શિવપુરાણમ્

ન કદાચિન્ન કસ્યાપિ રિપુરેષ મહામનુઃ સુસિદ્ધો વાપિ સિદ્ધો વા સાધ્યો વાપિ ભવિષ્યતિ

આ મહામંત્ર ક્યારેય, કોઈ માટે, કોઈ સમયે દુશ્મન નથી; તે સંપૂર્ણ સિદ્ધ હોય કે અધૂરો હોય, હંમેશા લાભદાયી રહે છે.

સિદ્ધેન ગુરુણાદિષ્ટસ્સુસિદ્ધ ઇતિ કથ્યતે અસિદ્ધેનાપિ વા દત્તસ્સિદ્ધસાધ્યસ્તુ કેવલઃ

સિદ્ધ ગુરુએ મંત્ર આપ્યો હોય તો તેને સંપૂર્ણ સિદ્ધ કહેવાય છે; અસિદ્ધ ગુરુએ આપ્યો હોય તો તે માત્ર સિદ્ધ કે સિદ્ધ થવાનો કહેવાય છે.

અસાધિતસ્સાધિતો વા સિધ્યત્વેન ન સંશયઃ શ્રદ્ધાતિશયયુક્તસ્ય મયિ મંત્રે તથા ગુરૌ

સિદ્ધ થયો હોય કે ન થયો હોય, જેને મારા, મંત્ર અને ગુરુમાં શ્રેષ્ઠ શ્રદ્ધા હોય, તેને નિશ્ચયે સિદ્ધિ મળે છે.

આશ્રમેત્પરમાં વિદ્યાં સાક્ષાત્પઞ્ચાક્ષરીં બુધઃ

જ્ઞાની માણસે આશ્રમમાં સીધું સર્વોચ્ચ જ્ઞાન, એટલે કે પંચાક્ષરી મંત્ર, શીખવો જોઈએ.

મંત્રાન્તરેષુ સિદ્ધેષુ મંત્ર એષ ન સિધ્યતિ સિદ્ધે ત્વસ્મિન્મહામંત્રે તે ચ સિદ્ધા ભવંત્યુત

બીજા મંત્રો સિદ્ધ થયા હોય તો પણ આ મંત્ર સિદ્ધ થતો નથી; પણ આ મહામંત્ર સિદ્ધ થાય ત્યારે બધા બીજા મંત્રો પણ સિદ્ધ થાય છે.

યથા દેવેષ્વલબ્ધો ઽસ્મિ લબ્ધેષ્વપિ મહેશ્વરિ મયિ લબ્ધે તુ તે લબ્ધા મંત્રેષ્વેષુ સમો વિધિઃ

હે મહાદેવી, જેમ હું દેવોમાં સરળતાથી પ્રાપ્ત થતો નથી, અને પ્રાપ્ત થયેલા દેવોમાં પણ નહીં, પણ જ્યારે હું પ્રાપ્ત થાઉં ત્યારે તું પણ પ્રાપ્ત થાય છે; આ મંત્રોમાં પણ એ જ નિયમ છે.

યે દોષાસ્સર્વમંત્રાણાં ન તે ઽસ્મિન્સંભવંત્યપિ અસ્ય મંત્રસ્ય જાત્યાદીનનપેક્ષ્ય પ્રવર્તનાત્

જેટલા દોષો બધા મંત્રોમાં હોય છે, એ આ મંત્રમાં આવતાં જ નથી, કારણ કે આ મંત્ર જાતિ કે અન્ય કોઈ શરત વિના જાપવામાં આવે છે.

તથાપિ નૈવ ક્ષુદ્રેષુ ફલેષુ પ્રતિ યોગિષુ સહસા વિનિયુંજીત તસ્માદેષ મહાબલઃ

છતાં પણ, જે લોકો નાનાં કે તુચ્છ ફળ માટે પ્રયત્ન કરે છે, એમના માટે આ મંત્રનો ઉપયોગ ઝડપથી કરવો નહીં; એટલે આ મંત્ર બહુ જ શક્તિશાળી છે.

એવં સાક્ષાન્મહાદેવ્યૈ મહાદેવેન શૂલિના હિતા ય જગતામુક્તઃ પઞ્ચાક્ષરવિધિર્યથા

આ રીતે, ત્રિશૂલધારી મહાદેવે મહાદેવી માટે, જગતના કલ્યાણ માટે, પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રની વિધિ સ્પષ્ટ કહી છે.

ય ઇદં કીર્તયેદ્ભક્ત્યા શૃણુયાદ્વા સમાહિતઃ સર્વપાપવિનિર્મુક્તઃ પ્રયાતિ પરમાં ગતિમ્

જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક આ મંત્રનું પઠન કરે છે, અથવા એકાગ્રતાથી સાંભળે છે, તે બધા પાપોથી મુક્ત થઈને સર્વોચ્ચ અવસ્થાને પામે છે.

ભગવાન્મંત્રમાહાત્મ્યં ભવતા કથિતં પ્રભો તત્પ્રયોગવિધાનં ચ સાક્ષાચ્છ્રુતિસમં યથા

હે પ્રભુ, તમે મંત્રનું મહાત્મ્ય અને તેનો ઉપયોગ કેવી રીતે કરવો તે પણ સ્પષ્ટ રીતે કહ્યું, જે વેદ જેટલું જ સીધું છે.

ઇદાનીં શ્રોતુમિચ્છામિ શિવસંસ્કારમુત્તમમ્ મંત્રસંગ્રહણે કિંચિત્સૂચિતન્ન તુ વિસ્મૃતમ્

હવે હું શિવસંસ્કાર વિશે સાંભળવા ઇચ્છું છું; મંત્રોના સંકલન વિશે થોડું સંકેત મળ્યું છે, પણ ભૂલાયું નથી.

હન્ત તે કથયિષ્યામિ સર્વપાપવિશોધનમ્ સંસ્કારં પરમં પુણ્યં શિવેન પતિભાષિતમ્

હા, હું તને એ સર્વપાપને નાશ કરનાર, સર્વોત્તમ અને પુણ્યદાયક સંસ્કાર કહું છું, જે શિવે પોતે જણાવ્યું છે.

સમ્યક્ કૃતાધિકારઃ સ્યાત્પૂજાદિષુ નરો યતઃ સંસ્કારઃ કથ્યતે તેન ષડધ્વપરિશોધનમ્

આ સંસ્કારથી મનુષ્ય પૂજા અને અન્ય વિધિ માટે યોગ્ય બને છે, એટલે તેને છ માર્ગોની શુદ્ધિ કહેવાય છે.

દીયતે યેન વિજ્ઞાનં ક્ષીયતે પાશબંધનમ્ તસ્માત્સંસ્કાર એવાયં દીક્ષેત્યપિ ચ કથ્યતે

જે સંસ્કારથી જ્ઞાન મળે છે અને બંધનો તૂટે છે, તેને જ સંસ્કાર અને દીક્ષા એમ કહેવામાં આવે છે.

શાંભવી ચૈવ શાક્તી ચ માંત્રી ચૈવ શિવાગમે દીક્ષોપદિશ્યતે ત્રેધા શિવેન પરમાત્મના

શિવાગમમાં, પરમાત્મા શિવે ત્રણ પ્રકારની દીક્ષા બતાવી છે: શાંભવી, શાક્તી અને માન્ત્રી.

ગુરોરાલોકમાત્રેણ સ્પર્શાત્સંભાષણાદપિ સદ્યસ્સંજ્ઞા ભવેજ્જંતોઃ પાશોપક્ષયકારિણી

ગુરુના દર્શનથી, સ્પર્શથી કે વાતચીતથી પણ તરત જ જ્ઞાન થાય છે અને બંધનોનો નાશ થાય છે.

સા દીક્ષા શાંભવી પ્રોક્તા સા પુનર્ભિદ્યતે દ્વિધા તીવ્રા તીવ્રતરા ચેતિ પાશો પક્ષયભેદતઃ

આને શાંભવી દીક્ષા કહે છે, અને એ પણ બે ભાગે વહેંચાયેલી છે: તીવ્ર અને અત્યંત તીવ્ર, બંધનોના નાશના પ્રમાણ પ્રમાણે.

યયા સ્યાન્નિર્વૃતિઃ સદ્યસ્સૈવ તીવ્રતરા મતા તીવ્રા તુ જીવતોત્યંતં પુંસઃ પાપવિશોધિકા

જે દીક્ષાથી તરત જ મુક્તિ મળે છે, તેને અત્યંત તીવ્ર કહેવાય છે; તીવ્ર દીક્ષા મનુષ્યના બધા પાપો જીવિત અવસ્થામાં જ દૂર કરે છે.

શક્તી જ્ઞાનવતી દીક્ષા શિષ્યદેહં પ્રવિશ્ય તુ ગુરુણા યોગમાર્ગેણ ક્રિયતે જ્ઞાનચક્ષુષા

જ્ઞાનથી ભરપૂર શાક્તી દીક્ષા ગુરુ દ્વારા, યોગમાર્ગે અને જ્ઞાનદ્રષ્ટિથી, શિષ્યના શરીરમાં પ્રવેશીને આપવામાં આવે છે.

માંત્રી ક્રિયાવતી દીક્ષા કુંડમંડલપૂર્વિકા મંદમંદતરોદ્દેશાત્કર્તવ્યા ગુરુણા બહિઃ

ક્રીયાવાળી માન્ત્રી દીક્ષા, કુંડ અને મંડળની વ્યવસ્થા પછી, ગુરુ દ્વારા બહારથી ધીમે ધીમે આપવામાં આવે છે.

શક્તિપાતાનુસારેણ શિષ્યો ઽનુગ્રહમર્હતિ શૈવધર્માનુસારસ્ય તન્મૂલત્વાત્સમાસતઃ

શક્તિપાત પ્રમાણે શિષ્ય કૃપા પામવાનો યોગ્ય બને છે, કારણ કે શૈવ ધર્મનું પાલન એ જ મૂળ છે.

યત્ર શક્તિર્ન પતિતા તત્ર શુદ્ધિર્ન જાયતે ન વિદ્યા ન શિવાચારો ન મુક્તિર્ન ચ સિદ્ધયઃ

જ્યાં શક્તિ ઉતરી નથી, ત્યાં શુદ્ધિ નથી, જ્ઞાન નથી, શૈવ આચાર નથી, મુક્તિ નથી અને સિદ્ધિ પણ નથી.

તસ્માલ્લિંગાનિ સંવીક્ષ્ય શક્તિપાતસ્ય ભૂયસઃ જ્ઞાનેન ક્રિયયા વાથ ગુરુશ્શિષ્યં વિશોધયેત્

આથી, જ્યારે ગુરુએ શક્તિના વિશેષ અવતરણના ચિહ્નો જોયા હોય, ત્યારે તે જ્ઞાન કે કર્મ દ્વારા શિષ્યને શુદ્ધ કરે.

યો ઽન્યથા કુરુતે મોહાત્સ વિનશ્યતિ દુર્મતિઃ તસ્માત્સર્વપ્રકારેણ ગુરુઃ શિષ્યં પરીક્ષયેત્

જે ભ્રમથી વિપરીત વર્તે છે, તે મૂર્ખ નાશ પામે છે; તેથી ગુરુએ દરેક રીતે શિષ્યની પરીક્ષા લેવી જોઈએ.

લક્ષણં શક્તિપાતસ્ય પ્રબોધાનંદસંભવઃ સા યસ્માત્પરમા શક્તિઃ પ્રબોધાનંદરૂપિણી

શક્તિ અવતરણનું લક્ષણ એ છે કે જાગૃતિ અને આનંદ ઉત્પન્ન થાય છે; કારણ કે એ પરમ શક્તિ જાગૃતિ અને આનંદરૂપ છે.

આનંદબોધયોર્લિંગમંતઃકરણવિક્રિયાઃ યથા સ્યાત્કંપરોમાંચસ્વરનેત્રાંગવિક્રિયાઃ

જાગૃતિ અને આનંદના ચિહ્નો એ છે કે અંતરમાં ફેરફાર થાય છે, જેમ કે શરીરમાં કંપન, રોમાચંન, અવાજ, આંખો અને અંગોમાં બદલાવ આવે છે.

શિષ્યોપિ લક્ષણૈરેભિઃ કુર્યાદ્ગુરુપરીક્ષણમ્ તત્સંપર્કૈઃ શિવાર્ચાદૌ સંગતૈર્વાથ તદ્ગતૈઃ

શિષ્ય પણ આવા લક્ષણોથી ગુરુની પરીક્ષા કરવી જોઈએ, શિવની પૂજા કે ગુરુ સાથે જોડાયેલા લોકોના સંપર્કથી.

શિષ્યસ્તુ શિક્ષણીયત્વાદ્ગુરોર્ગૌરવકારણાત્ તસ્માત્સર્વપ્રયત્નેન ગુરોર્ગૌરવમાચરેત્

શિષ્યને શીખવવાનું છે અને ગુરુનું મહત્ત્વ છે, તેથી શિષ્યએ સર્વશક્તિથી ગુરુનું માન કરવું જોઈએ.