શિવપુરાણમ્

અલ્પભાવો ઽપિ યો મર્ત્યસ્સો ઽપિ જન્મત્રયાત્પરમ્ નયોનિયંત્રપીડાયૈ ભવેન્નૈવાત્ર સંશયઃ

મૃત્યુશીલમાં—even a mortal—even if there is થોડીક માત્રા પણ, ત્રણ જન્મ પછી, નીચા યોનિમાં પીડા થતી અટકે છે; એમાં કોઈ સંશય નથી.

સાંગા ઽનંગા ચ યા સેવા સા ભક્તિરિતિ કથ્યતે સા પુનર્ભિદ્યતે ત્રેધા મનોવાક્કાયસાધનૈઃ

સાંગોપાંગ કે નિર્ગુણ જે સેવા છે, તેને ભક્તિ કહે છે; અને એ મન, વાણી અને કાયાના સાધનથી ત્રણ ભાગે વહેંચાય છે.

શિવરૂપાદિચિંતા યા સા સેવા માનસી સ્મૃતા જપાદિર્વાચિકી સેવા કર્મપૂજાદિ કાયિકી

શિવના સ્વરૂપનું ચિંતન—that is mental service—is માનસ સેવા કહેવાય છે; જપ વગેરે વાચિક સેવા છે; અને કર્મપૂજા વગેરે કાયિક સેવા કહેવાય છે.

સેયં ત્રિસાધના સેવા શિવધર્મશ્ચ કથ્યતે સ તુ પઞ્ચવિધઃ પ્રોક્તઃ શિવેન પરમાત્મના

આ ત્રણ પ્રકારની સેવા શિવધર્મ કહેવાય છે; પણ પરમાત્મા શિવે તેને પાંચ પ્રકારની ગણાવી છે.

તપઃ કર્મ જપો ધ્યાનં જ્ઞાનં ચેતિ સમાસતઃ કર્મલિઙ્ગાર્ચનાદ્યં ચ તપશ્ચાન્દ્રાયણાદિકમ્

તપ, કર્મ, જપ, ધ્યાન અને જ્ઞાન—આ પાંચ મુખ્ય છે; કર્મમાં લિંગપૂજા વગેરે આવે છે અને તપમાં ચાંદ્રાયણ વગેરે ઉપવાસ આવે છે.

જપસ્ત્રિધા શિવાભ્યાસશ્ચિન્તા ધ્યાનં શિવસ્ય તુ શિવાગમોક્તં યજ્જ્ઞાનં તદત્ર જ્ઞાનમુચ્યતે

જપ ત્રણ પ્રકારનો છે; શિવની સાધના અને ચિંતન એ ધ્યાન કહેવાય છે; અને શિવાગમમાં જે જ્ઞાન કહેવાયું છે, એ જ અહીં જ્ઞાન કહેવાય છે.

શ્રીકંઠેન શિવેનોક્તં શિવાયૈ ચ શિવાગમઃ શિવાશ્રિતાનાં કારુણ્યાચ્છ્રેયસામેકસાધનમ્

આ બધું શ્રીકંઠ દ્વારા શિવે કહ્યું છે; શિવાગમ શિવભક્તો માટે છે; અને કરુણાથી એ સર્વોચ્ચ કલ્યાણનું એકમાત્ર સાધન છે.

તસ્માદ્વિવર્ધયેદ્ભક્તિં શિવે પરમકારણે ત્યજેચ્ચ વિષયાસંગં શ્રેયો ઽર્થી મતિમાન્નરઃ

આથી, જે બુદ્ધિશાળી માણસ સર્વોત્તમ કલ્યાણની ઈચ્છા રાખે છે, તેણે શિવ પ્રત્યે ભક્તિ વધારવી જોઈએ અને વિષયોની આસક્તિ છોડી દેવી જોઈએ.

ભગવઞ્છ્રોતુમિચ્છામિ શિવેન પરિભાષિતમ્ વેદસારે શિવજ્ઞાનં સ્વાશ્રિતાનાં વિમુક્તયે

હે ભગવાન, હું એ શિવજ્ઞાન સાંભળવા ઈચ્છું છું, જે શિવે પોતે કહેલું છે, જે વેદનો સાર છે અને જે શરણાગત લોકોને મુક્તિ આપે છે.

અભક્તાનામબુદ્ધીનામયુક્તાનામગોચરમ્ અર્થૈર્દશર્ધૈઃ સંયુક્તં ગૂઢમપ્રાજ્ઞનિંદિતમ્

આ જ્ઞાન અવિશ્વાસી, અભક્ત અને અવિનયી લોકો માટે અગ્રાહ્ય છે; તે દસ પ્રકારના અર્થોથી ભરપૂર છે, ગુપ્ત છે અને અજ્ઞાની લોકો તેને નિંદા કરે છે.

વર્ણાશ્રમકૃતૈર્ધર્મૈર્વિપરીતં ક્વચિત્સમમ્ વેદાત્ષડંગાદુદ્ધૃત્ય સાંખ્યાદ્યોગાચ્ચ કૃત્સ્નશઃ

ક્યારેક તે વર્ણ અને આશ્રમના કર્તવ્યોથી મળતું આવે છે, તો ક્યારેક વિરુદ્ધ પણ હોય છે; તે વેદ અને તેના છ અંગો તથા સાંખ્ય અને યોગમાંથી સંપૂર્ણ રીતે લેવામાં આવ્યું છે.

શતકોટિપ્રમાણેન વિસ્તીર્ણં ગ્રંથસંખ્યયા કથિતં પરમેશેન તત્ર પૂજા કથં પ્રભોઃ

પરમેશ્વરે એ જ્ઞાનને કરોડો ગ્રંથોમાં વિસ્તૃત રીતે વર્ણવ્યું છે; એમાં ભગવાનની પૂજા કેવી રીતે કરવી, તે જણાવો.

કસ્યાધિકારઃ પૂજાદૌ જ્ઞાનયોગાદયઃ કથમ્ તત્સર્વં વિસ્તરાદેવ વક્તુમર્હસિ સુવ્રત

પૂજા અને જ્ઞાન, યોગ વગેરેના માર્ગ માટે કોણ યોગ્ય છે? હે સદ્ગુણવાન, આ બધું તમે વિગતે સમજાવો.

શૈવં સંક્ષિપ્ય વેદોક્તં શિવેન પરિભાષિતમ્ સ્તુતિનિંદાદિરહિતં સદ્યઃ પ્રત્યયકારણમ્

શિવે વેદમાં જે શૈવ ઉપદેશ આપ્યો છે, તે સ્તુતિ અને નિંદાથી રહિત, તરત જ વિશ્વાસ પેદા કરાવનારું સંક્ષિપ્ત રૂપે કહો.

ગુરુપ્રસાદજં દિવ્યમનાયાસેન મુક્તિદમ્ કથયિષ્યે સમાસેન તસ્ય શક્યો ન વિસ્તરઃ

હું તમને ગુરુની કૃપાથી પ્રાપ્ત થયેલું, દૈવી અને સહેલાઈથી મુક્તિ આપનારું જ્ઞાન સંક્ષિપ્તમાં કહું છું; તેનું સંપૂર્ણ વર્ણન શક્ય નથી.

સિસૃક્ષયા પુરાવ્યક્તાચ્છિવઃ સ્થાણુર્મહેશ્વરઃ સત્કાર્યકારણોપેતસ્સ્વયમાવિરભૂત્પ્રભુઃ

પ્રાચીન સમયમાં, સર્જન કરવાની ઇચ્છાથી, અવ્યક્તમાંથી શિવ, અડગ અને મહાદેવ, સત્ય કારણ અને પરિણામથી યુક્ત થઈને, પોતે પ્રગટ થયા.

જનયામાસ ચ તદા ઋષિર્વિશ્વાધિકઃ પ્રભુઃ દેવાનાં પ્રથમં દેવં બ્રહ્માણં બ્રહ્મણસ્પતિમ્

ત્યારે એ સર્વોથી શ્રેષ્ઠ ભગવાને દેવોમાં પ્રથમ, બ્રહ્મા, વાણીના સ્વામી,ને સર્જ્યા.

બ્રહ્માપિ પિતરં દેવં જાયમાનં ન્યવૈક્ષત તં જાયમાનં જનકો દેવઃ પ્રાપશ્યદાજ્ઞયા

બ્રહ્માએ પણ જન્મતા પિતા દેવને જોયા; આજ્ઞાથી, દેવપિતા પણ જન્મતા બ્રહ્માને જોયા.

દૃષ્ટો રુદ્રેણ દેવો ઽસાવસૃજદ્વિશ્વમીશ્વરઃ વર્ણાશ્રમવ્યવસ્થાં ચ ચકાર સ પૃથક્પૃથક્

રુદ્રે ભગવાનને જોયા પછી, એ ઈશ્વરે જગતની રચના કરી અને વર્ણ અને આશ્રમની અલગ અલગ વ્યવસ્થા સ્થાપી.

સોમં સસર્જ યજ્ઞાર્થે સોમાદ્દ્યૌસ્સમજાયત ધરા ચ વહ્નિઃ સૂર્યશ્ચ યજ્ઞો વિષ્ણુશ્શચીપતિઃ

એણે યજ્ઞ માટે સોમનું સર્જન કર્યું; સોમમાંથી આકાશ, આકાશમાંથી ધરતી, અગ્નિ, સૂર્ય, યજ્ઞ, વિષ્ણુ અને શચીપતિ ઉત્પન્ન થયા.

તે ચાન્યે ચ સુરા રુદ્રં રુદ્રાધ્યાયેન તુષ્ટુવુઃ પ્રસન્નવદનસ્તસ્થૌ દેવાનામગ્રતઃ પ્રભુઃ

એવાં દેવો અને અન્ય દેવોએ રુદ્રને રુદ્રસૂક્તથી સ્તુતિ કરી; ભગવાન પ્રસન્ન મુખે દેવોના સમક્ષ ઊભા રહ્યા.

અપહૃત્ય સ્વલીલાર્થં તેષાં જ્ઞાનં મહેશ્વરઃ તમપૃચ્છંસ્તતો દેવાઃ કો ભવાનિતિ મોહિતાઃ

મહેશ્વરે પોતાની લીલામાં તેમના જ્ઞાનને દૂર કરી દીધું, જેથી દેવો મોહિત થઈ ગયા; પછી દેવોએ પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો?'

સો ઽબ્રવીદ્ભગવાન્રુદ્રો હ્યહમેકઃ પુરાતનઃ

ભગવાન રુદ્રે કહ્યું: 'હું જ એક પ્રાચીન છું.'

ભવિષ્યામિ ચ મત્તોન્યો વ્યતિરિક્તો ન કશ્ચન અહમેવ જગત્સર્વં તર્પયામિ સ્વતેજસા

'હું ભવિષ્યમાં પણ રહીશ, મારી સિવાય બીજું કોઈ નથી; હું જ આખું જગત છું અને મારા તેજથી તેને તૃપ્ત કરું છું.'

મત્તો ઽધિકઃ સમો નાસ્તિ માં યો વેદ સ મુચ્યતે ઇત્યુક્ત્વા ભગવાન્રુદ્રસ્તત્રૈવાંતરધત્ત સ અપશ્યંતસ્તમીશાનં સ્તુવંતશ્ચૈવ સામભિઃ

'મારા કરતાં મહાન કે સમાન કોઈ નથી; જે મને ઓળખે છે, તે મુક્ત થાય છે.' એવું કહીને ભગવાન રુદ્ર ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા; દેવોએ તેમને ન જોઈને પણ, સામગાનથી તેમની સ્તુતિ ચાલુ રાખી.

વ્રતં પાશુપતં કૃત્વા ત્વથર્વશિરસિ સ્થિતમ્ ભસ્મસંછન્નસર્વાંગા બભૂવુરમરાસ્તદા

પાશુપત વ્રત ધારણ કરીને, જે અથર્વશિરસમાં સ્થાપિત છે, અમરોએ તેમના આખા શરીર પર ભસ્મ લગાવ્યું હતું.

અથ તેષાં પ્રસાદાર્થં પશૂનાં પતિરીશ્વરઃ

પછી, તેમના પર કૃપા કરવા માટે, પ્રાણીઓના સ્વામી, મહાદેવજી,

સગણશ્ચોમયા સાર્ધં સાન્નિધ્યમકરોત્પ્રભુઃ યં વિનિદ્રા જિતશ્વાસા યોગિનો દગ્ધકિલ્બિષાઃ

પાર્વતીજી સાથે અને પોતાના ગણો સાથે, મહાપ્રભુ ત્યાં પ્રગટ થયા—જેને પાપરહિત, નિદ્રાવિહિન અને શ્વાસને વિશ્રાંતિમાં રાખનારા યોગીઓ પોતાના હૃદયમાં અનુભવે છે.

હૃદિ પશ્યંતિ તં દેવં દદૃશુર્દેવપુંગવાઃ યામાહુઃ પરમાં શક્તિમીશ્વરેચ્છાનુવર્તિનીમ્

દેવતાઓમાં શ્રેષ્ઠ એવા લોકોએ એ દેવને જોયા, જેને યોગીઓ પોતાના હૃદયમાં નિહાળે છે—જેને પરમ શક્તિ કહેવાય છે અને જે ભગવાનની ઇચ્છા પ્રમાણે ચાલે છે.