શિવપુરાણમ્

લિંગમોંકારમંત્રેણ બેરં પઞ્ચાક્ષરેણ તુ સ્વયમેવ હિ દ્રવ્યૈઃ પ્રતિષ્ઠાપ્યં પરૈરપિ

લિંગને ૐ મંત્રથી અને મૂર્તિને પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રથી સ્થાપવું. બંનેની સ્થાપના યોગ્ય સામગ્રીથી, પોતે કે બીજાઓ દ્વારા કરી શકાય છે.

પૂજયેદુપચારૈશ્ચ મત્પદં સુલભં ભવેત્ ઇતિ શાસ્ય તથા શિષ્યૌ તત્રૈવાં ઽતર્હિતઃ શિવઃ

ઉપચારપૂર્વક પૂજા કરવાથી મારું પરમપદ સહેલાઈથી મળે છે. આમ બંને શિષ્યોને ઉપદેશ આપીને ત્યાં જ શિવજી અદૃશ્ય થયા.

કથં લિંગં પ્રતિષ્ઠાપ્યં કથં વાતસ્ય લક્ષણમ્ કથં વા તત્સમભ્યર્ચ્યં દેશે કાલે ચ કેન હિ

લિંગ કેવી રીતે સ્થાપવું, સ્થળના લક્ષણો શું છે, કેવી રીતે અને કયાં, ક્યારે અને કોણે પૂજા કરવી—આ બધું કહો.

યુષ્મદર્થં પ્રવક્ષ્યામિ બુદ્ધ્યતામવધાનતઃ અનુકૂલે શુભે કાલે પુણ્યે તીર્થે તટે તથા

તમારા હિત માટે હું સમજાવીશ, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો. શુભ અને અનુકૂળ સમયે, પવિત્ર સ્થળે કે તટ પર સ્થાપના કરવી.

યથેષ્ટં લિંગમારોપ્યં યત્ર સ્યાન્નિત્યમર્ચનમ્ પાર્થિવેન તથાપ્યેનં તૈજસેન યથારુચિ

જ્યાં નિયમિત પૂજા થઈ શકે ત્યાં ઇચ્છા મુજબ લિંગ સ્થાપવું. માટી, પથ્થર કે ધાતુમાંથી મનગમતું લિંગ બનાવી શકાય.

કલ્પલક્ષણસંયુક્તં લિંગં પૂજાફલં લભેત્ સર્વલક્ષણસંયુક્તં સદ્યઃ પૂજાફલપ્રદમ્

કલ્પવૃક્ષના ગુણો ધરાવતું લિંગ પૂજાનું ફળ આપે છે; સર્વ શુભ લક્ષણો ધરાવતું લિંગ તરત જ પૂજાનું ફળ આપે છે.

ચરે વિશિષ્યતે સૂક્ષ્મં સ્થાવરે સ્થૂલમેવ હિ સલક્ષણં સપીઠં ચ સ્થાપયેચ્છિવનિર્મિતમ્

ચાલતી (હલનચલન) લિંગ માટે સૂક્ષ્મ સ્વરૂપ વિશેષ માન્ય છે, સ્થિર માટે સ્થૂળ સ્વરૂપ યોગ્ય છે. લક્ષણો અને પીઠ સાથે, શિવજીની today પ્રમાણે સ્થાપવું.

મંડલં ચતુરસ્રં વા ત્રિકોણમથવા તથા ખટ્વાંગવન્મધ્યસૂક્ષ્મં લિંગપીઠં મહાફલં

લિંગનું પીઠ ચોરસ, ત્રિકોણ અથવા ખટ્વાંગ જેવું, મધ્યમાં સૂક્ષ્મ હોવું જોઈએ. આવું પીઠ મહાન ફળ આપે છે.

પ્રથમં મૃચ્છિલાદિભ્યો લિગં લોહાદિભિઃ કૃતમ્ યેન લિંગં તેન પીઠં સ્થાવરે હિ વિશિષ્યતે

પ્રથમ લિંગ માટી, પથ્થર વગેરેમાંથી કે ધાતુમાંથી બનાવવું. જે સામગ્રીથી લિંગ બને, એ જ સામગ્રીનું પીઠ પણ બનાવવું, ખાસ કરીને સ્થિર સ્થાપન માટે.

લિંગં પીઠં ચરે ત્વેકં લિંગં બાણકૃતં વિના લિંગપ્રમાણં કર્ત્ઃણાં દ્વાદશાંગુલમુત્તમમ્

બાણ દ્વારા બનાવેલા સિવાય, એક જ લિંગ અને પીઠ સ્થાપવું જોઈએ. બનાવવાનું યોગ્ય માપ બાર અંગુલ છે, જે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

ન્યૂનં ચેત્ફલમલ્પં સ્યાદધિકં નૈવ દૂષ્યતે કર્તુરેકાંગુલન્યૂનં ચરેપિ ચ તથૈવ હિ

જો લિંગનું માપ ઓછું હોય તો ફળ પણ ઓછું મળે છે; વધુ હોય તો કોઈ દોષ નથી. બનાવનાર એક અંગુલ ઓછું પણ કરે તો પણ એ જ નિયમ લાગુ પડે છે.

આદૌ વિમાનં શિલ્પેન કાર્યં દેવગણૈર્યુતમ્ તત્ર ગર્ભગૃહે રમ્યે દૃઢે દર્પણસંનિભો ભૂષિતે

શરૂઆતમાં કુશળતાપૂર્વક દેવતાઓ સાથે મંદિર બાંધવું જોઈએ. તેમાં સુંદર અને મજબૂત ગર્ભગૃહમાં, જે અરીસાની જેમ શોભાયમાન હોય,

નવરત્નૈશ્ચ દિગ્દ્વારે ચ પ્રધાનકૈઃ નીલં રક્તં ચ વૈ દૂર્યં શ્યામં મારકતં તથા

મુખ્ય દિશાદ્વારો પર નવ રત્નો મૂકવા, જેમ કે નીલમ, મણિક, મૂંગો, સુફલ અને પન્ના વગેરે,

મુક્તાપ્રવાલગોમેદવજ્રાણિ નવરત્નકમ્ મધ્યે લિંગં મહદ્દ્રવ્યં નિક્ષિપેત્સહવૈદિકે

મોતી, મૂંગો, ગોમેદ, વજ્ર—આ નવ રત્નો; અને વચ્ચે મહાન પદાર્થ વિધિવત્ વિધિ સાથે મૂકવો જોઈએ.

સંપૂજ્ય લિંગં સદ્યાદ્યૈઃ પઞ્ચસ્થાને યથાક્રમમ્ અગ્નૌ ચ હુત્વા બહુધા હવિષાસ કલં ચ મામ્

પાંચ સ્થાનોએ યોગ્ય રીતે લિંગની પૂજા કરીને, અગ્નિમાં અનેક પ્રકારના હવન કરીને, મને પણ ભાગ અર્પણ કરવો જોઈએ.

અભ્યર્ચ્ય ગુરુમાચાર્યમર્થૈઃ કામૈશ્ચ બાંધવમ્ દદ્યાદૈશ્વર્યમર્થિભ્યો જડમપ્યજડં તથા

ગુરુ અને આચાર્યને ધન અને ઇચ્છિત વસ્તુઓથી, તથા બંધુઓને પણ સન્માન આપવું. માંગનારને, બુદ્ધિ હોય કે ના હોય, સૌને સમૃદ્ધિ આપવી.

સ્થાવરં જંગમં જીવં સર્વં સંતોષ્ય યત્નતઃ સુવર્ણપૂરિતે શ્વભ્રે નવરત્નૈશ્ચ પૂરિતે

સ્થાવર, જંગમ અને તમામ જીવાત્માઓને શ્રદ્ધાપૂર્વક સંતોષવી, અને સોનાથી ભરેલી ખાડીમાં નવ રત્નો પણ ભરી દેવા.

સદ્યાદિ બ્રહ્મ ચોચ્ચાર્ય ધ્યાત્વા દેવં પરં શુભમ્ ઉદીર્ય ચ મહામંત્રમોંકારં નાદઘોષિતમ્

સદ્યાદિ બ્રહ્મનો જાપ કરીને, પરમ શુભ દેવતાનું ધ્યાન કરીને, મહામંત્ર 'ઑંકાર' ઉચ્ચારીને, જે નાદથી ગુંજે છે,

લિંગં તત્ર પ્રતિષ્ઠાપ્ય લિગં પીઠેન યોજયેત્ લિંગં સપીઠં નિક્ષિપ્ય નિત્યલેપેન બંધયેત્

ત્યાં લિંગ સ્થાપી, પીઠ સાથે જોડવું. લિંગ અને પીઠને એકસાથે મૂકી, કાયમ માટે ચિપકાવવું.

એવં બેરં ચ સંસ્થાપ્યં તત્રૈવ પરમં શુભમ્ પઞ્ચાક્ષરેણ બેરં તુ ઉત્સવાર્થં વહિસ્તથા

આ રીતે ત્યાં પરમ શુભ મૂર્તિ પણ સ્થાપવી. પંજાક્ષરી મંત્રથી, ઉત્સવ માટે બહાર લઈ જવાની મૂર્તિ પણ સ્થાપવી.

બેરં ગુરુભ્યો ગૃહ્ણીયાત્સાધુભિઃ પૂજિતં તુ વા એવં લિંગે ચ બેરે ચ પૂજા શિવપદપ્રદા

મૂર્તિ ગુરુ પાસેથી લેવી, અથવા સજ્જનો દ્વારા પૂજિત હોય તો પણ ચાલે. આમ, લિંગ અને મૂર્તિ બંનેની પૂજા શિવપદ આપે છે.

પુનશ્ચ દ્વિવિધં પ્રોક્તં સ્થાવરં જંગમં તથા સ્થાવરં લિંગમિત્યાહુસ્તરુગુલ્માદિકં તથા

પછી ફરી બે પ્રકારના કહેવાય છે: સ્થાવર અને જંગમ. સ્થાવર લિંગ કહેવાય છે, જેમ કે વૃક્ષો, ઝાડીઓ વગેરે.

જંગમં લિંગમિત્યાહુઃ કૃમિકીટાદિકં તથા સ્થાવરસ્ય ચ શુશ્રૂષા જંગમસ્ય ચ તર્પણમ્

જંગમ લિંગ કહેવાય છે, જેમ કે કીડી, જીવજંતુ વગેરે. સ્થાવર માટે સેવા અને જંગમ માટે તર્પણ કરવું.

તત્તત્સુખાનુરાગેણ શિવપૂજાં વિદુર્બુધાઃ પીઠમંબામયં સર્વં શિવલિંગં ચ ચિન્મયમ્

જ્ઞાનીજન જાણે છે કે દરેક પ્રકારના સુખમાં પ્રેમથી શિવપૂજા કરવી. પીઠ સમગ્ર માયામય છે અને શિવલિંગ ચૈતન્યમય છે.

યથા દેવીમુમામંકે ધૃત્વા તિષ્ઠતિ શંકરઃ તથા લિંગમિદં પીઠં ધૃત્વા તિષ્ઠતિ સંતતમ્

જેમ શંકરજી ઉમાનાં કોળે બેસે છે, તેમ લિંગ પણ પીઠને ધરીને સતત સ્થિર રહે છે.

એવં સ્થાપ્ય મહાલિંગં પૂજયેદુપચારકૈઃ નિત્યપૂજા યથા શક્તિધ્વજાદિકરણં તથા

આ રીતે મહાલિંગ સ્થાપી, ઉપચારોથી પૂજા કરવી. રોજની પૂજા પોતાની શક્તિ પ્રમાણે, ધ્વજાદિ વિધિ પ્રમાણે કરવી.

ઇતિ સંસ્થાપયેલ્લિંગં સાક્ષાચ્છિવપદપ્રદમ્ અથવા ચરલિંગં તુ ષોડશૈરુપચારકૈઃ

આ રીતે લિંગ સ્થાપવું, જે સીધું શિવપદ આપે છે. અથવા, જો ચલ લિંગ હોય તો, તે માટે પણ સોળ ઉપચારોથી પૂજા કરવી.

પૂજયેચ્ચ યથાન્યાયં ક્રમાચ્છિવપદપ્રદમ્ આવાહનં ચાસનં ચ અર્ઘ્યં પાદ્યં તથૈવ ચ

જે શિવપદ આપે છે, તેને યોગ્ય રીતે, ક્રમશઃ, આવાહન, આસન, અર્ઘ્ય અને પાદ્યથી પૂજા કરવી જોઈએ.

તદંગાચમનં ચૈવ સ્નાનમભ્યંગપૂર્વકમ્ વસ્ત્રં ગંધં તથા પુષ્પં ધૂપં દીપં નિવેદનમ્

પછી, અંગોચમન, તે પહેલાં અભ્યંગસ્નાન, પછી વસ્ત્ર, સુગંધ, ફૂલો, ધૂપ, દીવો અને ભોજન અર્પણ કરવું.