શિવપુરાણમ્

મંતવ્યવસ્તુતાં ધત્તે સદા દેવી મહેશ્વરી મંતા સ એવ વિશ્વાત્મા મહાદેવો મહેશ્વરઃ

વિચારવાનું સ્વરૂપ હંમેશા દેવી મહેશ્વરી ધારણ કરે છે; વિચારનાર એ જ સર્વાત્મા છે, મહાદેવ મહેશ્વર છે.

બોદ્ધવ્યવસ્તુરૂપં તુ બિભર્તિ ભવવલ્લભા દેવસ્સ એવ ભગવાન્બોદ્ધા મુગ્ધેન્દુશેખરઃ

સમજવાનું સ્વરૂપ ભવની પ્રિયાએ ધારણ કર્યું છે; દેવ પોતે જ જાણનાર છે, કોમળ ચંદ્રમુકુટ ધારણ કરનાર ભગવાન છે.

પ્રાણઃ પિનાકી સર્વેષાં પ્રાણિનાં ભગવાન્પ્રભુઃ પ્રાણસ્થિતિસ્તુ સર્વેષામંબિકા ચાંબુરૂપિણી

પ્રાણ બધા જીવનો પિનાકધારી ભગવાન છે; પ્રાણમાં રહેવાનું સ્વરૂપ બધામાં અંબિકા, જળરૂપિ છે.

બિભર્તિ ક્ષેત્રતાં દેવી ત્રિપુરાંતકવલ્લભા ક્ષેત્રજ્ઞત્વં તદા ધત્તે ભગવાનંતકાંતકઃ

ક્ષેત્રપણું ત્રિપુરાંતકની પ્રિયાએ ધારણ કર્યું છે; ક્ષેત્રજ્ઞપણું ભગવાન યમના વિનાશકે ધારણ કર્યું છે.

અહઃ શૂલાયુધો દેવઃ શૂલપાણિપ્રિયા નિશા આકાશઃ શંકરો દેવઃ પૃથિવી શંકરપ્રિયા

દિવસ ત્રિશૂલધારી દેવ છે; રાત ત્રિશૂલધારીની પ્રિયા છે; આકાશ શંકર દેવ છે; પૃથ્વી શંકરની પ્રિયા છે.

સમુદ્રો ભગવાનીશો વેલા શૈલેન્દ્રકન્યકા વૃક્ષો વૃષધ્વજો દેવો લતા વિશ્વેશ્વરપ્રિયા

સમુદ્ર ભગવાન છે; કિનારો પર્વતરાજની પુત્રી છે; વૃક્ષ વૃષધ્વજ દેવ છે; લતા વિશ્વેશ્વરની પ્રિયા છે.

પુંલ્લિંગમખિલં ધત્તે ભગવાન્પુરશાસનઃ સ્ત્રિલિંગં ચાખિલં ધત્તે દેવી દેવમનોરમા

પુરુષલિંગનું બધું સ્વરૂપ પુરશાસક ભગવાન ધારણ કરે છે; સ્ત્રીલિંગનું બધું સ્વરૂપ દેવી દેવોને આનંદ આપનારી ધારણ કરે છે.

શબ્દજાલમશેષં તુ ધત્તે સર્વસ્ય વલ્લભા અર્થસ્વરૂપમખિલં ધત્તે મુગ્ધેન્દુશેખરઃ

બધાના પ્રિયાએ આખું શબ્દજાળ ધારણ કર્યું છે; કોમળ ચંદ્રમુકુટ ધારણ કરનાર ભગવાન આખું અર્થસ્વરૂપ ધારણ કરે છે.

યસ્ય યસ્ય પદાર્થસ્ય યા યા શક્તિરુદાહૃતા સા સા વિશ્વેશ્વરી દેવી સ સ સર્વો મહેશ્વરઃ

જે પદાર્થની જે શક્તિ કહેવાય છે, એ જ વિશ્વેશ્વરી દેવી છે; એ જ સર્વ મહેશ્વર છે.

યત્પરં યત્પવિત્રં ચ યત્પુણ્યં યચ્ચ મંગલમ્ તત્તદાહ મહાભાગાસ્તયોસ્તેજોવિજૃંભિતમ્

જે કંઈ શ્રેષ્ઠ છે, શુદ્ધ છે, પુણ્ય છે, શુભ છે, મહાન આત્માઓ કહે છે કે એ બધું એમના તેજનો પ્રસાર છે.

યથા દીપસ્ય દીપ્તસ્ય શિખા દીપયતે ગૃહમ્ તથા તેજસ્તયોરેતદ્વ્યાપ્ય દીપયતે જગત્

જેમ દીવાના પ્રકાશથી ઘર ઉજળે છે, તેમ એમના તેજથી આખું જગત વ્યાપી ને પ્રકાશિત થાય છે.

તૃણાદિશિવમૂર્ત્યંતં વિશ્વખ્યાતિશયક્રમઃ સન્નિકર્ષક્રમવશાત્તયોરિતિ પરા શ્રુતિઃ

ઘાસથી લઈને શિવરૂપ સુધી, સમગ્ર જગતની અદભુત રચના, બંનેના નજીકના સંબંધ પ્રમાણે જ થાય છે—આ પરમ વાણી કહે છે.

સર્વાકારાત્મકાવેતૌ સર્વશ્રેયોવિધાયિનૌ પૂજનીયૌ નમસ્કાર્યૌ ચિંતનીયૌ ચ સર્વદા

આ બંને સર્વરૂપ ધરાવે છે અને સર્વ શ્રેષ્ઠ ફળ આપે છે; તેઓ હંમેશા પૂજ્ય, વંદનીય અને ધ્યાનમાં રાખવાના છે.

યથાપ્રજ્ઞમિદં કૃષ્ણ યાથાત્મ્યં પરમેશયોઃ કથિતં હિ મયા તે ઽદ્ય ન તુ તાવદિયત્તયા

હે કૃષ્ણ, મારી સમજ મુજબ આજે મેં તને પરમેશ્વરોનું સાચું સ્વરૂપ સમજાવ્યું છે, પણ એ સંપૂર્ણ રીતે હજી સમજાવ્યું નથી.

તત્કથં શક્યતે વક્તું યાથાત્મ્યં પરમેશયોઃ મહતામપિ સર્વેષાં મનસો ઽપિ બહિર્ગતમ્

પરમેશ્વરોનું સાચું સ્વરૂપ કેવી રીતે કહી શકાય? એ તો મહાન મહાન લોકોના મનથી પણ પર છે.

અંતર્ગતમનન્યાનામીશ્વરાર્પિતચેતસામ્ અન્યેષાં બુદ્ધ્યનારૂઢમારૂઢં ચ યથૈવ તત્

જેઓનું મન ઈશ્વરમાં સંપૂર્ણ રીતે અર્પિત છે, તેમના માટે એ અંદર જ રહે છે; બીજાઓ માટે એ બુદ્ધિમાં સ્થિર થતું નથી, અથવા જેટલું છે તેટલું જ રહે છે.

યેયમુક્તા વિભૂતિર્વૈ પ્રાકૃતી સા પરા મતા અપ્રાકૃતાં પરામન્યાં ગુહ્યાં ગુહ્યવિદો વિદુઃ

આ જે વર્ણવેલી મહિમા છે, એ પ્રાકૃત માનવામાં આવે છે; ગુપ્ત મહિમા જાણનારા લોકો બીજી, પરમ, અપ્રાકૃત અને ગુપ્ત મહિમા જાણે છે.

યતો વાચો નિવર્તંતે મનસા ચેન્દ્રિયૈસ્સહ અપ્રાકૃતી પરા ચૈષા વિભૂતિઃ પારમેશ્વરી

પરમેશ્વરની એ અપ્રાકૃત, પરમ મહિમા એવી છે કે જ્યાં શબ્દ, મન અને ઇન્દ્રિયો પહોંચી શકતી નથી અને પાછી વળી જાય છે.

સૈવેહ પરમં ધામ સૈવેહ પરમા ગતિઃ સૈવેહ પરમા કાષ્ઠા વિભૂતિઃ પરમેષ્ઠિનઃ

એ જ અહીં પરમ ધામ છે, એ જ પરમ ગતિ છે, એ જ પરમ સીમા છે—એ પરમેશ્વરની મહિમા છે.

તાં પ્રાપ્તું પ્રયતંતે ઽત્ર જિતશ્વાસા જિતેંદ્રિયાઃ ગર્ભકારા ગૃહદ્વારં નિશ્છિદ્રં ઘટિતું યથા

એ પ્રાપ્ત કરવા માટે અહીં શ્વાસ અને ઇન્દ્રિયો જીતનાર લોકો પ્રયત્ન કરે છે, જેમ માટલાવાળો માટલાનું મુખ નિખૂટ બનાવવાનો પ્રયત્ન કરે છે.

સંસારાશીવિષાલીઢમૃતસંજીવનૌષધમ્ વિભૂતિં શિવયોર્વિદ્વાન્ન બિભેતિ કુતશ્ચન

જે જ્ઞાની શિવની મહિમા જાણે છે—જે સંસારના સાપના દંશથી મૃત્યુ પામેલા માટે અમૃત જેવી ઔષધિ છે—એ ક્યારેય કશું ડરે નહીં.

યઃ પરામપરાં ચૈવ વિભૂતિં વેત્તિ તત્ત્વતઃ સો ઽપરો ભૂતિમુલ્લંઘ્ય પરાં ભૂતિં સમશ્નુતે

જે વ્યક્તિ પરમ અને અપારમ મહિમાને સાચા અર્થમાં જાણે છે, એ નીચી મહિમા પાર કરી પરમ મહિમા પ્રાપ્ત કરે છે.

એતત્તે કથિતં કૃષ્ણ યાથાત્મ્યં પરમાત્મનોઃ રહસ્યમપિ યોગ્યો ઽસિ ભર્ગભક્તો ભવાનિતિ

હે કૃષ્ણ, મેં તને પરમાત્માનો સાચો સ્વરૂપ અને તેનું રહસ્ય કહ્યું છે, કારણ કે તું યોગ્ય અને તેજસ્વીનો ભક્ત છે.

નાશિષ્યેભ્યો ઽપ્યશૈવેભ્યો નાભક્તેભ્યઃ કદાચન વ્યાહરેદીશયોર્ભૂતિમિતિ વેદાનુશાસનમ્

વેદના આદેશ પ્રમાણે, એ મહિમા ક્યારેય અજ્ઞાની, અશૈવ અથવા અભક્ત વ્યક્તિને કહેવી નહીં.

તસ્માત્ત્વમતિકલ્યાણપરેભ્યઃ કથયેન્ન હિ ત્વાદૃશેભ્યો ઽનુરૂપેભ્યઃ કથયૈતન્ન ચાન્યથા

એથી, તું આ વાત માત્ર અત્યંત સારા લોકોમાં જ કહેજે, બીજાને નહીં; પણ તારા જેવા યોગ્યને કહી શકાય, બીજાને નહીં.

વિભૂતિમેતાં શિવયોર્યોગ્યેભ્યો યઃ પ્રદાપયેત્ સંસારસાગરાન્મુક્તઃ શિવસાયુજ્યમાપ્નુયાત્

જે આ શિવની મહિમા યોગ્યને સમજાવે છે, એ સંસારના સાગરથી મુક્ત થઈને શિવ સાથે એકરૂપ થાય છે.

કીર્તનાદસ્ય નશ્યંતિ મહાન્ત્યઃ પાપકોટયઃ ત્રિશ્ચતુર્ધાસમભ્યસ્તૈર્વિનશ્યંતિ તતો ઽધિકાઃ

આનું કીર્તન કરવાથી અનેક મોટા પાપો નાશ પામે છે; ત્રણ-ચાર વખત વધુ કરવાથી તો એથી પણ વધારે પાપો નાશ પામે છે.

નશ્યંત્યનિષ્ટરિપવો વર્ધન્તે સુહૃદસ્તથા વિદ્યા ચ વર્ધતે શૈવી મતિસ્સત્યે પ્રવર્તતે

અનિષ્ટ અને દુશ્મનો નાશ પામે છે, મિત્રો વધે છે, શૈવ જ્ઞાન વધે છે અને મન સત્યમાં સ્થિર થાય છે.

ભક્તિઃ પરાઃ શિવે સામ્બે સાનુગે સપરિચ્છિદે યદ્યદિષ્ટતમં ચાન્યત્તત્તદાપ્નોત્યસંશયમ્

શિવ, અંબિકા, તેમના અનુયાયીઓ અને સેવકોમાં પરમ ભક્તિ થાય છે; અને જે કંઈ સર્વોચ્ચ ઇચ્છિત હોય, તે પણ નિશ્ચયે પ્રાપ્ત થાય છે.