શિવપુરાણમ્

અસ્યાઃ પરમવિદ્યાયાસ્સ્વરૂપમધુનોચ્યતે આદૌ નમઃ પ્રયોક્તવ્યં શિવાય તુ તતઃ પરમ્

હવે આ પરમ વિદ્યા નું સ્વરૂપ કહેવામાં આવે છે: શરૂઆતમાં 'નમ:' ઉચ્ચારવું, પછી 'શિવાય' અને પછી આગળનું.

સૈષા પઞ્ચાક્ષરી વિદ્યા સર્વશ્રુતિશિરોગતા સર્વજાતસ્ય સર્વસ્ય બીજભૂતા સનાતની

આ પાંચ અક્ષરવાળી વિદ્યા છે, જે સર્વ વેદોના શિરોમણિમાં છે, સર્વ જીવ અને સર્વ વસ્તુઓનું શાશ્વત બીજરૂપ છે.

પ્રથમં મન્મુખોદ્ગીર્ણા સા મમૈવાસ્તિ વાચિકા તપ્તચામીકરપ્રખ્યા પીનોન્નતપયોધરા

પ્રથમ મારા મુખમાંથી નીકળેલી, એ મારી જ વાણી છે, તપેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી છે અને ઊંચા, ભરાવદાર સ્તનવાળી છે.

ચતુર્ભુજા ત્રિનયના બાલેંદુકૃતશેખરા પદ્મોત્પલકરા સૌમ્યા વરદાભયપાણિકા

એ ચાર હાથવાળી, ત્રણ આંખવાળી, શિશુ ચંદ્રથી શોભાયમાન શિખરવાળી, કમળ અને નીલોત્પલ ધારણ કરનારી, સૌમ્ય, વર mudra અને અભય mudra ધરાવનારી છે.

સર્વલક્ષણસંપન્ના સર્વાભરણભૂષિતા સિતપદ્માસનાસીના નીલકુંચિતમૂર્ધજા

સર્વ લક્ષણોથી યુક્ત, સર્વ આભૂષણોથી શોભાયમાન, સફેદ કમળ પર બેઠેલી અને નીલવર્ણ વાળવાળી છે.

અસ્યાઃ પઞ્ચવિધા વર્ણાઃ પ્રસ્ફુરદ્રશ્મિમંડલાઃ પીતઃ કૃષ્ણસ્તથા ધૂમ્રઃ સ્વર્ણાભો રક્ત એવ ચ

આ દેવીના પાંચ પ્રકારના રંગ છે, જે તેજસ્વી કિરણો સાથે ઝગમગે છે: પીળો, કાળો, ધૂમ્ર, સોનાની જેમ અને લાલ.

પૃથક્પ્રયોજ્યા યદ્યેતે બિંદુનાદવિભૂષિતાઃ અર્ધચન્દ્રનિભો બિંદુર્નાદો દીપશિખાકૃતિઃ

આ બધા રંગો અલગથી વાપરવાના છે, જો બિંદુ અને નાદથી શોભિત ન હોય; બિંદુ અર્ધચંદ્ર જેવો છે અને નાદ દીવાના જ્યોત જેવો દેખાય છે.

બીજં દ્વિતીયં બીજેષુ મંત્રસ્યાસ્ય વરાનને દીર્ઘપૂર્વં તુરીયસ્ય પઞ્ચમં શક્તિમાદિશેત્

હે સુંદર મુખવાળી, આ મંત્રના અક્ષરોમાં બીજું બીજ અક્ષર છે; ચોથું, જેની શરૂઆત લાંબી છે, તે ત્રીજું છે; અને પાંચમું શક્તિરૂપ છે.

વામદેવો નામ ઋષિઃ પંક્તિશ્છન્દ ઉદાહૃતમ્ દેવતા શિવ એવાહં મન્ત્રસ્યાસ્ય વરાનને

વામદેવ નામે ઋષિ છે, પંક્તિ છંદ છે, અને હે સુંદર મુખવાળી, આ મંત્રની દેવી હું શિવ પોતે છું.

ગૌતમો ઽત્રિર્વરારોહે વિશ્વામિત્રસ્તથાંગિરાઃ ભરદ્વાજશ્ચ વર્ણાનાં ક્રમશશ્ચર્ષયઃ સ્મૃતાઃ

હે સુંદરાંગી, ગૌતમ, અત્રિ, વિશ્વામિત્ર, અંગિરા અને ભરદ્વાજ—આ ઋષિઓ અક્ષરોના ક્રમ પ્રમાણે યાદ કરવામાં આવે છે.

ગાયત્ર્યનુષ્ટુપ્ ત્રિષ્ટુપ્ ચ છંદાંસિ બૃહતી વિરાટ્ ઇન્દ્રો રુદ્રો હરિર્બ્રહ્મા સ્કંદસ્તેષાં ચ દેવતાઃ

ગાયત્રી, અનુષ્ટુપ, તૃષ્ટુપ, બૃહતી અને વિરાટ—આ છંદ છે; અને ઇન્દ્ર, રુદ્ર, હરિ, બ્રહ્મા અને સ્કંદ તેમના દેવતા છે.

મમ પઞ્ચમુખાન્યાહુઃ સ્થાને તેષાં વરાનને પૂર્વાદેશ્ચોર્ધ્વપર્યંતં નકારાદિ યથાક્રમમ્

મારા પાંચ મુખ છે એવું કહેવામાં આવે છે; હે સુંદર મુખવાળી, પૂર્વ તરફથી ઉપર સુધી, 'ન'થી શરૂ થતા અક્ષરો યોગ્ય ક્રમમાં ગોઠવાયેલા છે.

અદાત્તઃ પ્રથમો વર્ણશ્ચતુર્થશ્ચ દ્વિતીયકઃ પઞ્ચમઃ સ્વરિતશ્ચૈવ તૃતીયો નિહતઃ સ્મૃતઃ

પહેલો અક્ષર અદત્ત છે, ચોથો બીજો છે, પાંચમો સ્વરિત છે અને ત્રીજો નિહત કહેવાય છે.

મૂલવિદ્યા શિવં શૈવં સૂત્રં પઞ્ચાક્ષરં તથા નામાન્યસ્ય વિજાનીયાચ્છૈવં મે હૃદયં મહત્

મૂળ વિદ્યા, શિવ, શૈવ સૂત્ર, પંચાક્ષર મંત્ર અને તેના નામો—આ બધું મારા મહાન શૈવ હૃદયરૂપે જાણવું.

નકારશ્શિર ઉચ્યેત મકારસ્તુ શિખોચ્યતે શિકારઃ કવચં તદ્વદ્વકારો નેત્રમુચ્યતે

'ન' અક્ષર શિરસ કહેવાય છે, 'મ' શિખા કહેવાય છે, 'શિ' કવચ છે અને એ જ રીતે 'વ' ને નેત્ર કહેવાય છે.

યકારો ઽસ્ત્રં નમસ્સ્વાહા વષટ્ હુંવૌષડિત્યપિ ફડિત્યપિ ચ વર્ણાનામન્તે ઽઙ્ગત્વં યદા તદા

'ય' અસ્ત્ર છે; 'નમઃ', 'સ્વાહા', 'વષટ', 'હું', 'વૌષટ' અને 'ફટ'—જ્યારે આ શબ્દો અંતે આવે છે, ત્યારે એ મંત્રના અંગ બને છે.

તત્રાપિ મૂલમંત્રો ઽયં કિંચિદ્ભેદસમન્વયાત્ તત્રાપિ પઞ્ચમો વર્ણો દ્વાદશસ્વરભૂષિતઃ

એમાં પણ, આ મૂળ મંત્રમાં થોડો ફેરફાર હોય છે, અને તેમાં પાંચમો અક્ષર બાર સ્વરો વડે શોભાયમાન છે.

તાસ્માદનેન મંત્રેણ મનોવાક્કાયભેદતઃ આવયોરર્ચનં કુર્યાજ્જપહોમાદિકં તથા

આથી, આ મંત્ર વડે મન, વાણી અને શરીરથી અમારો પૂજન, જપ, હોળી વગેરે કરવું જોઈએ.

યથાપ્રજ્ઞં યથાકાલં યથાશાસ્ત્રં યથામતિ યથાશક્તિ યથાસંપદ્યથાયોગં યથારતિ

પોતાની સમજ, સમય, શાસ્ત્ર, બુદ્ધિ, શક્તિ, સંપત્તિ, યોગ્યતા અને ઇચ્છા પ્રમાણે.

યદા કદાપિ વા ભક્ત્યા યત્ર કુત્રાપિ વા કૃતા યેન કેનાપિ વા દેવિ પૂજા મુક્તિં નયિષ્યતે

ક્યારેક પણ, ક્યાંય પણ, કોઈ પણ રીતે, અને કોઈ પણ વ્યક્તિ દ્વારા ભક્તિથી કરવામાં આવેલી પૂજા મુક્તિ આપે છે, હે દેવી.

મય્યાસક્તેન મનસા યત્કૃતં મમ સુન્દરિ મત્પ્રિયં ચ શિવં ચૈવ ક્રમેણાપ્યક્રમેણ વા

મારા પર મનથી લગાવ રાખીને જે કંઈ કરવામાં આવે છે, હે સુંદરિ, તે ક્રમથી હોય કે વિક્રમથી, જો તે મને પ્રિય અને શુભ છે, તો તે સ્વીકાર્ય છે.

તથાપિ મમ ભક્તા યે નાત્યંતવિવશાઃ પુનઃ તેષાં સર્વેષુ શાસ્ત્રેષુ મયેવ નિયમઃ કૃતઃ

તેમ છતાં, મારા એવા ભક્તો માટે, જે સંપૂર્ણપણે અશક્ત નથી, મેં બધા શાસ્ત્રોમાં નિયમો નક્કી કર્યા છે.

તત્રાદૌ સંપ્રવક્ષ્યામિ મન્ત્રસંગ્રહણં શુભમ્ યં વિના નિષ્ફલં જાપ્યં યેન વા સફલં ભવેત્

હવે હું પ્રથમ શુભ મંત્રસંગ્રહ સમજાવું છું, જેના વિના જપ નિષ્ફળ છે અને જેના દ્વારા તે ફળદાયક બને છે.

આજ્ઞાહીનં ક્રિયાહીનં શ્રદ્ધાહીનં વરાનને આજ્ઞાર્થં દક્ષિણાહીનં સદા જપ્તં ચ નિષ્ફલમ્

હે સુન્દરી, જે જપમાં આજ્ઞા ન હોય, યોગ્ય ક્રિયા ન હોય, શ્રદ્ધા ન હોય, કોઈ ઉદ્દેશ્ય વિના કરવામાં આવે, દાન ન હોય, કે સતત જ કરવામાં આવે—એવો જપ વ્યર્થ જાય છે.

આજ્ઞાસિદ્ધં ક્રિયાસિદ્ધં શ્રદ્ધાસિદ્ધં મમાત્મકમ્ એવં ચેદ્દક્ષિણાયુક્તં મંત્રસિદ્ધિર્મહત્ફલમ્

પણ જયારે આજ્ઞાથી, યોગ્ય રીતે, શ્રદ્ધાપૂર્વક અને દાન સાથે કરવામાં આવે, ત્યારે એ મંત્ર સિદ્ધ થાય છે અને મોટું ફળ આપે છે.

ઉપગમ્ય ગુરું વિપ્રમાચાર્યં તત્ત્વવેદિનમ્ જાપિતં સદ્ગુણોપેતં ધ્યાનયોગપરાયણમ્

સાચા તત્વને જાણનારા, સારા ગુણોથી યુક્ત અને ધ્યાન-યોગમાં તત્પર એવા ગુરુ, વિદ્વાન બ્રાહ્મણ અથવા આચાર્ય પાસે જઈને જપ કરવો જોઈએ.

તોષયેત્તં પ્રયત્નેન ભાવશુદ્ધિસમન્વિતઃ વાચા ચ મનસા ચૈવ કાયેન દ્રવિણેન ચ

પવિત્ર ભાવથી, પૂરી મહેનતથી, બોલથી, મનથી, શરીરથી અને ધનથી તેમને પ્રસન્ન કરવાનો પ્રયત્ન કરવો જોઈએ.

આચાર્યં પૂજયેદ્વિપ્રઃ સર્વદાતિપ્રયત્નતઃ હસ્ત્યશ્વરથરત્નાનિ ક્ષેત્રાણિ ચ ગૃહાણિ ચ

બ્રાહ્મણે હંમેશા ખૂબ શ્રદ્ધાથી આચાર્યની પૂજા કરવી, અને હાથી, ઘોડા, રથ, રત્ન, જમીન અને ઘર જેવી વસ્તુઓ અર્પણ કરવી.

ભૂષણાનિ ચ વાસાંસિ ધાન્યાનિ ચ ધનાનિ ચ એતાનિ ગુરવે દદ્યાદ્ભક્ત્યા ચ વિભવે સતિ

ભૂષણ, વસ્ત્ર, અનાજ અને ધન પણ ગુરુને ભક્તિપૂર્વક, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે આપવું જોઈએ.