શિવપુરાણમ્

નિત્યસિદ્ધાશ્ચ યે વાન્યં તે ચ દૃષ્ટા ગણેશ્વરાઃ અથ તં તુષ્ટુવુર્દેવા દેવ્યા સહ મહેશ્વરમ્

અને જે સદા સિદ્ધ છે તથા ગણોના સ્વામી છે, તેમણે પણ એમને જોયા. ત્યારબાદ, દેવીઓ સાથે મળીને, દેવોએ મહેશ્વરજીની સ્તુતિ કરી.

સ્તોત્રૈર્માહેશ્વરૈર્દિવ્યૈઃ શ્રોતૈઃ પૌરાણિકૈરપિ દેવો ઽપિ દેવાનાલોક્ય ઘૃણયા વૃષભધ્વજઃ

મહેશ્વરજીના દિવ્ય સ્તોત્રો અને પુરાતન પુરાણિક મંત્રો દ્વારા દેવોએ તેમની સ્તુતિ કરી; અને દેવોને જોઈને વૃષભધ્વજ ભગવાનના હૃદયમાં દયા ઉદ્ભવી.

તુષ્ટો ઽસ્મીત્યાહ સુપ્રીતસ્સ્વભાવમધુરાં ગિરમ્ અથ સુપ્રીતમનસં પ્રણિપત્ય વૃષધ્વજમ્ અર્થમહત્તમં દેવાઃ પપ્રચ્છુરિમમાદરાત્

તેમણે કહ્યું, 'હું પ્રસન્ન છું,' અને સ્વભાવથી મીઠા શબ્દો ઉચ્ચાર્યા. પછી, આનંદિત મનથી દેવોએ વૃષભધ્વજ ભગવાનને વંદન કરીને આ મહત્ત્વપૂર્ણ પ્રશ્ન વિનમ્રતાપૂર્વક પૂછ્યો:

ભગવન્કેન માર્ગેણ પૂજનીયો ઽસિ ભૂતલે કસ્યાધિકારઃ પૂજાયાં વક્તુમર્હસિ તત્ત્વતઃ

'હે ભગવાન, ધરતી પર કયા માર્ગે તમારી પૂજા કરવી જોઈએ? અને કોણ તમારી પૂજા કરવાનો અધિકારી છે? કૃપા કરીને અમને સાચું કહો.'

તતઃ સસ્મિતમાલોક્ય દેવીં દેવવરોહરઃ સ્વરૂપં દર્શયામાસ ઘોરં સૂર્યાત્મકં પરમ્

પછી હરજી, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, દેવી તરફ સ્મિત સાથે જોઈને, પોતાનું ભયાનક, સૂર્યસમાન અને સર્વોચ્ચ સ્વરૂપ દર્શાવ્યું.

સર્વૈશ્વર્યગુણોપેતં સર્વતેજોમયં પરમ્ શક્તિભિર્મૂર્તિભિશ્ચાંગૈર્ગ્રહૈર્દેવૈશ્ચ સંવૃતમ્

જેમાં સર્વે ઐશ્વર્ય અને ગુણો સમાયેલા છે, સર્વોચ્ચ તેજથી ભરપૂર છે, અને શક્તિઓ, સ્વરૂપો, અંગો, ગ્રહો તથા દેવતાઓથી ઘેરાયેલ છે.

અષ્ટબાહું ચતુર્વક્ત્રમર્ધનારીકમદ્ભુતમ્ દૃષ્ટ્વૈવમદ્ભુતાકારં દેવા વિષ્ણુપુરોગમાઃ

આઠ હાથ, ચાર મુખ અને અર્ધનારીકું અદ્ભુત સ્વરૂપ ધરાવતાં—આવું અદ્ભુત રૂપ જોઈને, વિષ્ણુ સહિતના બધા દેવતાઓ,

બુદ્ધ્વા દિવાકરં દેવં દેવીં ચૈવ નિશાકરમ્ પઞ્ચભૂતાનિ શેષાણિ તન્મયં ચ ચરાચરમ્

દેવને સૂર્યરૂપ અને દેવીને ચંદ્રરૂપ સમજી લીધા, અને જાણ્યું કે પાંચ મહાભૂત અને સમગ્ર ચરાચર જગત એમના જ સ્વરૂપમાં છે.

એવમુક્ત્વા નમશ્ચક્રુસ્તસ્મૈ ચાર્ઘ્યં પ્રદાય વૈ

આ રીતે કહીને, તેઓએ તેમને વંદન કર્યા અને અર્ઘ્ય અર્પણ કર્યું.

સિંદૂરવર્ણાય સુમણ્ડલાય સુવર્ણવર્ણાભરણાય તુભ્યમ્ પદ્માભનેત્રાય સપંકજાય બ્રહ્મેન્દ્રનારાયણકારણાય

હે સિંધૂર જેવા રંગવાળા, સુંદર આકારવાળા, સોનાના આભૂષણોથી શોભિત, કમળ જેવી આંખવાળા, કમળધારી, બ્રહ્મા, ઇન્દ્ર અને નારાયણના કારણ, તમને અમે અર્ઘ્ય અર્પણ કરીએ છીએ.

સુરત્નપૂર્ણં સસુવર્ણતોયં સુકુંકુમાદ્યં સકુશં સપુષ્પમ્ પ્રદત્તમાદાય સહેમપાત્રં પ્રશસ્તમર્ઘ્યં ભગવન્પ્રસીદ

હે ભગવાન, અમારે તરફથી તમને શ્રેષ્ઠ અર્ઘ્ય અર્પણ કરીએ છીએ, જેમાં રત્નો, સોનુ, પાણી, ઉત્તમ કુંકુમ, કુશ ઘાસ અને ફૂલો ભરેલા છે, અને જે સોનાની પાત્રમાં છે—કૃપા કરીને પ્રસન્ન થાઓ.

નમશ્શિવાય શાંતાય સગણાયાદિહેતવે રુદ્રાય વિષ્ણવે તુભ્યં બ્રહ્મણે સૂર્યમૂર્તયે

શાંતિરૂપ શિવ, તેમના ગણો સાથે, સર્વપ્રથમ કારણ, રુદ્ર, વિષ્ણુ, તમને, બ્રહ્મા અને સૂર્યરૂપ ભગવાનને નમન કરીએ છીએ.

યશ્શિવં મણ્ડલે સૌરે સંપૂજ્યૈવ સમાહિતઃ પ્રાતર્મધ્યાહ્નસાયાહ્ને પ્રદદ્યાદર્ઘ્યમુત્તમમ્

જે વ્યક્તિ એકાગ્ર ચિત્તે સૂર્યમંડળમાં શિવજીની પૂજા કરે છે અને સવારે, બપોરે તથા સાંજે શ્રેષ્ઠ અર્ઘ્ય અર્પણ કરે છે—

પ્રણમેદ્વા પઠેદેતાઞ્છ્લોકાઞ્છ્રુતિમુખાનિમાન્ ન તસ્ય દુર્લ્લભં કિંચિદ્ભક્તશ્ચેન્મુચ્યતે દૃઢમ્

જે ભક્તિપૂર્વક આ શ્લોકોનું પઠન કરે છે અને નમસ્કાર કરે છે, તેને શાસ્ત્રોના સારરૂપ આ શ્લોકોનું પઠન કરવાથી કશુંય અપ્રાપ્ય રહેતું નથી; ભક્તિથી જોડાયેલો માણસ મજબૂતીથી મુક્તિ પામે છે.

તસ્માદભ્યર્ચયેનિત્યં શિવમાદિત્યરૂપિણમ્ ધર્મકામાર્થમુક્ત્યર્થં મનસા કર્મણા ગિરા

એથી, મન, વાણી અને કર્મથી, ધર્મ, કામ, અર્થ અને મોક્ષ માટે, સૂર્યરૂપ શિવની હંમેશા ભક્તિપૂર્વક પૂજા કરવી જોઈએ.

અથ દેવાન્સમાલોક્ય મણ્ડલસ્થો મહેશ્વરઃ સર્વાગમોત્તરં દત્ત્વા શાસ્ત્રમંતરધાદ્ધરઃ

પછી, દેવતાઓને જોઈને, મંડળમાં બેઠેલા મહેશ્વરે સર્વ શ્રેષ્ઠ શાસ્ત્ર આપ્યું અને પછી અદૃશ્ય થઈ ગયા.

તત્ર પૂજાધિકારો ઽયં બ્રહ્મક્ષત્રવિશામિતિ જ્ઞાત્વા પ્રણમ્ય દેવેશં દેવા જગ્મુર્યથાગતમ્

ત્યાં, બ્રાહ્મણ, ક્ષત્રિય અને વૈશ્યને પૂજાનો અધિકાર છે એવું જાણીને, દેવતાઓએ દેવોના સ્વામીને વંદન કર્યું અને જેમ આવ્યા તેમ પાછા ગયા.

અથ કાલેન મહતા તસ્મિઞ્છાસ્ત્રે તિરોહિતે ભર્તારં પરિપપ્રચ્છ તદંકસ્થા મહેશ્વરી

પછી લાંબા સમય પછી, જ્યારે એ શાસ્ત્ર ગુમ થઈ ગયું, ત્યારે મહેશ્વરીએ પોતાના પતિની ગોદમાં બેઠી એમને પ્રશ્ન કર્યો.

તયા સ ચોદિતો દેવો દેવ્યા ચન્દ્રવિભૂષણઃ અવદત્કરમુદ્ધૃત્ય શાસ્ત્રં સર્વાગમોત્તરમ્

દેવીના ઉદ્દીપનાથી, ચંદ્રધારી દેવે હાથ ઉંચો કરીને સર્વ શ્રેષ્ઠ શાસ્ત્રનું પ્રકટન કર્યું.

પ્રવર્તિતં ચ તલ્લોકે નિયોગાત્પરમેષ્ઠિનઃ મયાગસ્ત્યેન ગુરુણા દધીચેન મહર્ષિણા

પરમેશ્વરના આદેશથી, એ શાસ્ત્રને મેં, ગુરુ અગસ્ત્યે અને મહર્ષિ દધીચીએ જગતમાં પ્રસારિત કર્યું.

સ્વયમપ્યવતીર્યોર્વ્યાં યુગાવર્તેષુ શૂલધૃક્ સ્વાશ્રિતાનાં વિમુક્ત્યર્થં કુરુતે જ્ઞાનસંતતિમ્

શૂલધારી ભગવાન પોતે યುಗોના ફેરફારમાં પૃથ્વી પર અવતર્યા છે અને પોતાના આશ્રિતોની મુક્તિ માટે જ્ઞાનની પરંપરા સ્થાપે છે.

ઋભુસ્સત્યો ભાર્ગવશ્ચ હ્યંગિરાઃ સવિતા દ્વિજાઃ મૃત્યુઃ શતક્રતુર્ધીમાન્વસિષ્ઠો મુનિપુંગવઃ

ઋભુ, સત્ય, ભાર્ગવ, અંઘિરા, સવિતા, દ્વિજ, મૃત્યુ, બુદ્ધિશાળી શતક્રતુ અને મહાન મુનિ વસિષ્ઠ,

સારસ્વતસ્ત્રિધામા ચ ત્રિવૃતો મુનિપુંગવઃ શતતેજાસ્સ્વયં ધર્મો નારાયણ ઇતિ શ્રુતઃ

સારસ્વત, ત્રિધામા, ત્રિવૃત, મહાન મુનિ, શતતેજા, ધર્મ સ્વયં અને પરંપરા પ્રમાણે નારાયણ,

સ્વરક્ષશ્ચારુણિર્ધીમાંસ્તથા ચૈવ કૃતંજયઃ કૃતંજયો ભરદ્વાજો ગૌતમઃ કવિરુત્તમઃ

સ્વર, રક્ષ, જ્ઞાની આરુણી અને કૃતંજય; કૃતંજય, ભરદ્વાજ, ગૌતમ અને શ્રેષ્ઠ કવિ,

વાચઃસ્રવા મુનિસ્સાક્ષાત્તથા સૂક્ષ્માયણિઃ શુચિઃ તૃણબિંદુર્મુનિઃ કૃષ્ણઃ શક્તિઃ શાક્તેય ઉત્તરઃ

વાચઃશ્રવા મુનિ, શુદ્ધ સૂક્ષ્માયણી, તૃણબિંદુ મુનિ, કૃષ્ણ, શક્તિ અને શ્રેષ્ઠ શાક્તેય,

જાતૂકર્ણ્યો હરિસ્સાક્ષાત્કૃષ્ણદ્વૈપાયનો મુનિઃ વ્યાસાવતારાઞ્છૃણ્વંતુ કલ્પયોગેશ્વરાન્ક્રમાત્

જાતૂકર્ણ્ય, હરિ, કૃષ્ણદ્વૈપાયન મુનિ; વ્યાસના અવતારો અને યોગના ઈશ્વરોનું ક્રમશઃ શ્રવણ કરો.

લૈંગે વ્યાસાવતારા હિ દ્વાપરાં તેષુ સુવ્રતાઃ યોગાચાર્યાવતારાશ્ચ તથા શિષ્યેષુ શૂલિનઃ

લિંગ પરંપરામાં, દ્વાપર યુગમાં વ્યાસના અવતાર શ્રેષ્ઠ વ્રતવાળા છે; તેમ જ, યોગાચાર્યોના અવતાર અને શૂલધારીના શિષ્યો પણ છે.

તત્ર તત્ર વિભોઃ શિષ્યાશ્ચત્વારઃ સ્યુર્મહૌજસઃ શિષ્યાસ્તેષાં પ્રશિષ્યાશ્ચ શતશો ઽથ સહસ્રશઃ

દરેક સ્થળે, ભગવાનના ચાર-ચાર મહાશક્તિશાળી શિષ્યો હોય છે; તેમના શિષ્યો અને પ્રશિષ્યો તો સૈંકડો અને હજારો છે.

તેષાં સંભાવનાલ્લોકે શૈવાજ્ઞાકરણાદિભિઃ ભાગ્યવંતો વિમુચ્યંતે ભક્ત્યા ચાત્યંતભાવિતાઃ

તેમની અસરથી, શૈવ આજ્ઞાનું પાલન અને આવા કર્મોથી, ભાગ્યશાળી લોકો ઊંડા ભક્તિભાવથી મુક્તિ પામે છે.