શિવપુરાણમ્

તેષાં સિદ્ધિવિવૃદ્ધ્યર્થં માં પ્રોવાચ પિતામહઃ મત્પુત્રાણાં મહાદેવ શક્તિં દેહિ મહેશ્વર

તેઓના સિદ્ધિ અને વૃદ્ધિ માટે, પિતામહે મને કહ્યું: 'હે મહાદેવ, મારા પુત્રોને શક્તિ આપો, હે મહેશ્વર.'

ઇત્યેવં પ્રાર્થિતસ્તેન પઞ્ચવક્ત્રધરો હ્યહમ્ પઞ્ચાક્ષરાણિ ક્રમશઃ પ્રોક્તવાન્પદ્મયોનયે

પિતામહે આમ વિનંતી કરતા, હું, પાંચ મુખ ધરાવતો, પદ્મયોનિને ક્રમશઃ પાંચ અક્ષરનું પવિત્ર મંત્ર ઉચ્ચાર્યું.

સ પઞ્ચવદનૈસ્તાનિ ગૃહ્ણંલ્લોકપિતામહઃ વાચ્યવાચકભાવેન જ્ઞાતવાન્માં મહેશ્વરમ્

લોકોના પિતામહે પોતાના પાંચ મુખથી એ મંત્ર સ્વીકાર્યો અને શબ્દ તથા અર્થના સંબંધથી મને, મહેશ્વરને, ઓળખ્યો.

જ્ઞાત્વા પ્રયોગં વિવિધં સિદ્ધમંત્રઃ પ્રજાપતિઃ પુત્રેભ્યઃ પ્રદદૌ મંત્રં મંત્રાર્થં ચ યથાતથમ્

પછી, વિવિધ ઉપયોગ જાણીને, મંત્રસિદ્ધ પ્રજાપતિએ એ મંત્ર અને તેનો સાચો અર્થ પોતાના પુત્રોને આપ્યો.

તે ચ લબ્ધ્વા મંત્રરત્નં સાક્ષાલ્લોકપિતામહાત્ તદાજ્ઞપ્તેન માર્ગેણ મદારાધનકાંક્ષિણઃ

અને તેઓએ, લોકપિતામહ પાસેથી સીધો મંત્રમણિ પ્રાપ્ત કરીને, નિર્ધારિત માર્ગે ચાલીને, મારી આરાધના કરવાની ઇચ્છા રાખી.

મેરોસ્તુ શિખરે રમ્યે મુંજવાન્નામ પર્વતઃ મત્પ્રિયઃ સતતં શ્રીમાન્મદ્ભક્તૈ રક્ષિતસ્સદા

મેરુ પર્વતની સુંદર શિખરે મુંજવત નામનું પર્વત છે, જે મને હંમેશાં પ્રિય છે, તેજસ્વી છે અને મારા ભક્તો દ્વારા સતત રક્ષાયુક્ત છે.

તસ્યાભ્યાશે તપસ્તીવ્રં લોકં સ્રષ્ટું સમુત્સુકાઃ દિવ્યં વર્ષસહસ્રં તુ વાયુભક્ષાસ્સમાચરન્

એ સ્થળની નજીક, જગતનું સર્જન કરવા આતુર થઈ, તેઓએ દિવ્ય હજાર વર્ષ સુધી માત્ર વાયુ પર જીવતાં, તીવ્ર તપ કર્યું.

તેષાં ભક્તિમહં દૃષ્ટ્વા સદ્યઃ પ્રત્યક્ષતામિયામ્ ઋષિં છંદશ્ચ કીલં ચ બીજશક્તિં ચ દૈવતમ્

તેમની ભક્તિ જોઈને, હું તરત જ તેમના સમક્ષ પ્રગટ થયો અને ઋષિ, છંદ, કીલક, બીજશક્તિ અને દેવતા સાથે ઉપસ્થિત થયો.

ન્યાસં ષડંગં દિગ્બંધં વિનિયોગમશેષતઃ પ્રોક્તવાનહમાર્યાણાં જગત્સૃષ્ટિવિવૃદ્ધયે

જગતની રચનામાં વૃદ્ધિ થાય તે માટે, મેં તેમને છ અંગોવાળો ન્યાસ, દિશાઓનું બંધન અને બધા ઉપયોગ સંપૂર્ણ રીતે શીખવ્યા.

તતસ્તે મંત્રમાહાત્મ્યાદૃષયસ્તપસેધિતાઃ સૃષ્ટિં વિતન્વતે સમ્યક્સદેવાસુરમાનુષીમ્

પછી, મંત્રના મહિમાથી સશક્ત થયેલા અને તપથી સિદ્ધ થયેલા ઋષિઓએ દેવ, અસુર અને મનુષ્યોની યોગ્ય રીતે સર્જના કરી.

અસ્યાઃ પરમવિદ્યાયાસ્સ્વરૂપમધુનોચ્યતે આદૌ નમઃ પ્રયોક્તવ્યં શિવાય તુ તતઃ પરમ્

હવે આ પરમ વિદ્યા નું સ્વરૂપ કહેવામાં આવે છે: શરૂઆતમાં 'નમ:' ઉચ્ચારવું, પછી 'શિવાય' અને પછી આગળનું.

સૈષા પઞ્ચાક્ષરી વિદ્યા સર્વશ્રુતિશિરોગતા સર્વજાતસ્ય સર્વસ્ય બીજભૂતા સનાતની

આ પાંચ અક્ષરવાળી વિદ્યા છે, જે સર્વ વેદોના શિરોમણિમાં છે, સર્વ જીવ અને સર્વ વસ્તુઓનું શાશ્વત બીજરૂપ છે.

પ્રથમં મન્મુખોદ્ગીર્ણા સા મમૈવાસ્તિ વાચિકા તપ્તચામીકરપ્રખ્યા પીનોન્નતપયોધરા

પ્રથમ મારા મુખમાંથી નીકળેલી, એ મારી જ વાણી છે, તપેલા સોનાની જેમ તેજસ્વી છે અને ઊંચા, ભરાવદાર સ્તનવાળી છે.

ચતુર્ભુજા ત્રિનયના બાલેંદુકૃતશેખરા પદ્મોત્પલકરા સૌમ્યા વરદાભયપાણિકા

એ ચાર હાથવાળી, ત્રણ આંખવાળી, શિશુ ચંદ્રથી શોભાયમાન શિખરવાળી, કમળ અને નીલોત્પલ ધારણ કરનારી, સૌમ્ય, વર mudra અને અભય mudra ધરાવનારી છે.

સર્વલક્ષણસંપન્ના સર્વાભરણભૂષિતા સિતપદ્માસનાસીના નીલકુંચિતમૂર્ધજા

સર્વ લક્ષણોથી યુક્ત, સર્વ આભૂષણોથી શોભાયમાન, સફેદ કમળ પર બેઠેલી અને નીલવર્ણ વાળવાળી છે.

અસ્યાઃ પઞ્ચવિધા વર્ણાઃ પ્રસ્ફુરદ્રશ્મિમંડલાઃ પીતઃ કૃષ્ણસ્તથા ધૂમ્રઃ સ્વર્ણાભો રક્ત એવ ચ

આ દેવીના પાંચ પ્રકારના રંગ છે, જે તેજસ્વી કિરણો સાથે ઝગમગે છે: પીળો, કાળો, ધૂમ્ર, સોનાની જેમ અને લાલ.

પૃથક્પ્રયોજ્યા યદ્યેતે બિંદુનાદવિભૂષિતાઃ અર્ધચન્દ્રનિભો બિંદુર્નાદો દીપશિખાકૃતિઃ

આ બધા રંગો અલગથી વાપરવાના છે, જો બિંદુ અને નાદથી શોભિત ન હોય; બિંદુ અર્ધચંદ્ર જેવો છે અને નાદ દીવાના જ્યોત જેવો દેખાય છે.

બીજં દ્વિતીયં બીજેષુ મંત્રસ્યાસ્ય વરાનને દીર્ઘપૂર્વં તુરીયસ્ય પઞ્ચમં શક્તિમાદિશેત્

હે સુંદર મુખવાળી, આ મંત્રના અક્ષરોમાં બીજું બીજ અક્ષર છે; ચોથું, જેની શરૂઆત લાંબી છે, તે ત્રીજું છે; અને પાંચમું શક્તિરૂપ છે.

વામદેવો નામ ઋષિઃ પંક્તિશ્છન્દ ઉદાહૃતમ્ દેવતા શિવ એવાહં મન્ત્રસ્યાસ્ય વરાનને

વામદેવ નામે ઋષિ છે, પંક્તિ છંદ છે, અને હે સુંદર મુખવાળી, આ મંત્રની દેવી હું શિવ પોતે છું.

ગૌતમો ઽત્રિર્વરારોહે વિશ્વામિત્રસ્તથાંગિરાઃ ભરદ્વાજશ્ચ વર્ણાનાં ક્રમશશ્ચર્ષયઃ સ્મૃતાઃ

હે સુંદરાંગી, ગૌતમ, અત્રિ, વિશ્વામિત્ર, અંગિરા અને ભરદ્વાજ—આ ઋષિઓ અક્ષરોના ક્રમ પ્રમાણે યાદ કરવામાં આવે છે.

ગાયત્ર્યનુષ્ટુપ્ ત્રિષ્ટુપ્ ચ છંદાંસિ બૃહતી વિરાટ્ ઇન્દ્રો રુદ્રો હરિર્બ્રહ્મા સ્કંદસ્તેષાં ચ દેવતાઃ

ગાયત્રી, અનુષ્ટુપ, તૃષ્ટુપ, બૃહતી અને વિરાટ—આ છંદ છે; અને ઇન્દ્ર, રુદ્ર, હરિ, બ્રહ્મા અને સ્કંદ તેમના દેવતા છે.

મમ પઞ્ચમુખાન્યાહુઃ સ્થાને તેષાં વરાનને પૂર્વાદેશ્ચોર્ધ્વપર્યંતં નકારાદિ યથાક્રમમ્

મારા પાંચ મુખ છે એવું કહેવામાં આવે છે; હે સુંદર મુખવાળી, પૂર્વ તરફથી ઉપર સુધી, 'ન'થી શરૂ થતા અક્ષરો યોગ્ય ક્રમમાં ગોઠવાયેલા છે.

અદાત્તઃ પ્રથમો વર્ણશ્ચતુર્થશ્ચ દ્વિતીયકઃ પઞ્ચમઃ સ્વરિતશ્ચૈવ તૃતીયો નિહતઃ સ્મૃતઃ

પહેલો અક્ષર અદત્ત છે, ચોથો બીજો છે, પાંચમો સ્વરિત છે અને ત્રીજો નિહત કહેવાય છે.

મૂલવિદ્યા શિવં શૈવં સૂત્રં પઞ્ચાક્ષરં તથા નામાન્યસ્ય વિજાનીયાચ્છૈવં મે હૃદયં મહત્

મૂળ વિદ્યા, શિવ, શૈવ સૂત્ર, પંચાક્ષર મંત્ર અને તેના નામો—આ બધું મારા મહાન શૈવ હૃદયરૂપે જાણવું.

નકારશ્શિર ઉચ્યેત મકારસ્તુ શિખોચ્યતે શિકારઃ કવચં તદ્વદ્વકારો નેત્રમુચ્યતે

'ન' અક્ષર શિરસ કહેવાય છે, 'મ' શિખા કહેવાય છે, 'શિ' કવચ છે અને એ જ રીતે 'વ' ને નેત્ર કહેવાય છે.

યકારો ઽસ્ત્રં નમસ્સ્વાહા વષટ્ હુંવૌષડિત્યપિ ફડિત્યપિ ચ વર્ણાનામન્તે ઽઙ્ગત્વં યદા તદા

'ય' અસ્ત્ર છે; 'નમઃ', 'સ્વાહા', 'વષટ', 'હું', 'વૌષટ' અને 'ફટ'—જ્યારે આ શબ્દો અંતે આવે છે, ત્યારે એ મંત્રના અંગ બને છે.

તત્રાપિ મૂલમંત્રો ઽયં કિંચિદ્ભેદસમન્વયાત્ તત્રાપિ પઞ્ચમો વર્ણો દ્વાદશસ્વરભૂષિતઃ

એમાં પણ, આ મૂળ મંત્રમાં થોડો ફેરફાર હોય છે, અને તેમાં પાંચમો અક્ષર બાર સ્વરો વડે શોભાયમાન છે.

તાસ્માદનેન મંત્રેણ મનોવાક્કાયભેદતઃ આવયોરર્ચનં કુર્યાજ્જપહોમાદિકં તથા

આથી, આ મંત્ર વડે મન, વાણી અને શરીરથી અમારો પૂજન, જપ, હોળી વગેરે કરવું જોઈએ.

યથાપ્રજ્ઞં યથાકાલં યથાશાસ્ત્રં યથામતિ યથાશક્તિ યથાસંપદ્યથાયોગં યથારતિ

પોતાની સમજ, સમય, શાસ્ત્ર, બુદ્ધિ, શક્તિ, સંપત્તિ, યોગ્યતા અને ઇચ્છા પ્રમાણે.