શિવપુરાણમ્

મય્યાસક્તેન મનસા યત્કૃતં મમ સુન્દરિ મત્પ્રિયં ચ શિવં ચૈવ ક્રમેણાપ્યક્રમેણ વા

મારા પર મનથી લગાવ રાખીને જે કંઈ કરવામાં આવે છે, હે સુંદરિ, તે ક્રમથી હોય કે વિક્રમથી, જો તે મને પ્રિય અને શુભ છે, તો તે સ્વીકાર્ય છે.

તથાપિ મમ ભક્તા યે નાત્યંતવિવશાઃ પુનઃ તેષાં સર્વેષુ શાસ્ત્રેષુ મયેવ નિયમઃ કૃતઃ

તેમ છતાં, મારા એવા ભક્તો માટે, જે સંપૂર્ણપણે અશક્ત નથી, મેં બધા શાસ્ત્રોમાં નિયમો નક્કી કર્યા છે.

તત્રાદૌ સંપ્રવક્ષ્યામિ મન્ત્રસંગ્રહણં શુભમ્ યં વિના નિષ્ફલં જાપ્યં યેન વા સફલં ભવેત્

હવે હું પ્રથમ શુભ મંત્રસંગ્રહ સમજાવું છું, જેના વિના જપ નિષ્ફળ છે અને જેના દ્વારા તે ફળદાયક બને છે.

આજ્ઞાહીનં ક્રિયાહીનં શ્રદ્ધાહીનં વરાનને આજ્ઞાર્થં દક્ષિણાહીનં સદા જપ્તં ચ નિષ્ફલમ્

હે સુન્દરી, જે જપમાં આજ્ઞા ન હોય, યોગ્ય ક્રિયા ન હોય, શ્રદ્ધા ન હોય, કોઈ ઉદ્દેશ્ય વિના કરવામાં આવે, દાન ન હોય, કે સતત જ કરવામાં આવે—એવો જપ વ્યર્થ જાય છે.

આજ્ઞાસિદ્ધં ક્રિયાસિદ્ધં શ્રદ્ધાસિદ્ધં મમાત્મકમ્ એવં ચેદ્દક્ષિણાયુક્તં મંત્રસિદ્ધિર્મહત્ફલમ્

પણ જયારે આજ્ઞાથી, યોગ્ય રીતે, શ્રદ્ધાપૂર્વક અને દાન સાથે કરવામાં આવે, ત્યારે એ મંત્ર સિદ્ધ થાય છે અને મોટું ફળ આપે છે.

ઉપગમ્ય ગુરું વિપ્રમાચાર્યં તત્ત્વવેદિનમ્ જાપિતં સદ્ગુણોપેતં ધ્યાનયોગપરાયણમ્

સાચા તત્વને જાણનારા, સારા ગુણોથી યુક્ત અને ધ્યાન-યોગમાં તત્પર એવા ગુરુ, વિદ્વાન બ્રાહ્મણ અથવા આચાર્ય પાસે જઈને જપ કરવો જોઈએ.

તોષયેત્તં પ્રયત્નેન ભાવશુદ્ધિસમન્વિતઃ વાચા ચ મનસા ચૈવ કાયેન દ્રવિણેન ચ

પવિત્ર ભાવથી, પૂરી મહેનતથી, બોલથી, મનથી, શરીરથી અને ધનથી તેમને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.

આચાર્યં પૂજયેદ્વિપ્રઃ સર્વદાતિપ્રયત્નતઃ હસ્ત્યશ્વરથરત્નાનિ ક્ષેત્રાણિ ચ ગૃહાણિ ચ

બ્રાહ્મણે હંમેશા ખૂબ શ્રદ્ધાથી આચાર્યની પૂજા કરવી, અને હાથી, ઘોડા, રથ, રત્ન, જમીન અને ઘર જેવી વસ્તુઓ અર્પણ કરવી.

ભૂષણાનિ ચ વાસાંસિ ધાન્યાનિ ચ ધનાનિ ચ એતાનિ ગુરવે દદ્યાદ્ભક્ત્યા ચ વિભવે સતિ

ભૂષણ, વસ્ત્ર, અનાજ અને ધન પણ ગુરુને ભક્તિપૂર્વક, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે આપવું જોઈએ.

વિત્તશાઠ્યં ન કુર્વીત યદીચ્છેત્સિદ્ધિમાત્મનઃ પશ્ચાન્નિવેદ્ય સ્વાત્માનં ગુરવે સપરિચ્છદમ્

જેને પોતાના માટે સિદ્ધિ જોઈએ હોય, તેણે ધનમાં કંજૂસી ન કરવી જોઈએ; પછી પોતે અને પોતાનું બધું ગુરુને અર્પણ કરવું જોઈએ.

એવં સંપૂજ્ય વિધિવદ્યથાશક્તિત્વવંચયન્ આદદીત ગુરોર્મંત્રં જ્ઞાનં ચૈવ ક્રમેણ તુ

આ રીતે, નિયમ પ્રમાણે અને પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, કોઈ પણ છેતરપિંડી વિના પૂજા કરીને, ગુરુ પાસેથી ક્રમશઃ મંત્ર અને જ્ઞાન પ્રાપ્ત કરવું.

એવં તુષ્ટો ગુરુઃ શિષ્યં પૂજકં વત્સરોષિતમ્ શુશ્રૂષુમનહંકારં સ્નાતં શુચિમુપોષિતમ્

જ્યારે ગુરુ પોતાના સેવક, અહંકારરહિત, પવિત્ર, સ્નાન કરેલા અને નિયમિત શિષ્યથી પ્રસન્ન થાય છે,

સ્નાપયિત્વા વિશુદ્ધ્યર્થં પૂર્ણકુંભઘૃતેન વૈ જલેન મન્ત્રશુદ્ધેન પુણ્યદ્રવ્યયુતેન ચ

ત્યારે ગુરુ પૂર્ણ કુંભનું ઘી, મંત્રથી પવિત્ર કરેલું પાણી અને શુભ વસ્તુઓ વડે શિષ્યને શુદ્ધિ માટે સ્નાન કરાવે છે.

અલંકૃત્ય સુવેષં ચ ગંધસ્રગ્વસ્ત્રભૂષણૈઃ પુણ્યાહં વાચયિત્વા ચ બ્રાહ્મણાનભિપૂજ્ય ચ

પછી તેને સુશોભિત વસ્ત્ર, સુગંધ, ફૂલોની માળા અને આભૂષણોથી શણગારે છે, શુભ મંત્રો ઉચ્ચારે છે અને બ્રાહ્મણોનું સન્માન કરે છે.

સમુદ્રતીરે નદ્યાં ચ ગોષ્ઠે દેવાલયે ઽપિ વા શુચૌ દેશે ગૃહે વાપિ કાલે સિદ્ધિકરે તિથૌ

સમુદ્ર કિનારે, નદી પાસે, ગૌશાળામાં, મંદિરમાં, પવિત્ર સ્થાને અથવા પોતાના ઘરે પણ, યોગ્ય સમય અને શુભ તિથિએ,

નક્ષત્રે શુભયોગે ચ સર્વદોષવિવર્જિતે અનુગૃહ્ય તતો દદ્યાજ્જ્ઞાનં મમ યથાવિધિ

શુભ નક્ષત્ર અને શુભ યોગમાં, જ્યાં કોઈ દોષ ન હોય, ત્યારે યોગ્ય રીતથી જ્ઞાન આપવું જોઈએ.

સ્વરેણોચ્ચારયેત્સમ્યગેકાંતે ઽતિપ્રસન્નધીઃ ઉચ્ચાર્યોચ્ચારયિત્વા તમાવયોર્મંત્રમુત્તમમ્

પછી એકાંતમાં, ખૂબ પ્રસન્ન મનથી અને સ્પષ્ટ અવાજે, ગુરુએ બંનેનો શ્રેષ્ઠ મંત્ર ઉચ્ચારવો અને શિષ્યને પણ ઉચ્ચારાવવો.

શિવં ચાસ્તુ શુભં ચાસ્તુ શોભનો ઽસ્તુ પ્રિયો ઽસ્ત્વિતિ એવં દદ્યાદ્ગુરુર્મંત્રમાજ્ઞાં ચૈવ તતઃ પરમ્

શુભતા, કલ્યાણ, સૌંદર્ય અને પ્રેમ રહે—એવી શુભકામના સાથે ગુરુ પછી મંત્ર અને આજ્ઞા આપે છે.

એવં લબ્ધ્વા ગુરોર્મંત્રમાજ્ઞાં ચૈવ સમાહિતઃ સંકલ્પ્ય ચ જપેન્નિત્યં પુરશ્ચરણપૂર્વકમ્

આ રીતે ગુરુ પાસેથી મંત્ર અને આજ્ઞા મેળવી, એકાગ્ર ચિત્તથી, સંકલ્પ કરીને, નિયમિત રીતે અને પૂર્વવિધિ અનુસાર જપ કરવો.

યાવજ્જીવં જપેન્નિત્યમષ્ટોત્તરસહસ્રકમ્ અનન્યસ્તત્પરો ભૂત્વા સ યાતિ પરમાં ગતિમ્

જીવનભર, દરરોજ, એક હજાર આઠ વખત એકાગ્રતાથી જપ કરવો; અને બીજું કશું ન માની, તો એ વ્યક્તિ સર્વોચ્ચ અવસ્થાને પામે છે.

જપેદક્ષરલક્ષં વૈ ચતુર્ગુણિતમાદરાત્ નક્તાશી સંયમી યસ્સ પૌરશ્ચરણિકઃ સ્મૃતઃ

એક લાખ અક્ષરનો જપ, અને એના ચારગણ જેટલો શ્રદ્ધાપૂર્વક કરવો; જે રાત્રે જ ખાય છે અને સંયમ રાખે છે, એ પુરશ્ચરણ કરનાર કહેવાય છે.

યઃ પુરશ્ચરણં કૃત્વા નિત્યજાપી ભવેત્પુનઃ તસ્ય નાસ્તિ સમો લોકે સ સિદ્ધઃ સિદ્ધદો ભવેત્

જે મનુષ્યે પૂર્વવિધિ કરી, પછી રોજ મંત્રજાપ કરે છે, એના સમાન દુનિયામાં બીજું કોઈ નથી; એ પૂર્ણ થયો છે અને બીજાને પણ સિદ્ધિ આપી શકે છે.

સ્નાનં કૃત્વા શુચૌ દેશે બદ્ધ્વા રુચિરમાનસમ્ ત્વયા માં હૃદિ સંચિંત્ય સંચિંત્ય સ્વગુરું તતઃ

સ્નાન કરીને શુદ્ધ જગ્યાએ, મનને પ્રસન્ન કરીને, તું મને પોતાના હૃદયમાં ધ્યાનપૂર્વક સ્મરે, અને પછી પોતાના ગુરુનું પણ સ્મરણ કર.

ઉદઙ્મુખઃ પ્રાઙ્મુખો વા મૌની ચૈકાગ્રમાનસઃ વિશોધ્ય પઞ્ચતત્ત્વાનિ દહનપ્લાવનાદિભિઃ

ઉત્તર કે પૂર્વ દિશા તરફ મોઢું કરીને, મૌન રહી, એકાગ્ર મનથી, અગ્નિ અને પાણી વગેરેથી પાંચ તત્વોને શુદ્ધ કરીને,

મન્ત્રન્યાસાદિકં કૃત્વા સફલીકૃતવિગ્રહઃ આવયોર્વિગ્રહૌ ધ્યાયન્પ્રાણાપાનૌ નિયમ્ય ચ

મંત્રન્યાસ અને સંબંધિત વિધિઓ કરીને, શરીરને પવિત્ર બનાવી, અમારા બંને સ્વરૂપનું ધ્યાન કરીને, શ્વાસપ્રશ્વાસને નિયંત્રિત કરવું.

વિદ્યાસ્થાનં સ્વકં રૂપમૃષિઞ્છન્દો ઽધિદૈવતમ્ બીજં શક્તિં તથા વાક્યં સ્મૃત્વા પઞ્ચાક્ષરીં જપેત્

મંત્રનું સ્થાન, સ્વરૂપ, ઋષિ, છંદ, દેવતા, બીજ, શક્તિ અને વાક્યનું સ્મરણ કરીને, પાંચ અક્ષરવાળો મંત્ર જાપ કરવો.

ઉત્તમં માનસં જાપ્યમુપાંશું ચૈવમધ્યમમ્ અધમં વાચિકં પ્રાહુરાગમાર્થવિશારદાઃ

માનસિક જાપ શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે, ધીમી અવાજે કરેલો મધ્યમ છે અને ખુલ્લા અવાજે કરેલો જાપ નીચો ગણાય છે, એવું શાસ્ત્રજ્ઞ લોકો કહે છે.

ઉત્તમં રુદ્રદૈવત્યં મધ્યમં વિષ્ણુદૈવતમ્ અધમં બ્રહ્મદૈવત્યમિત્યાહુરનુપૂર્વશઃ

શ્રેષ્ઠ જાપનું દેવતા રુદ્ર છે, મધ્યમનું દેવતા વિષ્ણુ છે અને નીચા જાપનું દેવતા બ્રહ્મા છે, આવું ક્રમશઃ કહેવાયું છે.

યદુચ્ચનીચસ્વરિતૈઃસ્પષ્ટાસ્પષ્ટપદાક્ષરૈઃ મંત્રમુચ્ચારયેદ્વાચા વાચિકો ઽયં જપસ્સ્મૃતઃ

જ્યારે મંત્રને ઉંચા-નીચા સ્વરથી, સ્પષ્ટ કે અસ્ફૂટ શબ્દો અને અક્ષરો સાથે બોલવામાં આવે છે, ત્યારે એ જાપ વાચિક કહેવાય છે.