શિવપુરાણમ્

સ્વર્ગાપવર્ગસિદ્ધ્યર્થં ભાષિતં યત્સુશોભનમ્ વાક્યં મુનિવરૈઃ શાંતૈસ્તદ્વિજ્ઞેયં સુભાષિતમ્

સ્વર્ગ અને મોક્ષની સિદ્ધિ માટે મહાન, શાંત ઋષિઓએ જે સુંદર વચન કહ્યાં છે, તેને પણ શ્રેષ્ઠ માનવું જોઈએ.

રાગદ્વેષાનૃતક્રોધકામતૃષ્ણાનુસારિ યત્ વાક્યં નિરયહેતુત્વાત્તદ્દુર્ભાષિતમુચ્યતે

જે વાણીમાં મોહ, દ્વેષ, અસત્ય, ક્રોધ, ઇચ્છા કે તૃષ્ણા હોય, એ વાણી દુર્ભાષા કહેવાય છે, કારણ કે એ નરકમાં લઈ જાય છે.

સંસ્કૃતેનાપિ કિં તેન મૃદુના લલિતેન વા અવિદ્યારાગવાક્યેન સંસારક્લેશહેતુના

જ્યારે વાણીમાં અજ્ઞાન અને મોહ હોય, ત્યારે તે ભલે સંસ્કૃતમાં નરમ કે સુંદર હોય, પણ એ સંસારના દુઃખનું કારણ બને છે, તો એનો શું લાભ?

યચ્છ્રુત્વા જાયતે શ્રેયો રાગાદીનાં ચ સંશયઃ વિરૂપમપિ તદ્વાક્યં વિજ્ઞેયમિતિ શોભનમ્

જે વાણી સાંભળતાં કલ્યાણ થાય અને મોહ વગેરેમાં સંશય આવે, એ વાણી ભલે સુંદર ન હોય, પણ તે શુભ માનવી.

બહુત્વેપિ હિ મંત્રાણાં સર્વજ્ઞેન શિવેન યઃ પ્રણીતો વિમલો મન્ત્રો ન તેન સદૃશઃ ક્વચિત્

અનેક મંત્રો હોવા છતાં સર્વજ્ઞ શિવે રચેલો શુદ્ધ મંત્ર જેવો બીજો કોઈયે નથી.

સાંગાનિ વેદશાસ્ત્રાણિ સંસ્થિતાનિ ષડક્ષરે ન તેન સદૃશસ્તસ્માન્મન્ત્રો ઽપ્યસ્ત્યપરઃ ક્વચિત્

વેદ અને તેના બધા અંગો છ અક્ષરનાં મંત્રમાં સ્થિત છે, છતાં એ પણ એ મંત્ર જેટલા નથી; બીજો કોઈ મંત્ર તેની સરખામણી કરી શકે નહીં.

સપ્તકોટિમહામન્ત્રૈરુપમન્ત્રૈરનેકધા મન્ત્રઃ ષડક્ષરો ભિન્નસ્સૂત્રં વૃત્યાત્મના યથા

સત્તર કરોડ મહામંત્રો અને અનેક ઉપમંત્રો હોવા છતાં, છ અક્ષરનો મંત્ર એમાં અનોખો છે, જેમ કે વણાયેલા કપડામાં સૂત્ર અલગ દેખાય છે.

શિવજ્ઞાનાનિ યાવંતિ વિદ્યાસ્થાનાપિ યાનિ ચ ષડક્ષરસ્ય સૂત્રસ્ય તાનિ ભાષ્યં સમાસતઃ

શિવવિષયક જેટલી જ્ઞાનશાખાઓ અને શિક્ષાઓ છે, એ બધું છ અક્ષરનાં મંત્રનું સારરૂપ ભાષ્ય છે.

કિં તસ્ય બહુભિર્મંત્રૈશ્શાસ્ત્રૈર્વા બહુવિસ્તરૈઃ યસ્યોન્નમઃ શિવાયેતિ મન્ત્રો ઽયં હૃદિ સંસ્થિતઃ

જેના હૃદયમાં 'નમઃ શિવાય' મંત્ર સ્થિર છે, તેને અનેક મંત્રો કે વિશદ શાસ્ત્રોનું શું કામ?

તેનાધીતં શ્રુતં તેન કૃતં સર્વમનુષ્ઠિતમ્ યેનોન્નમશ્શિવાયેતિ મંત્રાભ્યાસઃ સ્થિરીકૃતઃ

જે વ્યક્તિએ 'નમઃ શિવાય' મંત્રનો અભ્યાસ દૃઢ કર્યો છે, એના દ્વારા બધું વાંચવું, સાંભળવું અને કરવું પૂર્ણ થઈ જાય છે.

નમસ્કારાદિસંયુક્તં શિવાયેત્યક્ષરત્રયમ્ જિહ્વાગ્રે વર્તતે યસ્ય સફલં તસ્ય જીવિતમ્

જેની જીભ પર હંમેશા 'શિવાય'ના ત્રણ અક્ષરો નમસ્કાર વગેરે સાથે રહે છે, એનું જીવન સફળ છે.

અંત્યજો વાધમો વાપિ મૂર્ખો વા પંડિતો ઽપિ વા પઞ્ચાક્ષરજપે નિષ્ઠો મુચ્યતે પાપપંજરાત્

ચાહે એ અંત્યજ, સૌથી નીચો, મૂર્ખ કે પંડિત હોય, જે પણ પાંચ અક્ષરનાં મંત્રના જપમાં સ્થિર રહે છે, એ પાપના બંધનમાંથી મુક્ત થાય છે.

ઇત્યુક્તં પરમેશેન દેવ્યા પૃષ્ટેન શૂલિના હિતાય સર્વમર્ત્યાનાં દ્વિજાનાં તુ વિશેષતઃ

આ બધું પરમેશ્વર શૂલીધરે દેવીના પ્રશ્નના ઉત્તરરૂપે કહ્યું છે, બધાં મનુષ્યોના, ખાસ કરીને દ્વિજોના કલ્યાણ માટે.

કલૌ કલુષિતે કાલે દુર્જયે દુરતિક્રમે અપુણ્યતમસાચ્છન્ને લોકે ધર્મપરાઙ્મુખે

કળીયુગમાં, જ્યારે સમય બગડેલો, દુર્જય અને દૂર કરવા મુશ્કેલ હોય, જ્યારે જગત મહાપાપથી ઢંકાયેલું હોય અને ધર્મથી વિમુખ થયું હોય—

ક્ષીણે વર્ણાશ્રમાચારે સંકટે સમુપસ્થિતે સર્વાધિકારે સંદિગ્ધે નિશ્ચિતે વાપિ પર્યયે

જ્યારે વર્ણાશ્રમના આચાર ઘટી ગયા હોય, મુશ્કેલી આવી પડી હોય, બધાં અધિકારો શંકાસ્પદ કે પરિવર્તનશીલ હોય—

તદોપદેશે વિહતે ગુરુશિષ્યક્રમે ગતે કેનોપાયેન મુચ્યંતે ભક્તાસ્તવ મહેશ્વર

જ્યારે ઉપદેશ બંધ થઈ ગયો હોય અને ગુરુ-શિષ્ય પરંપરા તૂટી ગઈ હોય, ત્યારે, મહેશ્વર, તમારા ભક્તો કયા ઉપાયથી મુક્ત થાય છે?

આશ્રિત્ય પરમાં વિદ્યાં હૃદ્યાં પઞ્ચાક્ષરીં મમ ભક્ત્યા ચ ભાવિતાત્માનો મુચ્યંતે કલિજા નરાઃ

જે લોકો મારા પરમ, હૃદયસ્પર્શી પાંચ અક્ષરનાં મંત્રને આશ્રયે લે છે અને ભક્તિપૂર્વક મનથી જોડાય છે, તેઓ કળીયુગમાં મુક્ત થાય છે.

મનોવાક્કાયજૈર્દોષૈર્વક્તું સ્મર્તુમગોચરૈઃ દૂષિતાનાં કૃતઘ્નાનાં નિંદકાનાં છલાત્મનામ્

મન, વાણી અને શરીરથી દોષિત, કૃતઘ્ન, નિંદક અને કપટી, જે બોલી કે સ્મરણ પણ કરી શકતા નથી—

લુબ્ધાનાં વક્રમનસામપિ મત્પ્રવણાત્મનામ્ મમ પઞ્ચાક્ષરી વિદ્યા સંસારભયતારિણી

લોભી અને વાંકાં મનવાળા પણ, જો તેઓનું હૃદય મારી તરફ વળેલું હોય, તો મારું પાંચ અક્ષરનું વિદ્યા મંત્ર તેમને સંસારના ભયમાંથી પાર ઉતારે છે.

મયૈવમસકૃદ્દેવિ પ્રતિજ્ઞાતં ધરાતલે પતિતો ઽપિ વિમુચ્યેત મદ્ભક્તો વિદ્યયાનયા

હે દેવી, મેં પૃથ્વી પર વારંવાર જણાવ્યું છે કે, મારો ભક્ત જો પડી પણ જાય, તો આ જ્ઞાનથી તે મુક્ત થઈ જાય છે.

કર્માયોગ્યો ભવેન્મર્ત્યઃ પતિતો યદિ સર્વથા કર્માયોગેન યત્કર્મ કૃતં ચ નરકાય હિ તતઃ કથં વિમુચ્યેત પતિતો વિદ્યયા ઽનયા

જો કોઈ મનુષ્ય કર્મ કરવા અયોગ્ય બની જાય અને સર્વ રીતે પાપમાં પડી જાય, તો કર્મના અયોગ્યતાથી જે કર્મ થાય છે તે તો નરક તરફ લઈ જાય છે; તો પછી એવો પાપી આ જ્ઞાનથી કેમ મુક્ત થાય?

તથ્યમેતત્ત્વયા પ્રોક્તં તથા હિ શૃણુ સુન્દરિ રહસ્યમિતિ મત્વૈતદ્ગોપિતં યન્મયા પુરા

તું જે કહ્યું તે સાચું છે, સુંદરિ! હવે સાંભળ, એ રહસ્ય જે મેં પહેલાં સાચું માનીને છુપાવ્યું હતું.

સમંત્રકં માં પતિતઃ પૂજયેદ્યદિ મોહિતઃ નારકી સ્યાન્ન સન્દેહો મમ પઞ્ચાક્ષરં વિના

જો કોઈ પાપમાં પડેલો અને ભ્રમિત મનુષ્ય મંત્રથી મારી પૂજા કરે, પણ મારા પાંચ અક્ષર વગર, તો એ નિશ્ચિતપણે નરકમાં જાય છે, તેમાં કોઈ શંકા નથી.

અબ્ભક્ષા વાયુભક્ષાશ્ચ યે ચાન્યે વ્રતકર્શિતાઃ તેષામેતૈર્વ્રતૈર્નાસ્તિ મમ લોકસમાગમઃ

જે લોકો ફક્ત પાણી કે વાયુ પર જીવે છે, અથવા કઠિન વ્રતોથી દુર્બળ થયા છે, એવાં લોકો માત્ર આવા વ્રતો દ્વારા મારા લોકને પ્રાપ્ત કરી શકતા નથી.

ભક્ત્યા પઞ્ચાક્ષરેણૈવ યો હિ માં સકૃદર્ચયેત્ સો ઽપિ ગચ્છેન્મમ સ્થાનં મન્ત્રસ્યાસ્યૈવ ગૌરવાત્

જે કોઈ ભક્તિપૂર્વક માત્ર એકવાર પણ પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રથી મારી પૂજા કરે છે, તે પણ આ મંત્રની મહિમાથી મારા ધામને પામે છે.

તસ્માત્તપાંસિ યજ્ઞાશ્ચ વ્રતાનિ નિયમાસ્તથા પઞ્ચાક્ષરાર્ચનસ્યૈતે કોટ્યંશેનાપિ નો સમઃ

આથી, તપ, યજ્ઞ, વ્રત અને નિયમો—even જો કરોડમાં એક ભાગ પણ હોય—પાંચ અક્ષરવાળી પૂજાની સરખામણીમાં નથી.

બદ્ધો વાપ્યથ મુક્તો વા પાશાત્પઞ્ચાક્ષરેણ યઃ પૂજયેન્માં સ મુચ્યેત નાત્ર કાર્યા વિચારણા

કોઈ બંધનમાં હોય કે મુક્ત, જે મારા પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રથી મારી પૂજા કરે છે, તે મુક્ત થઈ જાય છે; તેમાં વધુ વિચારવાની જરૂર નથી.

અરુદ્રો વા સરુદ્રો વા સકૃત્પઞ્ચાક્ષરેણ યઃ પૂજયેત્પતિતો વાપિ મૂઢો વા મુચ્યતે નરઃ

કોઈ ક્રોધરહિત હોય કે ક્રોધી, જે પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રથી મારી પૂજા કરે છે—even જો પાપમાં પડેલો હોય કે મૂર્ખ હોય—એવો મનુષ્ય મુક્ત થઈ જાય છે.

ષડક્ષરેણ વા દેવિ તથા પઞ્ચાક્ષરેણ વા સ બ્રહ્માંગેન માં ભક્ત્યા પૂજયેદ્યદિ મુચ્યતે

હે દેવી, છ અક્ષરવાળા કે પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રથી, જો કોઈ યોગ્ય રીતે ભક્તિપૂર્વક મારી પૂજા કરે, તો તે મુક્તિ પામે છે.