજ્ઞા સર્વશક્તિથી શિરે ધારવી જોઈએ.

શ્રેયો ઽર્થી યદિ ગુર્વાજ્ઞાં મનસાપિ ન લંઘયેત્ ગુર્વાજ્ઞાપાલકો યસ્માજ્જ્ઞાનસંપત્તિમશ્નુતે

જેને કલ્યાણ જોઈએ છે, તેણે ગુરુની આજ્ઞાને મનથી પણ ઉલ્લંઘન કરવી નહીં; કારણ કે ગુરુની આજ્ઞાનું પાલન કરનારને જ્ઞાનની સંપત્તિ મળે છે.

ગચ્છંસ્તિષ્ઠન્સ્વપન્ભુંજન્નાન્યત્કર્મ સમાચરેત્ સમક્ષં યદિ કુર્વીત સર્વં ચાનુજ્ઞયા ગુરોઃ

ચાલતા, ઊભા, સુતા કે ખાતા, બીજું કોઈ કાર્ય ન કરવું; ગુરુની હાજરીમાં જે કરવું હોય, તે ગુરુની પરવાનગીથી કરવું.

ગુરોર્ગૃહે સમક્ષં વા ન યથેષ્ટાસનો ભવેત્ ગુરુર્દેવો યતઃ સાક્ષાત્તદ્ગૃહં દેવમન્દિરમ્

ગુરુના ઘરમાં કે તેની હાજરીમાં મનગમતું બેઠક ન રાખવી; કારણ કે ગુરુ સ્વયં દેવ છે, તેમનું ઘર મંદિર સમાન છે.

પાપિનાં ચ યથા સંગાત્તત્પાપાત્પતિતો ભવેત્ યથેહ વહ્નિસંપર્કાન્મલં ત્યજતિ કાંચનમ્

જેમ દુષ્ટોના સંગથી પાપ લાગે છે, તેમ અગ્નિ સાથે સંપર્કથી સોનુ પોતાનું મલિનત્વ છોડે છે.

તથૈવ ગુરુસંપર્કાત્પાપં ત્યજતિ માનવઃ યથા વહ્નિસમીપસ્થો ઘૃતકુમ્ભો વિલીયતે

એ જ રીતે, ગુરુના સંગથી મનુષ્ય પાપ છોડી દે છે; જેમ અગ્નિ પાસે ઘીનું પાત્ર ઓગળી જાય છે.

તથા પાપં વિલીયેત હ્યાચાર્યસ્ય સમીપતઃ યથા પ્રજ્વલિતો વહ્નિઃ શુષ્કમાર્દ્રં ચ નિર્દહેત્

તેમજ, આચાર્યની નજીક પાપ ઓગળી જાય છે; જેમ પ્રજ્વલિત અગ્નિ સૂકા અને ભીના બંનેને ભસ્મ કરી નાખે છે.

તથાયમપિ સંતુષ્ટો ગુરુઃ પાપં ક્ષણાદ્દહેત્ મનસા કર્મણા વાચા ગુરોઃ ક્રોધં ન કારયેત્

જ્યારે ગુરુ પ્રસન્ન થાય છે, ત્યારે પાપ ક્ષણમાં દહાઈ જાય છે; મન, કાર્ય કે વાણીથી ગુરુને ક્યારેય રોષાવાન ન કરવો.