શિવપુરાણમ્

તતઃ ક્રિયાખ્યયા શક્ત્યા શક્તૌ શક્તિમદુત્થયા તસ્યાં વિક્ષોભ્યમાણાયામાદૌ નાદઃ સમુદ્બભૌ

પછી ક્રિયા નામની શક્તિ, જે શક્તિમાનમાંથી ઉદ્ભવે છે, એ શક્તિમાં હલચલ થતાં શરૂઆતમાં નાદ પ્રગટ થયો.

નાદાદ્વિનિઃસૃતો બિંદુર્બિંદોદેવસ્સદાશિવઃ તસ્માન્મહેશ્વરો જાતઃ શુદ્ધવિદ્યા મહેશ્વરાત્

આ નાદમાંથી બિંદુ નીકળ્યો; બિંદુમાંથી દેવ સદા શિવ પ્રગટ થયા; તેમાંથી મહેશ્વર જન્મ્યા અને મહેશ્વરથી શુદ્ધ વિદ્યા ઉત્પન્ન થઈ.

સા વાચામીશ્વરી શક્તિર્વાગીશાખ્યા હિ શૂલિનઃ યા સા વર્ણસ્વરૂપેણ માતૃકેપિ વિજૃમ્ભતે

વાણીની જે શક્તિ છે, જેને વાગીશા કહે છે, એ ત્રિશૂળધારીની સ્વામી શક્તિ છે; એ માતૃકાઓમાં અક્ષરરૂપે વ્યાપી રહી છે.

અથાનંતસમાવેશાન્માયા કાલમવાસૃજત્ નિયતિઞ્ચ કલાં વિદ્યાં કલાતોરાગપૂરુષૌ

પછી અનંત સંયોગથી માયાએ સમય, નિયતિ, કલાનું સર્જન કર્યું, વિદ્યા અને કલાથી રાગ અને પુરુષનું સર્જન થયું.

માયાતઃ પુનરેવાભૂદવ્યક્તં ત્રિગુણાત્મકમ્ ત્રિગુણાચ્ચ તતો વ્યક્તાદ્વિભક્તાઃ સ્યુસ્ત્રયો ગુણાઃ

માયામાંથી ફરીથી ત્રણ ગુણથી બનેલું અવ્યક્ત જન્મ્યું; અને એ ત્રણ ગુણવાળા અવ્યક્તમાંથી ત્રણેય ગુણો અલગ અલગ પ્રગટ થયા.

સત્ત્વં રજસ્તમશ્ચેતિ યૈર્વ્યાપ્તમખિલં જગત્ ગુણેભ્યઃ ક્ષોભ્યમાણેભ્યો ગુણેશાખ્યાસ્ત્રિમૂર્તયઃ

સત્વ, રજસ અને તમસ—આ ત્રણ ગુણોથી આખું જગત વ્યાપેલું છે; અને જ્યારે એ ગુણોમાં હલચલ થાય છે, ત્યારે ગુણોના સ્વામી તરીકે ત્રણ મુર્તિઓ જન્મે છે.

અભવન્મહદાદીનિ તત્ત્વાનિ ચ યથાક્રમમ્ તેભ્યસ્સ્યુરણ્ડપિણ્ડાનિ ત્વસંખ્યાનિ શિવાજ્ઞયા અધિષ્ઠિતાન્યનન્તાદ્યૈર્વિદ્યેશૈશ્ચક્રવર્તિભિઃ

એમાંથી મહતથી શરૂ કરીને ક્રમશઃ tattvao ઉત્પન્ન થયા; અને એમાંથી અનગણ્યા બ્રહ્માંડ શિવની આજ્ઞાથી અને અનંત વિદ્યા સ્વામીઓ દ્વારા સ્થાપિત થયા.

શરીરાંતરભેદેન શક્તેર્ભેદાઃ પ્રકીર્તિતાઃ નાનારૂપાસ્તુ વિજ્ઞેયાઃ સ્થૂલસૂક્ષ્મવિભેદતઃ

શક્તિના ભેદો શરીરના ભેદ પ્રમાણે વર્ણવાયા છે; એ વિવિધ રૂપે, સ્થૂળ અને સૂક્ષ્મ રૂપે સમજવા જેવા છે.

રુદ્રસ્ય રૌદ્રી સા શક્તિર્વિષ્ણૌર્વૈ વૈષ્ણવી મતા બ્રહ્માણી બ્રહ્મણઃ પ્રોક્તા ચેન્દ્રસ્યૈંદ્રીતિ કથ્યતે

રુદ્રની શક્તિને રૌદ્રી કહે છે; વિષ્ણુ માટે વૈષ્ણવી, બ્રહ્મા માટે બ્રાહ્મણી અને ઇન્દ્ર માટે એઇન્દ્રિ તરીકે ઓળખાય છે.

કિમત્ર બહુનોક્તેન યદ્વિશ્વમિતિ કીર્તિતમ્ શક્યાત્મનૈવ તદ્વ્યાપ્તં યથા દેહે ઽંતરાત્મના

અહીં વધુ શું કહેવું? જેને વિશ્વ કહે છે, તે શક્તિથી જ વ્યાપેલું છે, જેમ શરીરમાં આંતરાત્મા વ્યાપેલો છે.

તસ્માચ્છક્તિમયં સર્વં જગત્સ્થાવરજંગમમ્ કલા યા પરમા શક્તિઃ કથિતા પરમાત્મનઃ

એથી, સ્થાવર અને જંગમ બધું જ શક્તિથી બનેલું છે; પરમાત્માની જે પરમ શક્તિ છે, તેને કલાં કહેવામાં આવી છે.

એવમેષા પરા શક્તિરીશ્વરેચ્છાનુયાયિની સ્થિરં ચરં ચ યદ્વિશ્વં સૃજતીતિ વિનિશ્ચયઃ

આ રીતે, આ પરા શક્તિ ભગવાનની ઈચ્છા પ્રમાણે, જગતમાં સ્થિર અને ચળવળતું બધું સર્જે છે—આ નિશ્ચિત છે.

જ્ઞાનક્રિયા ચિકીર્ષાભિસ્તિસૃભિસ્સ્વાત્મશક્તિભિઃ શક્તિમાનીશ્વરઃ શશ્વદ્વિશ્વં વ્યાપ્યાધિતિષ્ઠતિ

જ્ઞાન, ક્રિયા અને ઈચ્છા—આ ત્રણ સ્વશક્તિઓથી, શક્તિમાન ઈશ્વર હંમેશા સમગ્ર જગતને વ્યાપી અને ધારણ કરે છે.

ઇદમિત્થમિદં નેત્થં ભવેદિત્યેવમાત્મિકા ઇચ્છાશક્તિર્મહેશસ્ય નિત્યા કાર્યનિયામિકા

મહેશ્વરની ઈચ્છા શક્તિ, જે શાશ્વત છે અને સર્વ કાર્યને નિયંત્રિત કરે છે, એનું સ્વરૂપ એવું છે: 'આવું થવું જોઈએ, આવું ન થવું જોઈએ.'

જ્ઞાનશક્તિસ્તુ તત્કાર્યં કરણં કારણં તથા પ્રયોજનં ચ તત્ત્વેન બુદ્ધિરૂપાધ્યવસ્યતિ

જ્ઞાનશક્તિ ખરેખર કાર્ય, સાધન, કારણ અને હેતુને બુદ્ધિરૂપે સાચી રીતે નિર્ધારિત કરે છે.

યથેપ્સિતં ક્રિયાશક્તિર્યથાધ્યવસિતં જગત્ કલ્પયત્યખિલં કાર્યં ક્ષણાત્સંકલ્પરૂપિણી

જેમ ક્રિયાની શક્તિ પોતાની ઇચ્છા પ્રમાણે, એક ક્ષણમાં જ, સંકલ્પ રૂપે આખું જગત અને તેના બધા પરિણામો સર્જી દે છે,

યથા શક્તિત્રયોત્થાનં શક્તિપ્રસવધર્મિણી શક્ત્યા પરમયા નુન્ના પ્રસૂતે સકલં જગત્

જેમ ત્રણ શક્તિઓનું ઉદ્ભવવું એ શક્તિના સ્ત્રોતનું સ્વરૂપ છે, તેમ પરમ શક્તિથી પ્રેરિત થઈને આખું જગત સર્જાય છે.

એવં શક્તિસમાયોગાચ્છક્તિમાનુચ્યતે શિવઃ શક્તિશક્તિમદુત્થં તુ શાક્તં શૈવમિદં જગત્

આ રીતે, શક્તિ સાથેના એકતાથી, શિવને શક્તિવાન કહેવામાં આવે છે; અને આ જગત, શક્તિ અને શક્તિવાનથી ઉત્પન્ન થયેલું હોવાથી, શક્ત અને શૈવ બંને છે.

યથા ન જાયતે પુત્રઃ પિતરં માતરં વિના તથા ભવં ભવાનીં ચ વિના નૈતચ્ચરાચરમ્ સ્ત્રીપુંસપ્રભવં વિશ્વં સ્ત્રીપુંસાત્મકમેવ ચ

જેમ પુત્ર પિતા અને માતા વિના જન્મી શકતો નથી, તેમ ભવ અને ભવાની વિના આ ચરાચર જગત નથી; પુરુષ અને સ્ત્રીમાંથી વિશ્વ ઉત્પન્ન થાય છે અને એ બંનેના સ્વરૂપનું છે.

સ્ત્રીપુંસયોર્વિભૂતિશ્ચ સ્ત્રીપુંસાભ્યામધિષ્ઠિતમ્ પરમાત્મા શિવઃ પ્રોક્તશ્શિવા સા ચ પ્રકીર્તિતા

પુરુષ અને સ્ત્રીનું પ્રગટાવું બંનેથી સ્થિર છે; પરમાત્માને શિવ કહેવામાં આવે છે અને તેને શિવા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

શિવસ્સદાશિવઃ પ્રોક્તઃ શિવા સા ચ મનોન્મની શિવો મહેશ્વરો જ્ઞેયઃ શિવા માયેતિ કથ્યતે

શિવને સદા શિવ કહેવામાં આવે છે, અને તેને મનોઉન્મની કહેવાય છે; શિવ મહેશ્વર તરીકે ઓળખાય છે અને શિવાને માયા તરીકે ઓળખવામાં આવે છે.

પુરુષઃ પરમેશાનઃ પ્રકૃતિઃ પરમેશ્વરી રુદ્રો મહેશ્વરસ્સાક્ષાદ્રુદ્રાણી રુદ્રવલ્લભા

પુરુષ પરમેશાન છે અને પ્રકૃતિ પરમેશ્વરી છે; રુદ્ર સાચા મહેશ્વર છે અને રુદ્રાણી રુદ્રની પ્રિય છે.

વિષ્ણુર્વિશ્વેશ્વરો દેવો લક્ષ્મીર્વિશ્વેશ્વરપ્રિયા બ્રહ્મા શિવો યદા સ્રષ્ટા બ્રહ્માણી બ્રહ્મણઃ પ્રિયા

વિષ્ણુ વિશ્વેશ્વર દેવ છે અને લક્ષ્મી વિશ્વેશ્વર પ્રિય છે; જ્યારે બ્રહ્મા સર્જનહાર છે, ત્યારે શિવ બ્રહ્મા છે અને બ્રાહ્મણી બ્રહ્માની પ્રિય છે.

ભાસ્કરો ભગવાઞ્છંભુઃ પ્રભા ભગવતી શિવા મહેંદ્રો મન્મથારાતિઃ શચી શૈલેન્દ્રકન્યકા

સૂર્ય ભગવાન શંભુ છે, તેની પ્રકાશશક્તિ ભગવાન શિવા છે; મહેન્દ્ર કામદેવના શત્રુ છે અને શચી પર્વતરાજની પુત્રી છે.

જાતવેદા મહાદેવઃ સ્વાહા શર્વાર્ધદેહિની યમસ્ત્રિયંબકો દેવસ્તત્પ્રિયા ગિરિકન્યકા

અગ્નિ મહાદેવ છે, સ્વાહા શર્વના અર્ધાંગિની છે; યમ ત્રિનેત્રધારી દેવ છે અને તેની પ્રિય પર્વતકન્યા છે.

નિરૃતિર્ભગવાનીશો નૈરૃતી નગનંદની વરુણો ભગવાન્રુદ્રો વારુણી ભૂધરાત્મજા

નિરૃતિ ભગવાન ઈશ છે, નૈરૃતિ પર્વતકન્યા છે; વરુણ ભગવાન રુદ્ર છે અને વારુણી પર્વતપુત્રી છે.

બાલેંદુશેખરો વાયુઃ શિવા શિવમનોહરા યક્ષો યજ્ઞશિરોહર્તા ઋદ્ધિર્હિમગિરીન્દ્રજા

બાળચંદ્ર શિરોવાળા વાયુ શિવ છે અને શિવ મનમોહક છે; યક્ષ યજ્ઞશિરને વિનાશક છે અને ઋદ્ધિ હિમાલયપુત્રી છે.

ચંદ્રાર્ધશેખરશ્ચંદ્રો રોહિણી રુદ્રવલ્લભા ઈશાનઃ પરમેશાનસ્તદાર્યા પરમેશ્વરી

અર્ધચંદ્ર શિરોવાળા ચંદ્ર છે અને રોહિણી રુદ્રપ્રિયા છે; ઈશાન પરમેશાન છે અને તેની આર્યા પરમેશ્વરી છે.

અનંતવલયો ઽનંતો હ્યનંતાનંતવલ્લભા કાલાગ્નિરુદ્રઃ કાલારિઃ કાલી કાલાંતકપ્રિયા

અનંત અનેક વળયો ધારણ કરે છે, અનંત અને અનંતાની પ્રિય પણ અનંત છે; કાળાગ્નિ રુદ્ર કાળના શત્રુ છે, કાળી કાળાંતકની પ્રિય છે.