શિવપુરાણમ્

પઞ્ચવિંશતિસંખ્યાતૈઃ કૃતા મુક્તિં પ્રયચ્છતિ અક્ષૈસ્તુ પઞ્ચદશભિરભિચારફલપ્રદા

પચ્ચીસ દાણાંની માળા મોક્ષ આપે છે; પંદર દાણાંની માળા તાંત્રિક વિધિના ફળ આપે છે.

અંગુષ્ઠં મોક્ષદં વિદ્યાત્તર્જનીં શત્રુનાશિનીમ્ મધ્યમાં ધનદાં શાંતિં કરોત્યેષા હ્યનામિકા

અંગૂઠા વડે જપ કરવાથી મોક્ષ મળે છે, તર્જનીથી શત્રુનો નાશ થાય છે, મધ્યમાથી ધન મળે છે અને અનામિકા શાંતિ આપે છે.

અષ્ટોત્તરશતં માલા તત્ર સ્યાદુત્તમોત્તમા શતસંખ્યોત્તમા માલા પઞ્ચાશદ્ભિસ્તુ મધ્યમા

એકસો આઠ દાણાંની માળા સર્વોત્તમ ગણાય છે; સો દાણાંની માળા ઉત્તમ છે અને પચાસ દાણાંની માળા મધ્યમ છે.

ચતુઃ પઞ્ચાશદક્ષૈસ્તુ હૃચ્છ્રેષ્ઠા હિ પ્રકીર્તિતા ઇત્યેવં માલયા કુર્યાજ્જપં કસ્મૈ ન દર્શયેત્

ચોપન દાણાંની માળા હૃદય માટે શ્રેષ્ઠ કહેવાય છે; તેથી માળા વડે જપ કરવો અને તેને બીજાને બતાવવી નહીં.

કનિષ્ઠા ક્ષરિણી પ્રોક્તા જપકર્મણિ શોભના અંગુષ્ઠેન જપેજ્જપ્યમન્યૈરંગુલિભિસ્સહ

કનિષ્ઠા આંગળી 'ક્ષરિણી' કહેવાય છે અને જપ માટે શુભ છે; અંગૂઠા અને બાકીની આંગળીઓ સાથે જપ કરવો.

અંગુષ્ઠેન વિના જપ્યં કૃતં તદફલં યતઃ ગૃહે જપં સમં વિદ્યાદ્ગોષ્ઠે શતગુણં વિદુઃ

અંગૂઠા વિના કરેલો જપ નિષ્ફળ છે; ઘરમાં કરેલો જપ સામાન્ય ગણાય છે, પણ ગૌશાળામાં કરેલો જપ સો ગણી વધારે ફળદાયી છે.

પુણ્યારણ્યે તથારામે સહસ્રગુણમુચ્યતે અયુતં પર્વતે પુણ્યે નદ્યાં લક્ષમુદાહૃતમ્

પવિત્ર વનમાં કે બગીચામાં કરેલો જપ હજાર ગણી વધારે ફળ આપે છે; પવિત્ર પર્વત પર દસ હજાર ગણી અને નદી કિનારે લાખ ગણી વધારે ફળ આપે છે.

કોટિં દેવાલયે પ્રાહુરનન્તં મમ સન્નિધૌ સૂર્યસ્યાગ્નેર્ગુરોરિંદોર્દીપસ્ય ચ જલસ્ય ચ

મંદિરમાં કરેલો જપ કરોડ ગણી વધારે ફળ આપે છે અને મારી હાજરીમાં તો અનંત ફળ મળે છે; તેવી જ રીતે, સૂર્ય, અગ્નિ, ગુરુ, ચંદ્ર, દીવો અને પાણીની હાજરીમાં પણ.

વિપ્રાણાં ચ ગવાં ચૈવ સન્નિધૌ શસ્યતે જપઃ તત્પૂર્વાભિમુખં વશ્યં દક્ષિણં ચાભિચારિકમ્

બ્રાહ્મણો અને ગાયોની હાજરીમાં જપ કરવો શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે; પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું રાખીને કરશો તો વશીકરણ થાય છે અને દક્ષિણ તરફ મોઢું રાખીને કરશો તો તાંત્રિક વિધિ માટે છે.

પશ્ચિમં ધનદં વિદ્યાદૌત્તરં શાતિદં ભવેત્ સૂર્યાગ્નિવિપ્રદેવાનાં ગુરૂણામપિ સન્નિધૌ

પશ્ચિમ તરફ મોઢું રાખીને કરશો તો ધન મળે છે; ઉત્તર તરફ મોઢું રાખીને કરશો તો શાંતિ મળે છે; અને સૂર્ય, અગ્નિ, બ્રાહ્મણો, દેવતાઓ તથા ગુરુની હાજરીમાં પણ.

અન્યેષાં ચ પ્રસક્તાનાં મન્ત્રં ન વિમુખો જપેત્ ઉષ્ણીષી કુંચુકી નમ્રો મુક્તકેશો ગલાવૃતઃ

બીજાઓની હાજરીમાં મનમાં વેરભાવ રાખીને જપ ન કરવો; પાગડી, ઉપરનું વસ્ત્ર, નમ્રતા, ખુલ્લા વાળ અથવા ગળું ઢાંકેલું હોય ત્યારે પણ જપ ન કરવો.

અપવિત્રકરો ઽશુદ્ધો વિલપન્ન જપેત્ક્વચિત્ ક્રોધં મદં ક્ષુતં ત્રીણિ નિષ્ઠીવનવિજૃંભણે

અપવિત્ર હાથ, અશુદ્ધ અવસ્થા કે દુઃખમાં રડતા જપ ન કરવો; ક્રોધ, નશા, છીંક, થૂંક કે જમ્હાઈ આવે ત્યારે પણ જપ ન કરવો.

દર્શનં ચ શ્વનીચાનાં વર્જયેજ્જપકર્મણિ આચમેત્સંભવે તેષાં સ્મરેદ્વા માં ત્વયા સહ

જપ કરતી વખતે કૂતરા કે અછૂતને જોવું ટાળવું; જો સંપર્ક થાય તો આચમન કરવું અથવા મારી સાથે તારો સ્મરણ કરવું.

જ્યોતીંષિ ચ પ્રપશ્યેદ્વા કુર્યાદ્વા પ્રાણસંયમમ્ અનાસનઃ શયાને વા ગચ્છન્નુત્થિત એવ વા

દીવો કે પ્રકાશ જોવો અથવા શ્વાસ નિયંત્રણ કરવું; બેઠા, સુતા, ચાલતા કે ઉઠ્યા પછી પણ જપ કરી શકાય.

રથ્યાયામશિવે સ્થાને ન જપેત્તિમિરાન્તરે પ્રસાર્ય ન જપેત્પાદૌ કુક્કુટાસન એવ વા

રસ્તા પર, અશુદ્ધ જગ્યાએ કે અંધકારમાં જપ ન કરવો; પગ ફેલાવીને કે કૂકુડાસનમાં પણ જપ ન કરવો.

યાનશય્યાધિરૂઢો વા ચિંતાવ્યાકુલિતો ઽથ વા શક્તશ્ચેત્સર્વમેવૈતદશક્તઃ શક્તિતો જપેત્

યાનમાં બેઠા, પથારી પર સુતા કે ચિંતામાં વ્યસ્ત હોવ છતાં શક્તિ હોય તો બધું જ કરવું; શક્તિ ન હોય તો જેટલું બને તેટલું જપ કરવું.

કિમત્ર બહુનોક્તેન સમાસેન વચઃ શૃણુ સદાચારો જપઞ્છુદ્ધં ધ્યાયન્ભદ્રં સમશ્નુતે

અહીં વધુ શું કહું? સંક્ષિપ્તમાં સાંભળ—સદાચારી, શુદ્ધ અને ધ્યાનપૂર્વક જપ કરનારને શુભતા પ્રાપ્ત થાય છે.

આચારઃ પરમો ધર્મ આચારઃ પરમં ધનં આચારઃ પરમા વિદ્યા આચારઃ પરમા ગતિઃ

આચાર એ સર્વોત્તમ ધર્મ છે; આચાર એ સર્વશ્રેષ્ઠ સંપત્તિ છે; આચાર એ સર્વોચ્ચ જ્ઞાન છે; અને આચાર જ સર્વશ્રેષ્ઠ માર્ગ છે.

આચારહીનઃ પુરુષો લોકે ભવતિ નિંદિતઃ પરત્ર ચ સુખી ન સ્યાત્તસ્માદાચારવાન્ભવેત્

જે માણસે સારા આચાર નથી, તેને દુનિયામાં અપમાન મળે છે અને પરલોકમાં સુખ પણ મળતું નથી; એટલે સારા આચરણવાળો બનવો જોઈએ.

યસ્ય યદ્વિહિતં કર્મ વેદે શાસ્ત્રે ચ વૈદિકૈઃ તસ્ય તેન સમાચારઃ સદાચારો ન ચેતરઃ

જેને જે કર્મ વેદ અને શાસ્ત્રોમાં જણાવાયું છે, એ જ તેના માટે સાચો આચાર છે; સાચો આચાર એ જ છે, બીજું નહીં.

સદ્ભિરાચરિતત્વાચ્ચ સદાચારઃ સ ઉચ્યતે સદાચારસ્ય તસ્યાહુરાસ્તિક્યં મૂલકારણમ્

સારા લોકો જે આચરણ કરે છે, તેને જ સારા આચાર કહે છે; અને સારા આચારનું મૂળ કારણ શ્રદ્ધા છે એમ કહેવાય છે.

આસ્તિકશ્ચેત્પ્રમાદાદ્યૈઃ સદાચારાદવિચ્યુતઃ ન દુષ્યતિ નરો નિત્યં તસ્માદાસ્તિકતાં વ્રજેત્

જો શ્રદ્ધાવાન માણસ ક્યારેય બેદરકારી કે અન્ય કારણોસર સારા આચારથી દૂર ન થાય, તો તે ક્યારેય બગડે નહીં; એટલે શ્રદ્ધાવાન બનવું જોઈએ.

યથેહાસ્તિ સુખં દુઃખં સુકૃતૈર્દુષ્કૃતૈરપિ તથા પરત્ર ચાસ્તીતિ મતિરાસ્તિક્યમુચ્યતે

જેમ અહીં સારા કે ખરાબ કર્મથી સુખ-દુઃખ મળે છે, તેમ પરલોકમાં પણ મળે છે – આવી સમજ જ શ્રદ્ધા કહેવાય છે.

રહસ્યમન્યદ્વક્ષ્યામિ ગોપનીયમિદં પ્રિયે ન વાચ્યં યસ્ય કસ્યાપિ નાસ્તિકસ્યાથ વા પશોઃ

પ્રિયે, હવે હું તને બીજું રહસ્ય કહું છું; આ વાત ગુપ્ત રાખવી, કોઈને પણ – ન તો અશ્રદ્ધાવાનને, ન તો પશુને – કહેવી નહીં.

સદાચારવિહીનસ્ય પતિતસ્યાન્ત્યજસ્ય ચ પઞ્ચાક્ષરાત્પરં નાસ્તિ પરિત્રાણં કલૌ યુગે

જેને સારા આચાર નથી, જે પતિત છે કે સૌથી નીચો છે, તેના માટે કળિયુગમાં પંચાક્ષરી મંત્ર સિવાય બીજું કોઈ રક્ષણ નથી.

ગચ્છતસ્તિષ્ઠતો વાપિ સ્વેચ્છયા કર્મ કુર્વતઃ અશુચેર્વા શુચેર્વાપિ મન્ત્રો ઽયન્ન ચ નિષ્ફલઃ

માણસ ચાલે, ઊભો રહે કે પોતાની ઈચ્છાથી કંઈ કરે, શુદ્ધ હોય કે અશુદ્ધ – આ મંત્ર ક્યારેય નિષ્ફળ થતો નથી.

અનાચારવતાં પુંસામવિશુદ્ધષડધ્વનામ્ અનાદિષ્ટો ઽપિ ગુરુણા મન્ત્રો ઽયં ન ચ નિષ્ફલઃ

જે પુરુષો પાસે સારા આચાર નથી, કે જેઓના છ માર્ગ શુદ્ધ નથી, અને ગુરુએ પણ મંત્ર આપ્યો ન હોય, તેમ છતાં આ મંત્ર ક્યારેય નિષ્ફળ થતો નથી.

અન્ત્યજસ્યાપિ મૂર્ખસ્ય મૂઢસ્ય પતિતસ્ય ચ નિર્મર્યાદસ્ય નીચસ્ય મંત્રો ઽયં ન ચ નિષ્ફલઃ

અંત્યજ, મૂર્ખ, મૂઢ, પતિત, મર્યાદા વગરના કે નીચ માણસ માટે પણ આ મંત્ર ક્યારેય નિષ્ફળ થતો નથી.

સર્વાવસ્થાં ગતસ્યાપિ મયિ ભક્તિમતઃ પરમ્ સિધ્યત્યેવ ન સંદેહો નાપરસ્ય તુ કસ્યચિત્

કોઈ પણ અવસ્થામાં હોય, જો તેને મારા પર શ્રેષ્ઠ ભક્તિ હોય, તો તેને નિશ્ચયે સિદ્ધિ મળે છે; બીજાને નહીં.