શિવપુરાણમ્

નમો નિષ્કલરૂપાય નમો નિષ્કલતેજસે નમઃ સકલનાથાય નમસ્તે સકલાત્મને

નમસ્કાર છે નિષ્કલ રૂપવાળા તમને, નમસ્કાર છે નિષ્કલ તેજવાળા તમને, નમસ્કાર છે સર્વ રૂપના સ્વામી તમને, નમસ્કાર છે સર્વના આત્મા તમને.

પ્રણવવાચ્યાય નમઃ પ્રણવલિંગિને નમઃ સૃષ્ટ્યાદિકર્ત્રે ચ નમઃ પઞ્ચમુખાયતે

ૐકારથી ઓળખાતા પરમેશ્વરને વંદન છે, જેમનું સ્વરૂપ પણ ૐકાર જેવું છે એવા લિંગધારીને વંદન છે, સૃષ્ટિ અને સર્વ સર્જનના કર્તા પરમાત્માને વંદન છે, અને પાંચ મુખ ધરાવતા મહાદેવને પણ વંદન છે.

પઞ્ચબ્રહ્મસ્વરૂપાય પઞ્ચ કૃત્યાયતે નમઃ આત્મને બ્રહ્મણે તુભ્યમનંતગુણશક્તયે

પાંચ બ્રહ્મરૂપ પરમેશ્વરને, પાંચ પ્રકારના કાર્ય કરનારને વંદન છે. અનંત ગુણ અને શક્તિઓ ધરાવતા આત્મા અને પરમાત્મા, તને વંદન છે.

સકલાકલરૂપાય શંભવે ગુરવે નમઃ ઇતિ સ્તુત્વા ગુરું પદ્યૈર્બ્રહ્મા વિષ્ણુશ્ ચ નેમતુઃ

સર્વ સ્વરૂપ અને અખંડ સ્વરૂપ ધરાવતા શંભુ ગુરુને વંદન છે. આમ, બ્રહ્મા અને વિષ્ણુએ પદ્યો દ્વારા ગુરુની સ્તુતિ કરીને નમસ્કાર કર્યો.

વત્સકૌ સર્વતત્ત્વં ચ કથિતં દર્શિતં ચ વામ્ જપતં પ્રણવં મંત્રં દેવીદિષ્ટં મદાત્મકમ્

પ્રિય વત્સો, સર્વ તત્ત્વો તમને સમજાવ્યા અને બતાવ્યા છે. દેવી દ્વારા આપેલો અને મારો સ્વરૂપ ધરાવતો પ્રણવ મંત્ર જપો.

જ્ઞાનં ચ સુસ્થિરં ભાગ્યં સર્વં ભવતિ શાશ્વતમ્ આર્દ્રાયાં ચ ચતુર્દશ્યાં તજ્જાપ્યં ત્વક્ષયં ભવેત્

આથી જ્ઞાન દૃઢ બને છે, ભાગ્ય શાશ્વત બને છે અને સર્વ કાયમ માટે સુખદાયી બને છે. આર્દ્રા નક્ષત્રની ચૌદસે દિવસે આ મંત્ર જપવાથી અક્ષય પુણ્ય મળે છે.

સૂર્યગત્યા મહાર્દ્રાયામેકં કોટિગુણં ભવેત્ મૃગશીર્ષાંતિમો ભાગઃ પુનર્વસ્વાદિમસ્તથા

સૂર્યના ગમન સાથે મહા આર્દ્રા આવે ત્યારે પુણ્યનું ફળ દસ કરોડ ગણું થાય છે. મૃગશિર્ષના અંતિમ ભાગ અને પુનર્વસુના આરંભ પણ એ જ રીતે શુભ ગણાય છે.

આર્દ્રાસમઃ સદા જ્ઞેયઃ પૂજાહોમાદિતર્પણે દર્શનં તુ પ્રભાતે ચ પ્રાતઃસંગવકાલયોઃ

આર્દ્રા નક્ષત્ર હંમેશાં પૂજા, હોમ અને તર્પણ માટે સમાન રીતે શ્રેષ્ઠ માનવું. પ્રભાતે અને વહેલી સવારના સમયે લિંગના દર્શનથી વિશેષ પુણ્ય મળે છે.

ચતુર્દશી તથા ગ્રાહ્યા નિશીથવ્યાપિની ભવેત્ પ્રદોષવ્યાપિની ચૈવ પરયુક્તા પ્રશસ્યતે

ચૌદસ એવી હોવી જોઈએ કે જે મધ્યરાત્રિ સુધી વિસ્તરે, અને જો તે પ્રદોષ સુધી જાય તો તે વિશેષ પ્રશંસનીય ગણાય છે.

લિંગં બેરં ચ મેતુલ્યં યજતાં લિંગમુત્તમમ્ તસ્માલ્લિંગં પરં પૂજ્યં બેરાદપિ મુમુક્ષુભિઃ

લિંગ અને મૂર્તિ બંને પૂજામાં સમાન ગણાય છે, પણ લિંગ શ્રેષ્ઠ છે. તેથી મોક્ષ ઇચ્છુકે મૂર્તિ કરતાં લિંગની વિશેષ પૂજા કરવી જોઈએ.

લિંગમોંકારમંત્રેણ બેરં પઞ્ચાક્ષરેણ તુ સ્વયમેવ હિ દ્રવ્યૈઃ પ્રતિષ્ઠાપ્યં પરૈરપિ

લિંગને ૐ મંત્રથી અને મૂર્તિને પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રથી સ્થાપવું. બંનેની સ્થાપના યોગ્ય સામગ્રીથી, પોતે કે બીજાઓ દ્વારા કરી શકાય છે.

પૂજયેદુપચારૈશ્ચ મત્પદં સુલભં ભવેત્ ઇતિ શાસ્ય તથા શિષ્યૌ તત્રૈવાં ઽતર્હિતઃ શિવઃ

ઉપચારપૂર્વક પૂજા કરવાથી મારું પરમપદ સહેલાઈથી મળે છે. આમ બંને શિષ્યોને ઉપદેશ આપીને ત્યાં જ શિવજી અદૃશ્ય થયા.

કથં લિંગં પ્રતિષ્ઠાપ્યં કથં વાતસ્ય લક્ષણમ્ કથં વા તત્સમભ્યર્ચ્યં દેશે કાલે ચ કેન હિ

લિંગ કેવી રીતે સ્થાપવું, સ્થળના લક્ષણો શું છે, કેવી રીતે અને કયાં, ક્યારે અને કોણે પૂજા કરવી—આ બધું કહો.

યુષ્મદર્થં પ્રવક્ષ્યામિ બુદ્ધ્યતામવધાનતઃ અનુકૂલે શુભે કાલે પુણ્યે તીર્થે તટે તથા

તમારા હિત માટે હું સમજાવીશ, ધ્યાનપૂર્વક સાંભળો. શુભ અને અનુકૂળ સમયે, પવિત્ર સ્થળે કે તટ પર સ્થાપના કરવી.

યથેષ્ટં લિંગમારોપ્યં યત્ર સ્યાન્નિત્યમર્ચનમ્ પાર્થિવેન તથાપ્યેનં તૈજસેન યથારુચિ

જ્યાં નિયમિત પૂજા થઈ શકે ત્યાં ઇચ્છા મુજબ લિંગ સ્થાપવું. માટી, પથ્થર કે ધાતુમાંથી મનગમતું લિંગ બનાવી શકાય.

કલ્પલક્ષણસંયુક્તં લિંગં પૂજાફલં લભેત્ સર્વલક્ષણસંયુક્તં સદ્યઃ પૂજાફલપ્રદમ્

કલ્પવૃક્ષના ગુણો ધરાવતું લિંગ પૂજાનું ફળ આપે છે; સર્વ શુભ લક્ષણો ધરાવતું લિંગ તરત જ પૂજાનું ફળ આપે છે.

ચરે વિશિષ્યતે સૂક્ષ્મં સ્થાવરે સ્થૂલમેવ હિ સલક્ષણં સપીઠં ચ સ્થાપયેચ્છિવનિર્મિતમ્

ચાલતી (હલનચલન) લિંગ માટે સૂક્ષ્મ સ્વરૂપ વિશેષ માન્ય છે, સ્થિર માટે સ્થૂળ સ્વરૂપ યોગ્ય છે. લક્ષણો અને પીઠ સાથે, શિવજીની today પ્રમાણે સ્થાપવું.

મંડલં ચતુરસ્રં વા ત્રિકોણમથવા તથા ખટ્વાંગવન્મધ્યસૂક્ષ્મં લિંગપીઠં મહાફલં

લિંગનું પીઠ ચોરસ, ત્રિકોણ અથવા ખટ્વાંગ જેવું, મધ્યમાં સૂક્ષ્મ હોવું જોઈએ. આવું પીઠ મહાન ફળ આપે છે.

પ્રથમં મૃચ્છિલાદિભ્યો લિગં લોહાદિભિઃ કૃતમ્ યેન લિંગં તેન પીઠં સ્થાવરે હિ વિશિષ્યતે

પ્રથમ લિંગ માટી, પથ્થર વગેરેમાંથી કે ધાતુમાંથી બનાવવું. જે સામગ્રીથી લિંગ બને, એ જ સામગ્રીનું પીઠ પણ બનાવવું, ખાસ કરીને સ્થિર સ્થાપન માટે.

લિંગં પીઠં ચરે ત્વેકં લિંગં બાણકૃતં વિના લિંગપ્રમાણં કર્ત્ઃણાં દ્વાદશાંગુલમુત્તમમ્

બાણ દ્વારા બનાવેલા સિવાય, એક જ લિંગ અને પીઠ સ્થાપવું જોઈએ. બનાવવાનું યોગ્ય માપ બાર અંગુલ છે, જે શ્રેષ્ઠ માનવામાં આવે છે.

ન્યૂનં ચેત્ફલમલ્પં સ્યાદધિકં નૈવ દૂષ્યતે કર્તુરેકાંગુલન્યૂનં ચરેપિ ચ તથૈવ હિ

જો લિંગનું માપ ઓછું હોય તો ફળ પણ ઓછું મળે છે; વધુ હોય તો કોઈ દોષ નથી. બનાવનાર એક અંગુલ ઓછું પણ કરે તો પણ એ જ નિયમ લાગુ પડે છે.

આદૌ વિમાનં શિલ્પેન કાર્યં દેવગણૈર્યુતમ્ તત્ર ગર્ભગૃહે રમ્યે દૃઢે દર્પણસંનિભો ભૂષિતે

શરૂઆતમાં કુશળતાપૂર્વક દેવતાઓ સાથે મંદિર બાંધવું જોઈએ. તેમાં સુંદર અને મજબૂત ગર્ભગૃહમાં, જે અરીસાની જેમ શોભાયમાન હોય,

નવરત્નૈશ્ચ દિગ્દ્વારે ચ પ્રધાનકૈઃ નીલં રક્તં ચ વૈ દૂર્યં શ્યામં મારકતં તથા

મુખ્ય દિશાદ્વારો પર નવ રત્નો મૂકવા, જેમ કે નીલમ, મણિક, મૂંગો, સુફલ અને પન્ના વગેરે,

મુક્તાપ્રવાલગોમેદવજ્રાણિ નવરત્નકમ્ મધ્યે લિંગં મહદ્દ્રવ્યં નિક્ષિપેત્સહવૈદિકે

મોતી, મૂંગો, ગોમેદ, વજ્ર—આ નવ રત્નો; અને વચ્ચે મહાન પદાર્થ વિધિવત્ વિધિ સાથે મૂકવો જોઈએ.

સંપૂજ્ય લિંગં સદ્યાદ્યૈઃ પઞ્ચસ્થાને યથાક્રમમ્ અગ્નૌ ચ હુત્વા બહુધા હવિષાસ કલં ચ મામ્

પાંચ સ્થાનોએ યોગ્ય રીતે લિંગની પૂજા કરીને, અગ્નિમાં અનેક પ્રકારના હવન કરીને, મને પણ ભાગ અર્પણ કરવો જોઈએ.

અભ્યર્ચ્ય ગુરુમાચાર્યમર્થૈઃ કામૈશ્ચ બાંધવમ્ દદ્યાદૈશ્વર્યમર્થિભ્યો જડમપ્યજડં તથા

ગુરુ અને આચાર્યને ધન અને ઇચ્છિત વસ્તુઓથી, તથા બંધુઓને પણ સન્માન આપવું. માંગનારને, બુદ્ધિ હોય કે ના હોય, સૌને સમૃદ્ધિ આપવી.

સ્થાવરં જંગમં જીવં સર્વં સંતોષ્ય યત્નતઃ સુવર્ણપૂરિતે શ્વભ્રે નવરત્નૈશ્ચ પૂરિતે

સ્થાવર, જંગમ અને તમામ જીવાત્માઓને શ્રદ્ધાપૂર્વક સંતોષવી, અને સોનાથી ભરેલી ખાડીમાં નવ રત્નો પણ ભરી દેવા.

સદ્યાદિ બ્રહ્મ ચોચ્ચાર્ય ધ્યાત્વા દેવં પરં શુભમ્ ઉદીર્ય ચ મહામંત્રમોંકારં નાદઘોષિતમ્

સદ્યાદિ બ્રહ્મનો જાપ કરીને, પરમ શુભ દેવતાનું ધ્યાન કરીને, મહામંત્ર 'ઑંકાર' ઉચ્ચારીને, જે નાદથી ગુંજે છે,

લિંગં તત્ર પ્રતિષ્ઠાપ્ય લિગં પીઠેન યોજયેત્ લિંગં સપીઠં નિક્ષિપ્ય નિત્યલેપેન બંધયેત્

ત્યાં લિંગ સ્થાપી, પીઠ સાથે જોડવું. લિંગ અને પીઠને એકસાથે મૂકી, કાયમ માટે ચિપકાવવું.