શિવપુરાણમ્

નમસ્કારાદિસંયુક્તં શિવાયેત્યક્ષરત્રયમ્ જિહ્વાગ્રે વર્તતે યસ્ય સફલં તસ્ય જીવિતમ્

જેની જીભ પર હંમેશા 'શિવાય'ના ત્રણ અક્ષરો નમસ્કાર વગેરે સાથે રહે છે, એનું જીવન સફળ છે.

અંત્યજો વાધમો વાપિ મૂર્ખો વા પંડિતો ઽપિ વા પઞ્ચાક્ષરજપે નિષ્ઠો મુચ્યતે પાપપંજરાત્

ચાહે એ અંત્યજ, સૌથી નીચો, મૂર્ખ કે પંડિત હોય, જે પણ પાંચ અક્ષરનાં મંત્રના જપમાં સ્થિર રહે છે, એ પાપના બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે.

ઇત્યુક્તં પરમેશેન દેવ્યા પૃષ્ટેન શૂલિના હિતાય સર્વમર્ત્યાનાં દ્વિજાનાં તુ વિશેષતઃ

આ બધું પરમેશ્વર શૂલીધરે દેવીના પ્રશ્નના ઉત્તરરૂપે કહ્યું છે, બધાં મનુષ્યોના, ખાસ કરીને દ્વિજોના કલ્યાણ માટે.

કલૌ કલુષિતે કાલે દુર્જયે દુરતિક્રમે અપુણ્યતમસાચ્છન્ને લોકે ધર્મપરાઙ્મુખે

કળીયુગમાં, જ્યારે સમય બગડેલો, દુર્જય અને દૂર કરવા મુશ્કેલ હોય, જ્યારે જગત મહાપાપથી ઢંકાયેલું હોય અને ધર્મથી વિમુખ થયું હોય—

ક્ષીણે વર્ણાશ્રમાચારે સંકટે સમુપસ્થિતે સર્વાધિકારે સંદિગ્ધે નિશ્ચિતે વાપિ પર્યયે

જ્યારે વર્ણાશ્રમના આચાર ઘટી ગયા હોય, મુશ્કેલી આવી પડી હોય, બધાં અધિકારો શંકાસ્પદ કે પરિવર્તનશીલ હોય—

તદોપદેશે વિહતે ગુરુશિષ્યક્રમે ગતે કેનોપાયેન મુચ્યંતે ભક્તાસ્તવ મહેશ્વર

જ્યારે ઉપદેશ બંધ થઈ ગયો હોય અને ગુરુ-શિષ્ય પરંપરા તૂટી ગઈ હોય, ત્યારે, મહેશ્વર, તમારા ભક્તો કયા ઉપાયથી મુક્ત થાય છે?

આશ્રિત્ય પરમાં વિદ્યાં હૃદ્યાં પઞ્ચાક્ષરીં મમ ભક્ત્યા ચ ભાવિતાત્માનો મુચ્યંતે કલિજા નરાઃ

જે લોકો મારા પરમ, હૃદયસ્પર્શી પાંચ અક્ષરનાં મંત્રને આશ્રયે લે છે અને ભક્તિપૂર્વક મનથી જોડાય છે, તેઓ કળીયુગમાં મુક્ત થાય છે.

મનોવાક્કાયજૈર્દોષૈર્વક્તું સ્મર્તુમગોચરૈઃ દૂષિતાનાં કૃતઘ્નાનાં નિંદકાનાં છલાત્મનામ્

મન, વાણી અને શરીરથી દોષિત, કૃતઘ્ન, નિંદક અને કપટી, જે બોલી કે સ્મરણ પણ કરી શકતા નથી—

લુબ્ધાનાં વક્રમનસામપિ મત્પ્રવણાત્મનામ્ મમ પઞ્ચાક્ષરી વિદ્યા સંસારભયતારિણી

લોભી અને વાંકાં મનવાળા પણ, જો તેઓનું હૃદય મારી તરફ વળેલું હોય, તો મારું પાંચ અક્ષરનું વિદ્યા મંત્ર તેમને સંસારના ભયમાંથી પાર ઉતારે છે.

મયૈવમસકૃદ્દેવિ પ્રતિજ્ઞાતં ધરાતલે પતિતો ઽપિ વિમુચ્યેત મદ્ભક્તો વિદ્યયાનયા

હે દેવી, મેં પૃથ્વી પર વારંવાર જણાવ્યું છે કે, મારો ભક્ત જો પડી પણ જાય, તો આ જ્ઞાનથી તે મુક્ત થઈ જાય છે.

કર્માયોગ્યો ભવેન્મર્ત્યઃ પતિતો યદિ સર્વથા કર્માયોગેન યત્કર્મ કૃતં ચ નરકાય હિ તતઃ કથં વિમુચ્યેત પતિતો વિદ્યયા ઽનયા

જો કોઈ મનુષ્ય કર્મ કરવા અયોગ્ય બની જાય અને સર્વ રીતે પાપમાં પડી જાય, તો કર્મના અયોગ્યતાથી જે કર્મ થાય છે તે તો નરક તરફ લઈ જાય છે; તો પછી એવો પાપી આ જ્ઞાનથી કેમ મુક્ત થાય?

તથ્યમેતત્ત્વયા પ્રોક્તં તથા હિ શૃણુ સુન્દરિ રહસ્યમિતિ મત્વૈતદ્ગોપિતં યન્મયા પુરા

તું જે કહ્યું તે સાચું છે, સુંદરિ! હવે સાંભળ, એ રહસ્ય જે મેં પહેલાં સાચું માનીને છુપાવ્યું હતું.

સમંત્રકં માં પતિતઃ પૂજયેદ્યદિ મોહિતઃ નારકી સ્યાન્ન સન્દેહો મમ પઞ્ચાક્ષરં વિના

જો કોઈ પાપમાં પડેલો અને ભ્રમિત મનુષ્ય મંત્રથી મારી પૂજા કરે, પણ મારા પાંચ અક્ષર વગર, તો એ નિશ્ચિતપણે નરકમાં જાય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

અબ્ભક્ષા વાયુભક્ષાશ્ચ યે ચાન્યે વ્રતકર્શિતાઃ તેષામેતૈર્વ્રતૈર્નાસ્તિ મમ લોકસમાગમઃ

જે લોકો ફક્ત પાણી કે વાયુ પર જીવે છે, અથવા કઠિન વ્રતોથી દુર્બળ થયા છે, એવાં લોકો માત્ર આવા વ્રતો દ્વારા મારા લોકને પ્રાપ્ત કરી શકતા નથી.

ભક્ત્યા પઞ્ચાક્ષરેણૈવ યો હિ માં સકૃદર્ચયેત્ સો ઽપિ ગચ્છેન્મમ સ્થાનં મન્ત્રસ્યાસ્યૈવ ગૌરવાત્

જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક માત્ર એકવાર પણ પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રથી મારી પૂજા કરે છે, તે પણ આ મંત્રની મહિમાથી મારા ધામને પામે છે.

તસ્માત્તપાંસિ યજ્ઞાશ્ચ વ્રતાનિ નિયમાસ્તથા પઞ્ચાક્ષરાર્ચનસ્યૈતે કોટ્યંશેનાપિ નો સમઃ

આથી, તપ, યજ્ઞ, વ્રત અને નિયમો—even જો કરોડમાં એક ભાગ પણ હોય—પાંચ અક્ષરવાળી પૂજાની સરખામણીમાં નથી.

બદ્ધો વાપ્યથ મુક્તો વા પાશાત્પઞ્ચાક્ષરેણ યઃ પૂજયેન્માં સ મુચ્યેત નાત્ર કાર્યા વિચારણા

કોઈ બંધનમાં હોય કે મુક્ત, જે મારા પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રથી મારી પૂજા કરે છે, તે મુક્ત થઈ જાય છે; તેમાં વધુ વિચારવાની જરૂર નથી.

અરુદ્રો વા સરુદ્રો વા સકૃત્પઞ્ચાક્ષરેણ યઃ પૂજયેત્પતિતો વાપિ મૂઢો વા મુચ્યતે નરઃ

કોઈ ક્રોધરહિત હોય કે ક્રોધી, જે પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રથી મારી પૂજા કરે છે—even જો પાપમાં પડેલો હોય કે મૂર્ખ હોય—એવો મનુષ્ય મુક્ત થઈ જાય છે.

ષડક્ષરેણ વા દેવિ તથા પઞ્ચાક્ષરેણ વા સ બ્રહ્માંગેન માં ભક્ત્યા પૂજયેદ્યદિ મુચ્યતે

હે દેવી, છ અક્ષરવાળા કે પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રથી, જો કોઈ યોગ્ય રીતે ભક્તિપૂર્વક મારી પૂજા કરે, તો તે મુક્તિ પામે છે.

પતિતો ઽપતિતો વાપિ મન્ત્રેણાનેન પૂજયેત્ મમ ભક્તો જિતક્રોધો સલબ્ધો ઽલબ્ધ એવ વા

પડેલો હોય કે ન પડેલો, મારો ભક્ત આ મંત્રથી મારી પૂજા કરે છે—એણે ક્રોધ જીત્યો હોય કે ન જીત્યો હોય, પ્રાપ્ત કર્યું હોય કે ન કર્યું હોય.

અલબ્ધાલબ્ધ એવેહ કોટિકોટિગુણાધિકઃ તસ્માલ્લબ્ધ્વૈવ માં દેવિ મન્ત્રેણાનેન પૂજયેત્

અહીં પ્રાપ્ત કર્યું હોય કે ન કર્યું હોય, એવો મનુષ્ય અનેક કરોડો ગણો મહાન છે; તેથી, હે દેવી, મને પ્રાપ્ત કરીને આ મંત્રથી મારી પૂજા કરવી જોઈએ.

લબ્ધ્વા સંપૂજયેદ્યસ્તુ મૈત્ર્યાદિગુણસંયુતઃ બ્રહ્મચર્યરતો ભક્ત્યા મત્સાદૃશ્યમવાપ્નુયાત્

પણ જે કોઈ મને પ્રાપ્ત કરીને, મિત્રતા વગેરે ગુણોથી યુક્ત થઈ, બ્રહ્મચર્યમાં સ્થિર રહી અને ભક્તિપૂર્વક મારી પૂજા કરે છે, તે મને સમાનતા પામે છે.

કિમત્ર બહુનોક્તેન ભક્તાસ્સર્વેધિકારિણઃ મમ પઞ્ચાક્ષરે મંત્રે તસ્માચ્છ્રેષ્ઠતરો હિ સઃ

આમાં વધુ શું કહેવું? મારા બધા ભક્તો સર્વશક્તિમાન છે; પણ પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રને અર્પિત ભક્ત સૌથી શ્રેષ્ઠ છે.

પઞ્ચાક્ષરપ્રભાવેણ લોકવેદમહર્ષયઃ તિષ્ઠંતિ શાશ્વતા ધર્મા દેવાસ્સર્વમિદં જગત્

પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રની શક્તિથી જ બધા લોક, વેદ, મહર્ષિઓ, શાશ્વત ધર્મો, દેવતાઓ અને આખું જગત ટકી રહ્યું છે.

પ્રલયે સમનુપ્રાપ્તે નષ્ટે સ્થાવરજંગમે સર્વં પ્રકૃતિમાપન્નં તત્ર સંલયમેષ્યતિ

જ્યારે પ્રલય આવે છે અને સ્થાવર-જંગમ બધું નાશ પામે છે, ત્યારે બધું મૂળ સ્વરૂપમાં પાછું જાય છે અને તેમાં લીન થઈ જાય છે.

એકો ઽહં સંસ્થિતો દેવિ ન દ્વિતીયો ઽસ્તિ કુત્રચિત્ તદા વેદાશ્ચ શાસ્ત્રાણિ સર્વે પઞ્ચાક્ષરે સ્થિતાઃ

ત્યારે હું એકલો જ રહું છું, હે દેવી, બીજું ક્યાંય નથી; એ સમયે વેદો અને બધા શાસ્ત્રો પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રમાં સ્થિત રહે છે.

તે નાશં નૈવ સંપ્રાપ્તા મચ્છક્ત્યા હ્યનુપાલિતાઃ તતસ્સૃષ્ટિરભૂન્મત્તઃ પ્રકૃત્યાત્મપ્રભેદતઃ

એ બધું મારી શક્તીએ રક્ષિત હોવાથી નાશ પામતું નથી; ત્યારબાદ મારી અંદરથી, પ્રકૃતિ અને આત્માના ભેદથી, સર્જન થાય છે.

ગુણમૂર્ત્યાત્મનાં ચૈવ તતોવાંતરસંહૃતિઃ તદા નારાયણશ્શેતે દેવો માયામયીં તનુમ્

પછી, જ્યારે અંદરના ગુણોનું વિલય થાય છે, ત્યારે ગુણરૂપ ભગવાન નારાયણ માયાથી બનેલી કાયામાં આરામ કરે છે.

આસ્થાય ભોગિપર્યંકશયને તોયમધ્યગઃ તન્નાભિપંકજાજ્જાતઃ પઞ્ચવક્ત્રઃ પિતામહઃ

પાણીના વચ્ચે, ભોગી નામના સાપના શય્યાપર આરામ કરતાં, તેમના નાભિમાંથી ઉગેલા કમળમાંથી પાંચ મુખ ધરાવતા પિતામહ જન્મે છે.