શિવપુરાણમ્

એવં સંપૂજ્ય વિધિવદ્યથાશક્તિત્વવંચયન્ આદદીત ગુરોર્મંત્રં જ્ઞાનં ચૈવ ક્રમેણ તુ

આ રીતે, નિયમ પ્રમાણે અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, કોઈ પણ છેતરપિંડી વિના પૂજા કરીને, ગુરુ પાસેથી ક્રમશઃ મંત્ર અને જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવું.

એવં તુષ્ટો ગુરુઃ શિષ્યં પૂજકં વત્સરોષિતમ્ શુશ્રૂષુમનહંકારં સ્નાતં શુચિમુપોષિતમ્

જ્યારે ગુરુ પોતાના સેવક, અહંકારરહિત, પવિત્ર, સ્નાન કરેલા અને નિયમિત શિષ્યથી પ્રસન્ન થાય છે,

સ્નાપયિત્વા વિશુદ્ધ્યર્થં પૂર્ણકુંભઘૃતેન વૈ જલેન મન્ત્રશુદ્ધેન પુણ્યદ્રવ્યયુતેન ચ

ત્યારે ગુરુ પૂર્ણ કુંભનું ઘી, મંત્રથી પવિત્ર કરેલું પાણી અને શુભ વસ્તુઓ વડે શિષ્યને શુદ્ધિ માટે સ્નાન કરાવે છે.

અલંકૃત્ય સુવેષં ચ ગંધસ્રગ્વસ્ત્રભૂષણૈઃ પુણ્યાહં વાચયિત્વા ચ બ્રાહ્મણાનભિપૂજ્ય ચ

પછી તેને સુશોભિત વસ્ત્ર, સુગંધ, ફૂલોની માળા અને આભૂષણોથી શણગારે છે, શુભ મંત્રો ઉચ્ચારે છે અને બ્રાહ્મણોનું સન્માન કરે છે.

સમુદ્રતીરે નદ્યાં ચ ગોષ્ઠે દેવાલયે ઽપિ વા શુચૌ દેશે ગૃહે વાપિ કાલે સિદ્ધિકરે તિથૌ

સમુદ્ર કિનારે, નદી પાસે, ગૌશાળામાં, મંદિરમાં, પવિત્ર સ્થાને અથવા પોતાના ઘરે પણ, યોગ્ય સમય અને શુભ તિથિએ,

નક્ષત્રે શુભયોગે ચ સર્વદોષવિવર્જિતે અનુગૃહ્ય તતો દદ્યાજ્જ્ઞાનં મમ યથાવિધિ

શુભ નક્ષત્ર અને શુભ યોગમાં, જ્યાં કોઈ દોષ ન હોય, ત્યારે યોગ્ય રીતથી જ્ઞાન આપવું જોઈએ.

સ્વરેણોચ્ચારયેત્સમ્યગેકાંતે ઽતિપ્રસન્નધીઃ ઉચ્ચાર્યોચ્ચારયિત્વા તમાવયોર્મંત્રમુત્તમમ્

પછી એકાંતમાં, ખૂબ પ્રસન્ન મનથી અને સ્પષ્ટ અવાજે, ગુરુએ બંનેનો શ્રેષ્ઠ મંત્ર ઉચ્ચારવો અને શિષ્યને પણ ઉચ્ચારાવવો.

શિવં ચાસ્તુ શુભં ચાસ્તુ શોભનો ઽસ્તુ પ્રિયો ઽસ્ત્વિતિ એવં દદ્યાદ્ગુરુર્મંત્રમાજ્ઞાં ચૈવ તતઃ પરમ્

શુભતા, કલ્યાણ, સૌંદર્ય અને પ્રેમ રહે—એવી શુભકામના સાથે ગુરુ પછી મંત્ર અને આજ્ઞા આપે છે.

એવં લબ્ધ્વા ગુરોર્મંત્રમાજ્ઞાં ચૈવ સમાહિતઃ સંકલ્પ્ય ચ જપેન્નિત્યં પુરશ્ચરણપૂર્વકમ્

આ રીતે ગુરુ પાસેથી મંત્ર અને આજ્ઞા મેળવી, એકાગ્ર ચિત્તથી, સંકલ્પ કરીને, નિયમિત રીતે અને પૂર્વવિધિ અનુસાર જપ કરવો.

યાવજ્જીવં જપેન્નિત્યમષ્ટોત્તરસહસ્રકમ્ અનન્યસ્તત્પરો ભૂત્વા સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

જીવનભર, દરરોજ, એક હજાર આઠ વખત એકાગ્રતાથી જપ કરવો; અને બીજું કશું ન માની, તો એ વ્યક્તિ સર્વોચ્ચ અવસ્થાને પામે છે.

જપેદક્ષરલક્ષં વૈ ચતુર્ગુણિતમાદરાત્ નક્તાશી સંયમી યસ્સ પૌરશ્ચરણિકઃ સ્મૃતઃ

એક લાખ અક્ષરનો જપ, અને એના ચારગણ જેટલો શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવો; જે રાત્રે જ ખાય છે અને સંયમ રાખે છે, એ પુરશ્ચરણ કરનાર કહેવાય છે.

યઃ પુરશ્ચરણં કૃત્વા નિત્યજાપી ભવેત્પુનઃ તસ્ય નાસ્તિ સમો લોકે સ સિદ્ધઃ સિદ્ધદો ભવેત્

જે મનુષ્યે પૂર્વવિધિ કરી, પછી રોજ મંત્રજાપ કરે છે, એના સમાન દુનિયામાં બીજું કોઈ નથી; એ પૂર્ણ થયો છે અને બીજાને પણ સિદ્ધિ આપી શકે છે.

સ્નાનં કૃત્વા શુચૌ દેશે બદ્ધ્વા રુચિરમાનસમ્ ત્વયા માં હૃદિ સંચિંત્ય સંચિંત્ય સ્વગુરું તતઃ

સ્નાન કરીને શુદ્ધ જગ્યાએ, મનને પ્રસન્ન કરીને, તું મને પોતાના હૃદયમાં ધ્યાનપૂર્વક સ્મરે, અને પછી પોતાના ગુરુનું પણ સ્મરણ કર.

ઉદઙ્મુખઃ પ્રાઙ્મુખો વા મૌની ચૈકાગ્રમાનસઃ વિશોધ્ય પઞ્ચતત્ત્વાનિ દહનપ્લાવનાદિભિઃ

ઉત્તર કે પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું કરીને, મૌન રહી, એકાગ્ર મનથી, અગ્નિ અને પાણી વગેરેથી પાંચ તત્વોને શુદ્ધ કરીને,

મન્ત્રન્યાસાદિકં કૃત્વા સફલીકૃતવિગ્રહઃ આવયોર્વિગ્રહૌ ધ્યાયન્પ્રાણાપાનૌ નિયમ્ય ચ

મંત્રન્યાસ અને સંબંધિત વિધિઓ કરીને, શરીરને પવિત્ર બનાવી, અમારા બંને સ્વરૂપનું ધ્યાન કરીને, શ્વાસપ્રશ્વાસને નિયંત્રિત કરવું.

વિદ્યાસ્થાનં સ્વકં રૂપમૃષિઞ્છન્દો ઽધિદૈવતમ્ બીજં શક્તિં તથા વાક્યં સ્મૃત્વા પઞ્ચાક્ષરીં જપેત્

મંત્રનું સ્થાન, સ્વરૂપ, ઋષિ, છંદ, દેવતા, બીજ, શક્તિ અને વાક્યનું સ્મરણ કરીને, પાંચ અક્ષરવાળો મંત્ર જાપ કરવો.

ઉત્તમં માનસં જાપ્યમુપાંશું ચૈવમધ્યમમ્ અધમં વાચિકં પ્રાહુરાગમાર્થવિશારદાઃ

માનસિક જાપ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે, ધીમી અવાજે કરેલો મધ્યમ છે અને ખુલ્લા અવાજે કરેલો જાપ નીચો ગણાય છે, એવું શાસ્ત્રજ્ઞ લોકો કહે છે.

ઉત્તમં રુદ્રદૈવત્યં મધ્યમં વિષ્ણુદૈવતમ્ અધમં બ્રહ્મદૈવત્યમિત્યાહુરનુપૂર્વશઃ

શ્રેષ્ઠ જાપનું દેવતા રુદ્ર છે, મધ્યમનું દેવતા વિષ્ણુ છે અને નીચા જાપનું દેવતા બ્રહ્મા છે, આવું ક્રમશઃ કહેવાયું છે.

યદુચ્ચનીચસ્વરિતૈઃસ્પષ્ટાસ્પષ્ટપદાક્ષરૈઃ મંત્રમુચ્ચારયેદ્વાચા વાચિકો ઽયં જપસ્સ્મૃતઃ

જ્યારે મંત્રને ઉંચા-નીચા સ્વરથી, સ્પષ્ટ કે અસ્ફૂટ શબ્દો અને અક્ષરો સાથે બોલવામાં આવે છે, ત્યારે એ જાપ વાચિક કહેવાય છે.

જિહ્વામાત્રપરિસ્પંદાદીષદુચ્ચારિતો ઽપિ વા અપરૈરશ્રુતઃ કિંચિચ્છ્રુતો વોપાંશુરુચ્યતે

જ્યારે માત્ર જીભના હલનચલનથી, અથવા ધીમા અવાજે, જેથી બીજાને સાંભળાતું નથી અથવા થોડું જ સાંભળાય, ત્યારે એ ઉપાંશુ જાપ કહેવાય છે.

ધિયા યદક્ષરશ્રેણ્યા વર્ણાદ્વર્ણં પદાત્પદમ્ શબ્દાર્થચિંતનં ભૂયઃ કથ્યતે માનસો જપઃ

જ્યારે મનથી અક્ષર પછી અક્ષર, શબ્દ પછી શબ્દ અને અર્થનું ધ્યાન કરીને જાપ કરવામાં આવે છે, ત્યારે એ માનસ જાપ કહેવાય છે.

વાચિકસ્ત્વેક એવ સ્યાદુપાંશુઃ શતમુચ્યતે સાહસ્રં માનસઃ પ્રોક્તઃ સગર્ભસ્તુ શતાધિકઃ

વાચિક જાપ એક ગણાય છે, ઉપાંશુ જાપને સો ગણાય છે, માનસ જાપને હજાર ગણાય છે અને ગર્ભવાળો જાપ એ કરતાં સો વધારે ગણાય છે.

પ્રાણાયામસમાયુક્તસ્સગર્ભો જપ ઉચ્યતે આદ્યંતયોરગર્ભો ઽપિ પ્રાણાયામઃ પ્રશસ્યતે

પ્રાણાયામ સાથે કરેલો જાપ 'ગર્ભવાળો' કહેવાય છે; શરૂઆત અને અંતે ગર્ભ વગર પણ, પ્રાણાયામ કરવો શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

ચત્વારિંશત્સમાવૃત્તીઃ પ્રાણાનાયમ્ય સંસ્મરેત્ મંત્રં મંત્રાર્થવિદ્ધીમાનશક્તઃ શક્તિતો જપેત્

ચાલીસ વખત શ્વાસ રોકીને, મંત્રનું સ્મરણ કરવું; મંત્રનો અર્થ જાણીને, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે જાપ કરવો.

પઞ્ચકં ત્રિકમેકં વા પ્રાણાયામં સમાચરેત્ અગર્ભં વા સગર્ભં વા સગર્ભસ્તત્ર શસ્યતે

પાંચ, ત્રણ અથવા એક વખત પ્રાણાયામ કરવું, ગર્ભવાળો હોય કે વિના ગર્ભવાળો; એમાં ગર્ભવાળો શ્રેષ્ઠ માનાય છે.

સગર્ભાદપિ સાહસ્રં સધ્યાનો જપ ઉચ્યતે એષુ પઞ્ચવિધેષ્વેકઃ કર્તવ્યઃ શક્તિતો જપઃ

ગર્ભવાળા જાપને, ભલે હજાર ગણો હોય, સિદ્ધ માનવામાં આવે છે; આ પાંચ પ્રકારના જાપમાં, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે જાપ કરવો.

અઙ્ગુલ્યા જપસંખ્યાનમેકમેવમુદાહૃતમ્ રેખયાષ્ટગુણં વિદ્યાત્પુત્રજીવૈર્દશાધિકમ્

આંગળીથી જાપ ગણવું એક ગણાય છે; હથેળીની રેખાથી આઠ ગણું, પુત્રજીવના બીજથી દસ ગણું ગણાય છે.

શતં સ્યાચ્છંખમણિભિઃ પ્રવાલૈસ્તુ સહસ્રકમ્ સ્ફટિકૈર્દશસાહસ્રં મૌક્તિકૈર્લક્ષમુચ્યતે

શંખ કે મણિથી શતક ગણાય છે, પ્રવાલથી હજાર, સ્ફટિકથી દસ હજાર અને મુક્તાથી લાખ ગણાય છે.

પદ્માક્ષૈર્દશલક્ષન્તુ સૌવર્ણૈઃ કોટિરુચ્યતે કુશગ્રંથ્યા ચ રુદ્રાક્ષૈરનંતગુણિતં ભવેત્

કમળના બીજથી દસ લાખ ગણાય છે, સોનાથી કરોડ ગણાય છે અને કુશના ગાંઠ કે રુદ્રાક્ષથી તો અનંત ગણાય છે.