શિવપુરાણમ્

યામાહુસ્તામસીં રૌદ્રીં મૂર્તિમંતકરીં હરેઃ સૃજત્યશેષમીશસ્ય શાસનાચ્ચતુરાનનઃ

હરિનું જે તામસ, રૌદ્ર અને મૃત્યુદાયક રૂપ કહેવાય છે, તે બધું ભગવાનના આદેશથી બ્રહ્માજી સર્જે છે.

અન્યાભિર્મૂર્તિભિઃ સ્વાભિઃ પાતિ ચાંતે નિહન્તિ ચ વિષ્ણુઃ પાલયતે વિશ્વં કાલકાલસ્ય શાસનાત્

પોતાના વિવિધ રૂપોથી વિષ્ણુ રક્ષા કરે છે અને અંતે સંહાર કરે છે; તે કાળના સ્વામીના આદેશથી જગતને જાળવે છે.

સૃજતે ત્રસતે ચાપિ સ્વકાભિસ્તનુભિસ્ત્રિભિઃ હરત્યંતે જગત્સર્વં હરસ્તસ્યૈવ શાસનાત્

હરિ પોતાના ત્રણ રૂપોથી જગતની રચના કરે છે, ડરે છે અને અંતે બધું નાશ કરે છે; તે બધું એ જ આદેશથી થાય છે.

સૃજત્યપિ ચ વિશ્વાત્મા ત્રિધા ભિન્નસ્તુ રક્ષતિ કાલઃ કરોતિ સકલં કાલસ્સંહરતિ પ્રજાઃ

વિશ્વાત્મા સર્જે છે અને ત્રણ ભાગે વિભાજિત થઈને રક્ષા કરે છે; કાળ બધું કરે છે અને કાળ જ સર્વ પ્રજાનો નાશ કરે છે.

કાલઃ પાલયતે વિશ્વં કાલકાલસ્ય શાસનાત્ ત્રિભિરંશૈર્જગદ્બિભ્રત્તેજોભિર્વૃષ્ટિમાદિશન્

કાળ, કાળના સ્વામીના આદેશથી, જગતને જાળવે છે; ત્રણ ભાગથી તે જગતને ધારે છે અને વરસાદ વગેરે પમાડે છે.

દિવિ વર્ષત્યસૌ ભાનુર્દેવદેવસ્ય શાસનાત્ પુષ્ણાત્યોષધિજાતાનિ ભૂતાન્યાહ્લાદયત્યપિ

આકાશમાં ભગવાનના આદેશથી સૂર્ય વરસાદ વરસાવે છે; તે વનસ્પતિઓને પોષે છે અને સર્વ જીવોને આનંદ આપે છે.

દેવૈશ્ચ પીયતે ચંદ્રશ્ચન્દ્રભૂષણશાસનાત્ આદિત્યા વસવો રુદ્રા અશ્વિનૌ મરુતસ્તથા

ચંદ્રશેખર ભગવાનના હુકમથી દેવતાઓ ચંદ્રને પીવે છે; આદિત્ય, વસુ, રુદ્ર, અશ્વિનીકુમાર અને મરુતો પણ.

ખેચરા ઋષયસ્સિદ્ધા ભોગિનો મનુજા મૃગાઃ પશવઃ પક્ષિણશ્ચૈવ કીટાદ્યાઃ સ્થાવરાણિ ચ

આકાશમાં રહેતા દેવતાઓ, ઋષિઓ, સિદ્ધો, ભોગવિલાસી, મનુષ્યો, જંગલી પ્રાણીઓ, પશુઓ, પક્ષીઓ, કીટ અને સ્થાવર જીવ પણ—

નદ્યસ્સમુદ્રા ગિરયઃ કાનનાનિ સરાંસિ ચ વેદાઃ સાંગાશ્ચ શાસ્ત્રાણિ મંત્રસ્તોમમખાદયઃ

નદીઓ, સમુદ્રો, પર્વતો, જંગલો, સરોવર, વેદો અને તેના અંગો, શાસ્ત્રો, મંત્રો, સ્તુતિઓ અને યજ્ઞો—

કાલાગ્ન્યાદિશિવાંતાનિ ભુવનાનિ સહાધિપૈઃ બ્રહ્માંડાન્યપ્યસંખ્યાનિ તેષામાવરણાનિ ચ

કાલાગ્નિથી લઈને શિવ સુધીના બધા લોકો અને તેમના અધિપતિઓ, અનગણિત બ્રહ્માંડો અને તેમના આવરણો—

વર્તમાનાન્યતીતાનિ ભવિષ્યન્ત્યપિ કૃત્સ્નશઃ દિશશ્ચ વિદિશશ્ચૈવ કાલભેદાઃ કલાદયઃ

હવે જે છે, જે ગયા, અને જે આવશે એ બધું; દિશાઓ, ઉપદિશાઓ, સમયના ભાગો અને તેની કલાઓ—

યચ્ચ કિંચિજ્જગત્યસ્મિન્ દૃશ્યતે શ્રૂયતે ઽપિ વા તત્સર્વં શંકરસ્યાજ્ઞા બલેન સમધિષ્ઠિતમ્

આ જગતમાં જે કંઈ જોઈ શકાય છે કે સાંભળી શકાય છે, એ બધું શંકર ભગવાનના આદેશના બળથી જ સ્થિર છે.

આજ્ઞાબલાત્તસ્ય ધરા સ્થિતેહ ધરાધરા વારિધરાઃ સમુદ્રાઃ જ્યોતિર્ગણાઃ શક્રમુખાશ્ચ દેવાઃ સ્થિરં ચિરં વા ચિદચિદ્યદસ્તિ

તેમના આદેશના બળથી ધરતી, પર્વતો, વાદળો, સમુદ્રો, તારાઓ, ઇન્દ્ર સહિતના દેવતાઓ અને જે કંઈ છે—ચલિત કે અચલ, ચેતન કે અચેતન—બધું સ્થિર છે.

અત્યાશ્ચર્યમિદં કૃષ્ણ શંભોરમિતકર્મણઃ આજ્ઞાકૃતં શૃણુષ્વૈતચ્છ્રુતં શ્રુતિમુખે મયા

કૃષ્ણ, શંભુના અપરિમિત કાર્યો અતિ આશ્ચર્યજનક છે; મેં વેદના મુખેથી જે સાંભળ્યું છે, એ તું સાંભળ.

પુરા કિલ સુરાઃ સેંદ્રા વિવદંતઃ પરસ્પરમ્ અસુરાન્સમરે જિત્વા જેતાહમહમિત્યુત

પહેલાં દેવતાઓ અને ઇન્દ્ર પરસ્પર ઝઘડતા હતા; તેમણે અસુરોને યુદ્ધમાં હરાવ્યા અને દરેકે કહ્યું: 'હું જીત્યો, હું જીત્યો!'

તદા મહેશ્વરસ્તેષાં મધ્યતો વરવેષધૃક્ સ્વલક્ષણૈર્વિહીનાંગઃ સ્વયં યક્ષ ઇવાભવત્

ત્યારે મહાદેવ તેમના વચ્ચે અનોખા રૂપે, પોતાની ઓળખાણ વગર, યક્ષ તરીકે પ્રગટ થયા.

સ તાનાહ સુરાનેકં તૃણમાદાય ભૂતલે ય એતદ્વિકૃતં કર્તું ક્ષમતે સ તુ દૈત્યજિત્

તેમણે ધરતી પરથી એક તણખલું લઈને દેવતાઓને કહ્યું: 'તમામાંથી જે આ તણખલામાં ફેરફાર કરી શકે, એ જ સાચો અસુરવિજેતા છે.'

યક્ષસ્ય વચનં શ્રુત્વા વજ્રપાણિઃ શચીપતિઃ કિંચિત્ક્રુદ્ધો વિહસ્યૈનં તૃણમાદાતુમુદ્યતઃ

યક્ષના શબ્દો સાંભળીને વજ્રપાણી, શચીપતિ, થોડો ગુસ્સે થયો અને હસતો હસતો એ તણખલું ઉઠાવા ગયો.

ન તત્તૃણમુપદાતું મનસાપિ ચ શક્યતે યથા તથાપિ તચ્છેત્તું વજ્રં વજ્રધરો ઽસૃજત્

તે તણખલું મનથી પણ પકડાઈ ન શક્યું, હાથથી તો દૂરની વાત; છતાં તેને કાપવા માટે વજ્રધારી એ પર વજ્ર ફેંક્યો.

તદ્વજ્રં નિજવજ્રેણ સંસૃષ્ટમિવ સર્વતઃ તૃણેનાભિહતં તેન તિર્યગગ્રં પપાત હ

યક્ષના પોતાના વજ્ર સાથે અથડાઈને, એ વજ્ર તણખલાથી માર ખાઈને બાજુએ જમીન પર પડી ગયું.

તતશ્ચાન્યે સુસંરબ્ધા લોકપાલા મહાબલાઃ સસૃજુસ્તૃણમુદ્દિશ્ય સ્વાયુધાનિ સહસ્રશઃ

પછી બીજા શક્તિશાળી લોકપાલો ગુસ્સે થઈને, હજારો પોતાના શસ્ત્રો એ તણખલા પર ફેંક્યા.

પ્રજજ્જ્વાલ મહાવહ્નિઃ પ્રચંડઃ પવનો વવૌ પ્રવૃદ્ધો ઽપાંપતિર્યદ્વત્પ્રલયે સમુપસ્થિતે

મહાન અગ્નિ પ્રગટ્યો, જોરદાર પવન ફૂંકાયો, અને પાણીના દેવ વધ્યા—જેમ પ્રલય સમયે થાય છે તેમ.

એવં દેવૈસ્સમારબ્ધં તૃણમુદ્દિશ્ય યત્નતઃ વ્યર્થમાસીદહો કૃષ્ણ યક્ષસ્યાત્મબલેન વૈ

હું કહું છું, કૃષ્ણ, બધા દેવોએ મળીને તણખલાં સામે જે પ્રયત્ન કર્યો, એ યક્ષના પોતાના બળથી વ્યર્થ થયો.

તદાહ યક્ષં દેવેંદ્રઃ કો ભવાનિત્યમર્ષિતઃ તતસ્સ પશ્યતામેવ તેષામંતરધાદથ

એ સમયે દેવોના રાજા ઇન્દ્રે યક્ષને ગુસ્સે થઈને પૂછ્યું: 'તમે કોણ છો?' પણ બધાના નજર સામે જ એ યક્ષ અચાનક અદૃશ્ય થઈ ગયો.

તદંતરે હૈમવતી દેવી દિવ્યવિભૂષણા આવિરાસીન્નભોરંગે શોભમાના શુચિસ્મિતા

એ જ સમયે હિમાલયની દેવી, દૈવી આભૂષણોથી શોભાયમાન, આકાશમાં સુંદર સ્મિત સાથે તેજસ્વી રૂપે પ્રગટ થઈ.

તાં દૃષ્ટ્વા વિસ્મયાવિષ્ટા દેવાઃ શક્રપુરોગમાઃ પ્રણમ્ય યક્ષં પપ્રચ્છુઃ કો ઽસૌ યક્ષો વિલક્ષણઃ

તેને જોઈને ઇન્દ્ર સહિત બધા દેવતાઓ આશ્ચર્યચકિત થઈ ગયા; તેઓએ નમન કરીને યક્ષને પૂછ્યું: 'આ અનોખો યક્ષ કોણ છે?'

સા ઽબ્રવીત્સસ્મિતં દેવી સ યુષ્માકમગોચરઃ તેનેદં ભ્રમ્યતે ચક્રં સંસારાખ્યં ચરાચરમ્

દેવી સ્મિત સાથે બોલી: 'એ તમારાથી પર છે. એના દ્વારા જ આ સંસાર નામનું ગોળ ચળવળે છે, જેમાં ચાલતું અને અચળ બધું આવે છે.'

તેનાદૌ ક્રિયતે વિશ્વં તેન સંહ્રિયતે પુનઃ ન તન્નિયન્તા કશ્ચિત્સ્યાત્તેન સર્વં નિયમ્યતે

એના દ્વારા જ આ જગતની શરૂઆત થાય છે અને એના દ્વારા જ ફરીથી અંત આવે છે; બીજું કોઈ શાસક નથી—બધું એના દ્વારા જ ચાલે છે.

ઇત્યુક્ત્વા સા મહાદેવી તત્રૈવાંતરધત્ત વૈ દેવાશ્ચ વિસ્મિતાઃ સર્વે તાં પ્રણમ્ય દિવં યયુઃ

આવું કહીને મહાદેવી ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગઈ; બધા દેવતાઓ આશ્ચર્યમાં પડી, તેમને નમન કરીને પોતાના સ્વર્ગમાં પાછા ગયા.