શિવપુરાણમ્

બેરં ગુરુભ્યો ગૃહ્ણીયાત્સાધુભિઃ પૂજિતં તુ વા એવં લિંગે ચ બેરે ચ પૂજા શિવપદપ્રદા

મૂર્તિ ગુરુ પાસેથી લેવી, અથવા સજ્જનો દ્વારા પૂજિત હોય તો પણ ચાલે. આમ, લિંગ અને મૂર્તિ બંનેની પૂજા શિવપદ આપે છે.

પુનશ્ચ દ્વિવિધં પ્રોક્તં સ્થાવરં જંગમં તથા સ્થાવરં લિંગમિત્યાહુસ્તરુગુલ્માદિકં તથા

પછી ફરી બે પ્રકારના કહેવાય છે: સ્થાવર અને જંગમ. સ્થાવર લિંગ કહેવાય છે, જેમ કે વૃક્ષો, ઝાડીઓ વગેરે.

જંગમં લિંગમિત્યાહુઃ કૃમિકીટાદિકં તથા સ્થાવરસ્ય ચ શુશ્રૂષા જંગમસ્ય ચ તર્પણમ્

જંગમ લિંગ કહેવાય છે, જેમ કે કીડી, જીવજંતુ વગેરે. સ્થાવર માટે સેવા અને જંગમ માટે તર્પણ કરવું.

તત્તત્સુખાનુરાગેણ શિવપૂજાં વિદુર્બુધાઃ પીઠમંબામયં સર્વં શિવલિંગં ચ ચિન્મયમ્

જ્ઞાનીજન જાણે છે કે દરેક પ્રકારના સુખમાં પ્રેમથી શિવપૂજા કરવી. પીઠ સમગ્ર માયામય છે અને શિવલિંગ ચૈતન્યમય છે.

યથા દેવીમુમામંકે ધૃત્વા તિષ્ઠતિ શંકરઃ તથા લિંગમિદં પીઠં ધૃત્વા તિષ્ઠતિ સંતતમ્

જેમ શંકરજી ઉમાનાં કોળે બેસે છે, તેમ લિંગ પણ પીઠને ધરીને સતત સ્થિર રહે છે.

એવં સ્થાપ્ય મહાલિંગં પૂજયેદુપચારકૈઃ નિત્યપૂજા યથા શક્તિધ્વજાદિકરણં તથા

આ રીતે મહાલિંગ સ્થાપી, ઉપચારોથી પૂજા કરવી. રોજની પૂજા પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, ધ્વજાદિ વિધિ પ્રમાણે કરવી.

ઇતિ સંસ્થાપયેલ્લિંગં સાક્ષાચ્છિવપદપ્રદમ્ અથવા ચરલિંગં તુ ષોડશૈરુપચારકૈઃ

આ રીતે લિંગ સ્થાપવું, જે સીધું શિવપદ આપે છે. અથવા, જો ચલ લિંગ હોય તો, તે માટે પણ સોળ ઉપચારોથી પૂજા કરવી.

પૂજયેચ્ચ યથાન્યાયં ક્રમાચ્છિવપદપ્રદમ્ આવાહનં ચાસનં ચ અર્ઘ્યં પાદ્યં તથૈવ ચ

જે શિવપદ આપે છે, તેને યોગ્ય રીતે, ક્રમશઃ, આવાહન, આસન, અર્ઘ્ય અને પાદ્યથી પૂજા કરવી જોઈએ.

તદંગાચમનં ચૈવ સ્નાનમભ્યંગપૂર્વકમ્ વસ્ત્રં ગંધં તથા પુષ્પં ધૂપં દીપં નિવેદનમ્

પછી, અંગોચમન, તે પહેલાં અભ્યંગસ્નાન, પછી વસ્ત્ર, સુગંધ, ફૂલો, ધૂપ, દીવો અને ભોજન અર્પણ કરવું.

નીરાજનં ચ તાંબૂલં નમસ્કારો વિસર્જનમ્ અથવા ઽર્ઘ્યાદિકં કૃત્વા નૈવેદ્યાં તં યથાવિધિ

પછી નીરજન, તાંબૂલ, વંદન અને વિસર્જન કરવું; અથવા અર્ઘ્ય વગેરે આપી, પછી યોગ્ય રીતે ભોજન અર્પણ કરવું.

અથાભિષેકં નૈવેદ્યં નમસ્કારં ચ તર્પણમ્ યથાશક્તિ સદાકુર્યાત્ક્રમાચ્છિવપદપ્રદમ્

પછી, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે અને ક્રમથી, અભિષેક, ભોજન અર્પણ, વંદન અને તર્પણ, જે શિવપદ આપે છે, હંમેશા કરવું.

અથવા માનુષે લિંગેપ્યાર્ષે દૈવે સ્વયંભુવિ સ્થાપિતે ઽપૂર્વકે લિંગે સોપચારં યથા તથા

માનવ દ્વારા બનેલું, ઋષિપ્રમાણે, દેવત્વ ધરાવતું, સ્વયંભૂ, સ્થાપિત કે અનોખું લિંગ હોય, દરેકને યોગ્ય રીતે ઉપચારથી પૂજવું.

પૂજોપકરણે દત્તે યત્કિંચિત્ફલમશ્નુતે પ્રદક્ષિણાનમસ્કારૈઃ ક્રમાચ્છિવપદપ્રદમ્

પૂજાના સાધન જે મળે, તેનું ફળ મળે છે; પ્રદક્ષિણ અને વંદન ક્રમશઃ કરવાથી શિવપદ પ્રાપ્ત થાય છે.

લિંગં દર્શનમાત્રં વા નિયમેન શિવપ્રદમ્ મૃત્પિષ્ટગોશકૃત્પુષ્પૈઃ કરવીરેણ વા ફલૈઃ

લિંગનું માત્ર દર્શન પણ નિયમથી કરવાથી શિવપદ મળે છે; માટી, ગૌમય, ફૂલો, કરવીર કે ફળોથી પણ.

ગુડેન નવનીતેન ભસ્મનાન્નૈર્યથારુચિ લિંગં યત્નેન કૃત્વાંતે યજેત્તદનુસારતઃ

ગોળ, નવણીત, ભસ્મ કે રસોઈના ભાતથી, મનગમતું હોય તેમ, પ્રયત્નપૂર્વક લિંગ બનાવી, અંતે તે પ્રમાણે પૂજા કરવી.

અંગુષ્ઠાદાવપિ તથા પૂજામિચ્છંતિ કેચન લિંગકર્મણિ સર્વત્ર નિષેધોસ્તિ ન કર્હિચિત્

કેટલાક અંગૂઠા પર પણ પૂજા કરવા ઇચ્છે છે; લિંગપૂજામાં ક્યાંય ક્યારેય મનાઈ નથી.

સર્વત્ર ફલદાતા હિ પ્રયાસાનુગુણં શિવઃ અથવા લિંગદાનં વા લિંગમૌલ્યમથાપિ વા

શિવ સર્વત્ર પ્રયત્ન અનુસાર ફળ આપનાર છે; અથવા લિંગનું દાન કે લિંગમૌલ્યથી પણ.

શ્રદ્ધયા શિવભક્તાય દત્તં શિવપદપ્રદમ્ અથવા પ્રણવં નિત્યં જપેદ્દશસહસ્રકમ્

શ્રદ્ધાથી શિવભક્તને આપેલું પણ શિવપદ આપે છે; અથવા પ્રણવનો દસ હજાર વાર નિયમિત જપ કરવો.

સંધ્યયોશ્ચ સહસ્રં વા જ્ઞેયં શિવપદપ્રદમ્ જપકાલે મકારાંતં મનઃશુદ્ધિકરં ભજેત્

અથવા સંધ્યાકાળે હજાર વાર જપ કરવો, એ પણ શિવપદ આપે છે; જપ સમયે 'મ'થી પૂર્ણ પ્રણવનું સ્મરણ મન શુદ્ધ કરે છે.

સમાધૌ માનસં પ્રોક્તમુપાંશુ સાર્વકાલિકમ્ સમાનપ્રણવં ચેમં બિંદુનાદયુતં વિદુઃ

ધ્યાનમાં માનસિક જપ કહેલો છે; ઉપાંશુ જપ સર્વ સમયે યોગ્ય છે; એ જ પ્રણવ, બિંદુ અને નાદ સાથે જાણવો.

અથ પઞ્ચાક્ષરં નિત્યં જપેદયુતમાદરાત્ સંધ્યયોશ્ચ સહસ્રં વા જ્ઞેયં શિવપદપ્રદમ્

પછી, પાંચ અક્ષરનું મંત્ર હંમેશા દસ હજાર વાર ભક્તિપૂર્વક જપ કરવું; અથવા સંધ્યાએ હજાર વાર, એ શિવપદ આપે છે.

પ્રણવેનાદિસંયુક્તં બ્રાહ્મણાનાં વિશિષ્યતે દીક્ષાયુક્તં ગુરોર્ગ્રાહ્યં મંત્રં હ્યથ ફલાપ્તયે

પ્રણવથી શરૂ થતો મંત્ર ખાસ બ્રાહ્મણો માટે છે; દીક્ષા સાથે ગુરુ પાસેથી ફળ મેળવવા માટે ગ્રહણ કરવો.

કુંભસ્નાનં મંત્રદીક્ષાં માતૃકાન્યાસમેવ ચ બ્રાહ્મણઃ સત્યપૂતાત્મા ગુરુર્જ્ઞાની વિશિષ્યતે

કુંભસ્નાન, મંત્રદીક્ષા અને માતૃકાન્યાસ—બ્રાહ્મણોમાં સત્ય અને શુદ્ધ મનવાળા, જ્ઞાની ગુરુ શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

દ્વિજાનાં ચ નમઃપૂર્વમન્યેષાં ચ નમોન્તકમ્ સ્ત્રીણાં ચ ક્વચિદિચ્છંતિ નમો તં ચ યથાવિધિ

દ્વિજોને 'નમઃ' આરંભે, બીજાને અંતે, સ્ત્રીઓ ક્યારેક ઇચ્છે ત્યારે યોગ્ય રીતે 'નમઃ' ઉમેરવું.

વિપ્રસ્ત્રીણાં નમઃ પૂર્વમિદમિચ્છંતિ કેચન પઞ્ચકોટિજપં કૃત્વા સદા શિવસમો ભવેત્

કેટલાક બ્રાહ્મણ સ્ત્રીઓ માટે પણ 'નમઃ' આરંભે ઇચ્છે છે; પાંચ કરોડ જપ કર્યા પછી હંમેશા શિવ સમાન થાય છે.

એકદ્વિત્રિચતુઃકોટ્યાબ્રહ્માદીનાં પદં વ્રજેત્ જપેદક્ષરલક્ષંવા અક્ષરાણાં પૃથક્પૃથક્

એક લાખ અક્ષરોનું જાપ કરે અથવા દરેક અક્ષર અલગથી જાપે, તો એક, બે, ત્રણ કે ચાર કરોડ બ્રહ્માદિક દેવતાઓનું સ્થાન પ્રાપ્ત થાય છે.

અથવાક્ષરલક્ષં વા જ્ઞેયં શિવપદપ્રદમ્ સહસ્રં તુ સહસ્રાણાં સહસ્રેણ દિનેન હિ

અથવા, એક લાખ અક્ષરોનું જાપ શિવપદ આપે છે એવું જાણવું. હજારમાં હજાર અને એમાં પણ હજાર, એક જ દિવસે કરવું.

જપેન્મંત્રાદિષ્ટસિદ્ધિર્નિત્યં બ્રાહ્મણભોજનાત્ અષ્ટોત્તરસહસ્રં વૈ ગાયત્રીં પ્રાતરેવ હિ

મંત્રનું નિયમિત જાપ કરવાથી સિદ્ધિ મળે છે; રોજ બ્રાહ્મણોને ભોજન કરાવવું અને સવારે ગાયત્રી મંત્ર આઠ હજાર આઠ વખત જાપવો.

બ્રાહ્મણસ્તુ જપેન્નિત્યં ક્રમાચ્છિવપદપ્રદાન્ વેદમંત્રાંસ્તુ સૂક્તાનિ જપેન્નિયમમાસ્થિતઃ

બ્રાહ્મણે રોજ ક્રમશઃ શિવપદ આપતા મંત્રોનું જાપ કરવું, અને નિયમ પાળીને વેદમંત્રો તથા સુક્તોનું પણ જાપ કરવું.