શિવપુરાણમ્

અન્યેષાં ચ પ્રસક્તાનાં મન્ત્રં ન વિમુખો જપેત્ ઉષ્ણીષી કુંચુકી નમ્રો મુક્તકેશો ગલાવૃતઃ

બીજાઓની હાજરીમાં મનમાં વેરભાવ રાખીને જપ ન કરવો; પાગડી, ઉપરનું વસ્ત્ર, નમ્રતા, ખુલ્લા વાળ અથવા ગળું ઢાંકેલું હોય ત્યારે પણ જપ ન કરવો.

અપવિત્રકરો ઽશુદ્ધો વિલપન્ન જપેત્ક્વચિત્ ક્રોધં મદં ક્ષુતં ત્રીણિ નિષ્ઠીવનવિજૃંભણે

અપવિત્ર હાથ, અશુદ્ધ અવસ્થા કે દુઃખમાં રડતા જપ ન કરવો; ક્રોધ, નશા, છીંક, થૂંક કે જમ્હાઈ આવે ત્યારે પણ જપ ન કરવો.

દર્શનં ચ શ્વનીચાનાં વર્જયેજ્જપકર્મણિ આચમેત્સંભવે તેષાં સ્મરેદ્વા માં ત્વયા સહ

જપ કરતી વખતે કૂતરા કે અછૂતને જોવું ટાળવું; જો સંપર્ક થાય તો આચમન કરવું અથવા મારી સાથે તારો સ્મરણ કરવું.

જ્યોતીંષિ ચ પ્રપશ્યેદ્વા કુર્યાદ્વા પ્રાણસંયમમ્ અનાસનઃ શયાને વા ગચ્છન્નુત્થિત એવ વા

દીવો કે પ્રકાશ જોવો અથવા શ્વાસ નિયંત્રણ કરવું; બેઠા, સુતા, ચાલતા કે ઉઠ્યા પછી પણ જપ કરી શકાય.

રથ્યાયામશિવે સ્થાને ન જપેત્તિમિરાન્તરે પ્રસાર્ય ન જપેત્પાદૌ કુક્કુટાસન એવ વા

રસ્તા પર, અશુદ્ધ જગ્યાએ કે અંધકારમાં જપ ન કરવો; પગ ફેલાવીને કે કૂકુડાસનમાં પણ જપ ન કરવો.

યાનશય્યાધિરૂઢો વા ચિંતાવ્યાકુલિતો ઽથ વા શક્તશ્ચેત્સર્વમેવૈતદશક્તઃ શક્તિતો જપેત્

યાનમાં બેઠા, પથારી પર સુતા કે ચિંતામાં વ્યસ્ત હોવ છતાં શક્તિ હોય તો બધું જ કરવું; શક્તિ ન હોય તો જેટલું બને તેટલું જપ કરવું.

કિમત્ર બહુનોક્તેન સમાસેન વચઃ શૃણુ સદાચારો જપઞ્છુદ્ધં ધ્યાયન્ભદ્રં સમશ્નુતે

અહીં વધુ શું કહું? સંક્ષિપ્તમાં સાંભળ—સદાચારી, શુદ્ધ અને ધ્યાનપૂર્વક જપ કરનારને શુભતા પ્રાપ્ત થાય છે.

આચારઃ પરમો ધર્મ આચારઃ પરમં ધનં આચારઃ પરમા વિદ્યા આચારઃ પરમા ગતિઃ

આચાર એ સર્વોત્તમ ધર્મ છે; આચાર એ સર્વશ્રેષ્ઠ સંપત્તિ છે; આચાર એ સર્વોચ્ચ જ્ઞાન છે; અને આચાર જ સર્વશ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.

આચારહીનઃ પુરુષો લોકે ભવતિ નિંદિતઃ પરત્ર ચ સુખી ન સ્યાત્તસ્માદાચારવાન્ભવેત્

જે માણસે સારા આચાર નથી, તેને દુનિયામાં અપમાન મળે છે અને પરલોકમાં સુખ પણ મળતું નથી; એટલે સારા આચરણવાળો બનવો જોઈએ.

યસ્ય યદ્વિહિતં કર્મ વેદે શાસ્ત્રે ચ વૈદિકૈઃ તસ્ય તેન સમાચારઃ સદાચારો ન ચેતરઃ

જેને જે કર્મ વેદ અને શાસ્ત્રોમાં જણાવાયું છે, એ જ તેના માટે સાચો આચાર છે; સાચો આચાર એ જ છે, બીજું નહીં.

સદ્ભિરાચરિતત્વાચ્ચ સદાચારઃ સ ઉચ્યતે સદાચારસ્ય તસ્યાહુરાસ્તિક્યં મૂલકારણમ્

સારા લોકો જે આચરણ કરે છે, તેને જ સારા આચાર કહે છે; અને સારા આચારનું મૂળ કારણ શ્રદ્ધા છે એમ કહેવાય છે.

આસ્તિકશ્ચેત્પ્રમાદાદ્યૈઃ સદાચારાદવિચ્યુતઃ ન દુષ્યતિ નરો નિત્યં તસ્માદાસ્તિકતાં વ્રજેત્

જો શ્રદ્ધાવાન માણસ ક્યારેય બેદરકારી કે અન્ય કારણોસર સારા આચારથી દૂર ન થાય, તો તે ક્યારેય બગડે નહીં; એટલે શ્રદ્ધાવાન બનવું જોઈએ.

યથેહાસ્તિ સુખં દુઃખં સુકૃતૈર્દુષ્કૃતૈરપિ તથા પરત્ર ચાસ્તીતિ મતિરાસ્તિક્યમુચ્યતે

જેમ અહીં સારા કે ખરાબ કર્મથી સુખ-દુઃખ મળે છે, તેમ પરલોકમાં પણ મળે છે – આવી સમજ જ શ્રદ્ધા કહેવાય છે.

રહસ્યમન્યદ્વક્ષ્યામિ ગોપનીયમિદં પ્રિયે ન વાચ્યં યસ્ય કસ્યાપિ નાસ્તિકસ્યાથ વા પશોઃ

પ્રિયે, હવે હું તને બીજું રહસ્ય કહું છું; આ વાત ગુપ્ત રાખવી, કોઈને પણ – ન તો અશ્રદ્ધાવાનને, ન તો પશુને – કહેવી નહીં.

સદાચારવિહીનસ્ય પતિતસ્યાન્ત્યજસ્ય ચ પઞ્ચાક્ષરાત્પરં નાસ્તિ પરિત્રાણં કલૌ યુગે

જેને સારા આચાર નથી, જે પતિત છે કે સૌથી નીચો છે, તેના માટે કળિયુગમાં પંચાક્ષરી મંત્ર સિવાય બીજું કોઈ રક્ષણ નથી.

ગચ્છતસ્તિષ્ઠતો વાપિ સ્વેચ્છયા કર્મ કુર્વતઃ અશુચેર્વા શુચેર્વાપિ મન્ત્રો ઽયન્ન ચ નિષ્ફલઃ

માણસ ચાલે, ઊભો રહે કે પોતાની ઈચ્છાથી કંઈ કરે, શુદ્ધ હોય કે અશુદ્ધ – આ મંત્ર ક્યારેય નિષ્ફળ થતો નથી.

અનાચારવતાં પુંસામવિશુદ્ધષડધ્વનામ્ અનાદિષ્ટો ઽપિ ગુરુણા મન્ત્રો ઽયં ન ચ નિષ્ફલઃ

જે પુરુષો પાસે સારા આચાર નથી, કે જેઓના છ માર્ગ શુદ્ધ નથી, અને ગુરુએ પણ મંત્ર આપ્યો ન હોય, તેમ છતાં આ મંત્ર ક્યારેય નિષ્ફળ થતો નથી.

અન્ત્યજસ્યાપિ મૂર્ખસ્ય મૂઢસ્ય પતિતસ્ય ચ નિર્મર્યાદસ્ય નીચસ્ય મંત્રો ઽયં ન ચ નિષ્ફલઃ

અંત્યજ, મૂર્ખ, મૂઢ, પતિત, મર્યાદા વગરના કે નીચ માણસ માટે પણ આ મંત્ર ક્યારેય નિષ્ફળ થતો નથી.

સર્વાવસ્થાં ગતસ્યાપિ મયિ ભક્તિમતઃ પરમ્ સિધ્યત્યેવ ન સંદેહો નાપરસ્ય તુ કસ્યચિત્

કોઈ પણ અવસ્થામાં હોય, જો તેને મારા પર શ્રેષ્ઠ ભક્તિ હોય, તો તેને નિશ્ચયે સિદ્ધિ મળે છે; બીજાને નહીં.

ન લગ્નતિથિનક્ષત્રવારયોગાદયઃ પ્રિયે અસ્યાત્યંતમવેક્ષ્યાઃ સ્યુર્નૈષ સપ્તસ્સદોદિતઃ

પ્રિયે, શુભ મુહૂર્ત, તિથિ, નક્ષત્ર, વાર કે યોગ – આ માટે ક્યારેય જોવાનું નથી; આ સાત નિયમોથી બંધાયેલું નથી.

ન કદાચિન્ન કસ્યાપિ રિપુરેષ મહામનુઃ સુસિદ્ધો વાપિ સિદ્ધો વા સાધ્યો વાપિ ભવિષ્યતિ

આ મહામંત્ર ક્યારેય, કોઈ માટે, કોઈ સમયે દુશ્મન નથી; તે સંપૂર્ણ સિદ્ધ હોય કે અધૂરો હોય, હંમેશા લાભદાયી રહે છે.

સિદ્ધેન ગુરુણાદિષ્ટસ્સુસિદ્ધ ઇતિ કથ્યતે અસિદ્ધેનાપિ વા દત્તસ્સિદ્ધસાધ્યસ્તુ કેવલઃ

સિદ્ધ ગુરુએ મંત્ર આપ્યો હોય તો તેને સંપૂર્ણ સિદ્ધ કહેવાય છે; અસિદ્ધ ગુરુએ આપ્યો હોય તો તે માત્ર સિદ્ધ કે સિદ્ધ થવાનો કહેવાય છે.

અસાધિતસ્સાધિતો વા સિધ્યત્વેન ન સંશયઃ શ્રદ્ધાતિશયયુક્તસ્ય મયિ મંત્રે તથા ગુરૌ

સિદ્ધ થયો હોય કે ન થયો હોય, જેને મારા, મંત્ર અને ગુરુમાં શ્રેષ્ઠ શ્રદ્ધા હોય, તેને નિશ્ચયે સિદ્ધિ મળે છે.

આશ્રમેત્પરમાં વિદ્યાં સાક્ષાત્પઞ્ચાક્ષરીં બુધઃ

જ્ઞાની માણસે આશ્રમમાં સીધું સર્વોચ્ચ જ્ઞાન, એટલે કે પંચાક્ષરી મંત્ર, શીખવો જોઈએ.

મંત્રાન્તરેષુ સિદ્ધેષુ મંત્ર એષ ન સિધ્યતિ સિદ્ધે ત્વસ્મિન્મહામંત્રે તે ચ સિદ્ધા ભવંત્યુત

બીજા મંત્રો સિદ્ધ થયા હોય તો પણ આ મંત્ર સિદ્ધ થતો નથી; પણ આ મહામંત્ર સિદ્ધ થાય ત્યારે બધા બીજા મંત્રો પણ સિદ્ધ થાય છે.

યથા દેવેષ્વલબ્ધો ઽસ્મિ લબ્ધેષ્વપિ મહેશ્વરિ મયિ લબ્ધે તુ તે લબ્ધા મંત્રેષ્વેષુ સમો વિધિઃ

હે મહાદેવી, જેમ હું દેવોમાં સરળતાથી પ્રાપ્ત થતો નથી, અને પ્રાપ્ત થયેલા દેવોમાં પણ નહીં, પણ જ્યારે હું પ્રાપ્ત થાઉં ત્યારે તું પણ પ્રાપ્ત થાય છે; આ મંત્રોમાં પણ એ જ નિયમ છે.

યે દોષાસ્સર્વમંત્રાણાં ન તે ઽસ્મિન્સંભવંત્યપિ અસ્ય મંત્રસ્ય જાત્યાદીનનપેક્ષ્ય પ્રવર્તનાત્

જેટલા દોષો બધા મંત્રોમાં હોય છે, એ આ મંત્રમાં આવતાં જ નથી, કારણ કે આ મંત્ર જાતિ કે અન્ય કોઈ શરત વિના જાપવામાં આવે છે.

તથાપિ નૈવ ક્ષુદ્રેષુ ફલેષુ પ્રતિ યોગિષુ સહસા વિનિયુંજીત તસ્માદેષ મહાબલઃ

છતાં પણ, જે લોકો નાનાં કે તુચ્છ ફળ માટે પ્રયત્ન કરે છે, એમના માટે આ મંત્રનો ઉપયોગ ઝડપથી કરવો નહીં; એટલે આ મંત્ર બહુ જ શક્તિશાળી છે.

એવં સાક્ષાન્મહાદેવ્યૈ મહાદેવેન શૂલિના હિતા ય જગતામુક્તઃ પઞ્ચાક્ષરવિધિર્યથા

આ રીતે, ત્રિશૂલધારી મહાદેવે મહાદેવી માટે, જગતના કલ્યાણ માટે, પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રની વિધિ સ્પષ્ટ કહી છે.