શિવપુરાણમ્

ન્યૂનં ચેત્ફલમલ્પં સ્યાદધિકં નૈવ દૂષ્યતે કર્તુરેકાંગુલન્યૂનં ચરેપિ ચ તથૈવ હિ

જો લિંગનું માપ ઓછું હોય તો ફળ પણ ઓછું મળે છે; વધુ હોય તો કોઈ દોષ નથી. બનાવનાર એક અંગુલ ઓછું પણ કરે તો પણ એ જ નિયમ લાગુ પડે છે.

આદૌ વિમાનં શિલ્પેન કાર્યં દેવગણૈર્યુતમ્ તત્ર ગર્ભગૃહે રમ્યે દૃઢે દર્પણસંનિભો ભૂષિતે

શરૂઆતમાં કુશળતાપૂર્વક દેવતાઓ સાથે મંદિર બાંધવું જોઈએ. તેમાં સુંદર અને મજબૂત ગર્ભગૃહમાં, જે અરીસાની જેમ શોભાયમાન હોય,

નવરત્નૈશ્ચ દિગ્દ્વારે ચ પ્રધાનકૈઃ નીલં રક્તં ચ વૈ દૂર્યં શ્યામં મારકતં તથા

મુખ્ય દિશાદ્વારો પર નવ રત્નો મૂકવા, જેમ કે નીલમ, મણિક, મૂંગો, સુફલ અને પન્ના વગેરે,

મુક્તાપ્રવાલગોમેદવજ્રાણિ નવરત્નકમ્ મધ્યે લિંગં મહદ્દ્રવ્યં નિક્ષિપેત્સહવૈદિકે

મોતી, મૂંગો, ગોમેદ, વજ્ર—આ નવ રત્નો; અને વચ્ચે મહાન પદાર્થ વિધિવત્ વિધિ સાથે મૂકવો જોઈએ.

સંપૂજ્ય લિંગં સદ્યાદ્યૈઃ પઞ્ચસ્થાને યથાક્રમમ્ અગ્નૌ ચ હુત્વા બહુધા હવિષાસ કલં ચ મામ્

પાંચ સ્થાનોએ યોગ્ય રીતે લિંગની પૂજા કરીને, અગ્નિમાં અનેક પ્રકારના હવન કરીને, મને પણ ભાગ અર્પણ કરવો જોઈએ.

અભ્યર્ચ્ય ગુરુમાચાર્યમર્થૈઃ કામૈશ્ચ બાંધવમ્ દદ્યાદૈશ્વર્યમર્થિભ્યો જડમપ્યજડં તથા

ગુરુ અને આચાર્યને ધન અને ઇચ્છિત વસ્તુઓથી, તથા બંધુઓને પણ સન્માન આપવું. માંગનારને, બુદ્ધિ હોય કે ના હોય, સૌને સમૃદ્ધિ આપવી.

સ્થાવરં જંગમં જીવં સર્વં સંતોષ્ય યત્નતઃ સુવર્ણપૂરિતે શ્વભ્રે નવરત્નૈશ્ચ પૂરિતે

સ્થાવર, જંગમ અને તમામ જીવાત્માઓને શ્રદ્ધાપૂર્વક સંતોષવી, અને સોનાથી ભરેલી ખાડીમાં નવ રત્નો પણ ભરી દેવા.

સદ્યાદિ બ્રહ્મ ચોચ્ચાર્ય ધ્યાત્વા દેવં પરં શુભમ્ ઉદીર્ય ચ મહામંત્રમોંકારં નાદઘોષિતમ્

સદ્યાદિ બ્રહ્મનો જાપ કરીને, પરમ શુભ દેવતાનું ધ્યાન કરીને, મહામંત્ર 'ઑંકાર' ઉચ્ચારીને, જે નાદથી ગુંજે છે,

લિંગં તત્ર પ્રતિષ્ઠાપ્ય લિગં પીઠેન યોજયેત્ લિંગં સપીઠં નિક્ષિપ્ય નિત્યલેપેન બંધયેત્

ત્યાં લિંગ સ્થાપી, પીઠ સાથે જોડવું. લિંગ અને પીઠને એકસાથે મૂકી, કાયમ માટે ચિપકાવવું.

એવં બેરં ચ સંસ્થાપ્યં તત્રૈવ પરમં શુભમ્ પઞ્ચાક્ષરેણ બેરં તુ ઉત્સવાર્થં વહિસ્તથા

આ રીતે ત્યાં પરમ શુભ મૂર્તિ પણ સ્થાપવી. પંજાક્ષરી મંત્રથી, ઉત્સવ માટે બહાર લઈ જવાની મૂર્તિ પણ સ્થાપવી.

બેરં ગુરુભ્યો ગૃહ્ણીયાત્સાધુભિઃ પૂજિતં તુ વા એવં લિંગે ચ બેરે ચ પૂજા શિવપદપ્રદા

મૂર્તિ ગુરુ પાસેથી લેવી, અથવા સજ્જનો દ્વારા પૂજિત હોય તો પણ ચાલે. આમ, લિંગ અને મૂર્તિ બંનેની પૂજા શિવપદ આપે છે.

પુનશ્ચ દ્વિવિધં પ્રોક્તં સ્થાવરં જંગમં તથા સ્થાવરં લિંગમિત્યાહુસ્તરુગુલ્માદિકં તથા

પછી ફરી બે પ્રકારના કહેવાય છે: સ્થાવર અને જંગમ. સ્થાવર લિંગ કહેવાય છે, જેમ કે વૃક્ષો, ઝાડીઓ વગેરે.

જંગમં લિંગમિત્યાહુઃ કૃમિકીટાદિકં તથા સ્થાવરસ્ય ચ શુશ્રૂષા જંગમસ્ય ચ તર્પણમ્

જંગમ લિંગ કહેવાય છે, જેમ કે કીડી, જીવજંતુ વગેરે. સ્થાવર માટે સેવા અને જંગમ માટે તર્પણ કરવું.

તત્તત્સુખાનુરાગેણ શિવપૂજાં વિદુર્બુધાઃ પીઠમંબામયં સર્વં શિવલિંગં ચ ચિન્મયમ્

જ્ઞાનીજન જાણે છે કે દરેક પ્રકારના સુખમાં પ્રેમથી શિવપૂજા કરવી. પીઠ સમગ્ર માયામય છે અને શિવલિંગ ચૈતન્યમય છે.

યથા દેવીમુમામંકે ધૃત્વા તિષ્ઠતિ શંકરઃ તથા લિંગમિદં પીઠં ધૃત્વા તિષ્ઠતિ સંતતમ્

જેમ શંકરજી ઉમાનાં કોળે બેસે છે, તેમ લિંગ પણ પીઠને ધરીને સતત સ્થિર રહે છે.

એવં સ્થાપ્ય મહાલિંગં પૂજયેદુપચારકૈઃ નિત્યપૂજા યથા શક્તિધ્વજાદિકરણં તથા

આ રીતે મહાલિંગ સ્થાપી, ઉપચારોથી પૂજા કરવી. રોજની પૂજા પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, ધ્વજાદિ વિધિ પ્રમાણે કરવી.

ઇતિ સંસ્થાપયેલ્લિંગં સાક્ષાચ્છિવપદપ્રદમ્ અથવા ચરલિંગં તુ ષોડશૈરુપચારકૈઃ

આ રીતે લિંગ સ્થાપવું, જે સીધું શિવપદ આપે છે. અથવા, જો ચલ લિંગ હોય તો, તે માટે પણ સોળ ઉપચારોથી પૂજા કરવી.

પૂજયેચ્ચ યથાન્યાયં ક્રમાચ્છિવપદપ્રદમ્ આવાહનં ચાસનં ચ અર્ઘ્યં પાદ્યં તથૈવ ચ

જે શિવપદ આપે છે, તેને યોગ્ય રીતે, ક્રમશઃ, આવાહન, આસન, અર્ઘ્ય અને પાદ્યથી પૂજા કરવી જોઈએ.

તદંગાચમનં ચૈવ સ્નાનમભ્યંગપૂર્વકમ્ વસ્ત્રં ગંધં તથા પુષ્પં ધૂપં દીપં નિવેદનમ્

પછી, અંગોચમન, તે પહેલાં અભ્યંગસ્નાન, પછી વસ્ત્ર, સુગંધ, ફૂલો, ધૂપ, દીવો અને ભોજન અર્પણ કરવું.

નીરાજનં ચ તાંબૂલં નમસ્કારો વિસર્જનમ્ અથવા ઽર્ઘ્યાદિકં કૃત્વા નૈવેદ્યાં તં યથાવિધિ

પછી નીરજન, તાંબૂલ, વંદન અને વિસર્જન કરવું; અથવા અર્ઘ્ય વગેરે આપી, પછી યોગ્ય રીતે ભોજન અર્પણ કરવું.

અથાભિષેકં નૈવેદ્યં નમસ્કારં ચ તર્પણમ્ યથાશક્તિ સદાકુર્યાત્ક્રમાચ્છિવપદપ્રદમ્

પછી, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે અને ક્રમથી, અભિષેક, ભોજન અર્પણ, વંદન અને તર્પણ, જે શિવપદ આપે છે, હંમેશા કરવું.

અથવા માનુષે લિંગેપ્યાર્ષે દૈવે સ્વયંભુવિ સ્થાપિતે ઽપૂર્વકે લિંગે સોપચારં યથા તથા

માનવ દ્વારા બનેલું, ઋષિપ્રમાણે, દેવત્વ ધરાવતું, સ્વયંભૂ, સ્થાપિત કે અનોખું લિંગ હોય, દરેકને યોગ્ય રીતે ઉપચારથી પૂજવું.

પૂજોપકરણે દત્તે યત્કિંચિત્ફલમશ્નુતે પ્રદક્ષિણાનમસ્કારૈઃ ક્રમાચ્છિવપદપ્રદમ્

પૂજાના સાધન જે મળે, તેનું ફળ મળે છે; પ્રદક્ષિણ અને વંદન ક્રમશઃ કરવાથી શિવપદ પ્રાપ્ત થાય છે.

લિંગં દર્શનમાત્રં વા નિયમેન શિવપ્રદમ્ મૃત્પિષ્ટગોશકૃત્પુષ્પૈઃ કરવીરેણ વા ફલૈઃ

લિંગનું માત્ર દર્શન પણ નિયમથી કરવાથી શિવપદ મળે છે; માટી, ગૌમય, ફૂલો, કરવીર કે ફળોથી પણ.

ગુડેન નવનીતેન ભસ્મનાન્નૈર્યથારુચિ લિંગં યત્નેન કૃત્વાંતે યજેત્તદનુસારતઃ

ગોળ, નવણીત, ભસ્મ કે રસોઈના ભાતથી, મનગમતું હોય તેમ, પ્રયત્નપૂર્વક લિંગ બનાવી, અંતે તે પ્રમાણે પૂજા કરવી.

અંગુષ્ઠાદાવપિ તથા પૂજામિચ્છંતિ કેચન લિંગકર્મણિ સર્વત્ર નિષેધોસ્તિ ન કર્હિચિત્

કેટલાક અંગૂઠા પર પણ પૂજા કરવા ઇચ્છે છે; લિંગપૂજામાં ક્યાંય ક્યારેય મનાઈ નથી.

સર્વત્ર ફલદાતા હિ પ્રયાસાનુગુણં શિવઃ અથવા લિંગદાનં વા લિંગમૌલ્યમથાપિ વા

શિવ સર્વત્ર પ્રયત્ન અનુસાર ફળ આપનાર છે; અથવા લિંગનું દાન કે લિંગમૌલ્યથી પણ.

શ્રદ્ધયા શિવભક્તાય દત્તં શિવપદપ્રદમ્ અથવા પ્રણવં નિત્યં જપેદ્દશસહસ્રકમ્

શ્રદ્ધાથી શિવભક્તને આપેલું પણ શિવપદ આપે છે; અથવા પ્રણવનો દસ હજાર વાર નિયમિત જપ કરવો.

સંધ્યયોશ્ચ સહસ્રં વા જ્ઞેયં શિવપદપ્રદમ્ જપકાલે મકારાંતં મનઃશુદ્ધિકરં ભજેત્

અથવા સંધ્યાકાળે હજાર વાર જપ કરવો, એ પણ શિવપદ આપે છે; જપ સમયે 'મ'થી પૂર્ણ પ્રણવનું સ્મરણ મન શુદ્ધ કરે છે.