શિવપુરાણમ્

તતઃ પ્રસન્નચેતસ્કઃ સુપ્રણમ્ય કૃતાંજલિઃ યયાચે સ વરં વિપ્રો દેવદેવાન્મહેશ્વરાત્

પછી પ્રસન્ન ચિત્તથી, હાથ જોડીને, બ્રાહ્મણએ દેવદેવ મહેશ્વર પાસે વરદાન માગ્યું.

પ્રસીદ દેવદેવેશ પ્રસીદ પરમેશ્વર સ્વભક્તિન્દેહિ પરમાન્દિવ્યામવ્યભિચારિણીમ્

હે દેવદેવ, હે પરમેશ્વર, કૃપા કરો; મને પરમ, દિવ્ય અને અડગ ભક્તિ આપો.

શ્રદ્ધાન્દેહિ મહાદેવ દ્વસમ્બન્ધિષુ મે સદા સ્વદાસ્યં પરમં સ્નેહં સાન્નિધ્યં ચૈવ સર્વદા

હે મહાદેવ, મને તારા સંબંધીઓમાં હંમેશાં શ્રદ્ધા આપ, તારી સેવા, પરમ સ્નેહ અને સર્વદા તારી નજીક રહેવાની કૃપા કર.

એવમુક્ત્વા પ્રસન્નાત્માહર્ષગદ્ગદયા ગિરા સતુષ્ટાવ મહાદેવમુપમન્યુર્દ્વિજોત્તમઃ

આ રીતે બોલ્યા પછી, આનંદથી ભરેલા હૃદય અને ભાવુક અવાજ સાથે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ ઉપમન્યુએ મહાદેવજીની સ્તુતિ કરી.

દેવદેવ મહાદેવ શરણાગતવત્સલ પ્રસીદ કરુણાસિંધો સામ્બ શંકર સર્વદા

દેવોના દેવ, મહાદેવ, શરણમાં આવનારા પર દયા રાખનારા, દયાના સાગર, અંબા સાથેના શંકર, હંમેશા કૃપા કરો.

એવમુક્તો મહાદેવઃ સર્વેષાં ચ વરપ્રદઃ પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મોપમન્યું મુનિસત્તમમ્

આ રીતે ઉપમન્યુએ બોલ્યા પછી, સર્વેને વર આપનાર મહાદેવ પ્રસન્ન મનથી શ્રેષ્ઠ મુનિ ઉપમન્યુને ઉત્તર આપ્યો.

વત્સોપમન્યો તુષ્ટો ઽસ્મિ સર્વં દત્તં મયા હિ તે દૃઢભક્તો ઽસિ વિપ્રર્ષે મયા વિજ્ઞાસિતો હ્યસિ

પુત્ર ઉપમન્યુ, હું તારા પર પ્રસન્ન છું; મેં તને બધું આપી દીધું છે. તું મજબૂત ભક્ત છે, શ્રેષ્ઠ ઋષિ, અને મેં તને પરખ્યો છે.

અજરશ્ચામરશ્ચૈવ ભવ ત્વન્દુઃખવર્જિતઃ યશસ્વી તેજસા યુક્તો દિવ્યજ્ઞાનસમન્વિતઃ

હવે તું ક્યારેય વૃદ્ધ ન થા, અમર બની જા અને દુઃખથી મુક્ત રહેજે. તારો યશ વધે, તેજથી ભરપૂર અને દિવ્ય જ્ઞાન ધરાવતો બની જા.

અક્ષયા બાન્ધવાશ્ચૈવ કુલં ગોત્રં ચ તે સદા ભવિષ્યતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ મયિ ભક્તિશ્ચ શાશ્વતી

તારા સગાં, કુળ અને વંશ હંમેશા અવિનાશી રહેશે, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, અને મારી ભક્તિ તારી હંમેશા અટૂટ રહેશે.

સાન્નિધ્યં ચાશ્રમે નિત્યં કરિષ્યામિ દ્વિજોત્તમ ઉપકંઠં મમ ત્વં વૈ સાનન્દં વિહરિષ્યસિ

હું તારા આશ્રમમાં હંમેશા હાજર રહીશ, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, તું મારા નજીક આનંદથી વસે.

એવમુક્ત્વા સ ભગવાન્સૂર્યકોટિસમપ્રભઃ ઈશાનસ્સ વરાન્દત્ત્વા તત્રૈવાન્તર્દધે હરઃ

આ રીતે બોલ્યા પછી, કરોડો સૂર્ય જેટલા તેજવાળા ભગવાન ઈશાનએ વર આપ્યા અને ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

ઉપમન્યુઃ પ્રસન્નાત્મા પ્રાપ્ય તસ્માદ્વરાદ્વરાન્ જગામ જનનીસ્થાનં સુખં પ્રાપાધિકં ચ સઃ

ઉપમન્યુ, પ્રસન્ન મનથી, એ સર્વોત્તમ વર પામી, પોતાની માતાના ઘરે ગયો અને વધુ આનંદ પ્રાપ્ત કર્યો.

નમસ્સમસ્તસંસારચક્રભ્રમણહેતવે ગૌરીકુચતટદ્વન્દ્વકુંકુમાંકિતવક્ષસે

સંપૂર્ણ સંસારના ચક્રના ફરાવનાર કારણ, ગૌરીના સ્તનના કુંકુમથી અંકિત છાતી ધરાવનારને વંદન છે.

ઉક્ત્વા ભગવતો લબ્ધપ્રસાદાદુપમન્યુના નિયમાદુત્થિતો વાયુર્મધ્યે પ્રાપ્તે દિવાકરે

આ રીતે બોલ્યા પછી, ભગવાનની કૃપાથી ઉપમન્યુ નિયમ પૂર્ણ કરીને, મધ્યાહ્ને, એટલે કે સૂર્ય ઊંચે હતો ત્યારે ઊભો થયો.

ઋષયશ્ચાપિ તે સર્વે નૈમિષારણ્યવાસિનઃ અથાયમર્થઃ પ્રષ્ટવ્ય ઇતિ કૃત્વા વિનિશ્ચયમ્

નૈમિષારણ્યમાં વસતા બધા ઋષિઓએ નક્કી કર્યું કે આ વિષય પૂછવો જોઈએ.

કૃત્વા યથા સ્વકં કૃત્યં પ્રત્યહં તે યથા પુરા ભગવંતમુપાયાંતં સમીક્ષ્ય સમુપાવિશન્

પહેલા જે રીતે રોજનું કામ પૂરું કર્યું, પછી ભગવાનને આવતાં જોઈ સૌ શ્રદ્ધાથી બેઠા.

અથાસૌ નિયમસ્યાંતે ભગવાનમ્બરોદ્ભવઃ મધ્યે મુનિસભાયાસ્તુ ભેજે કૢપ્તં વરાસનમ્

પછી, નિયમ પૂરો થતા, પવનથી જન્મેલા ભગવાને મુનિ સભામાં તૈયાર કરેલું શ્રેષ્ઠ આસન લીધું.

સુખાસનોપવિષ્ટશ્ચ વાયુર્લોકનમસ્કૃતઃ શ્રીમદ્વિભૂતિમીશસ્ય હૃદિ કૃત્વેદમબ્રવીત્

વિશ્વ દ્વારા પૂજાતા પવનદેવ સુખથી બેઠા, ભગવાનની મહિમા હૃદયમાં ધરાવી, એમણે આ રીતે કહ્યું.

તં પ્રપદ્યે મહાદેવં સર્વજ્ઞમપરાજિતમ્ વિભૂતિસ્સકલં યસ્ય ચરાચરમિદં જગત્

હું એ મહાદેવને શરણું જાઉં છું, જે સર્વજ્ઞ અને અપરાજિત છે, અને જની-અજડું આખું જગત જેણી મહિમા છે.

ઇત્યાકર્ણ્ય શુભાં વાણીમૃષયઃ ક્ષીણકલ્મષાઃ વિભૂતિવિસ્તરં શ્રોતુમૂચુસ્તે પરમં વચઃ

આ શુભ વાણી સાંભળી, પાપ રહિત થયેલા ઋષિઓએ ભગવાનની મહિમાની વિગત સાંભળવા ઇચ્છી શ્રેષ્ઠ વચન કહ્યાં.

ઉક્તં ભગવતા વૃત્તમુપમન્યોર્મહાત્મનઃ ક્ષીરાર્થેનાપિ તપસા યત્પ્રાપ્તં પરમેશ્વરાત્

ભગવાને મહાત્મા ઉપમન્યુના કાર્યો અને પરમેશ્વર પાસેથી તપ દ્વારા મેળવેલા દૂધના પ્રસંગનું વર્ણન કર્યું છે.

દૃષ્ટો ઽસૌ વાસુદેવેન કૃષ્ણેનાક્લિષ્ટકર્મણા ધૌમ્યાગ્રજસ્તતસ્તેન કૃત્વા પાશુપતં વ્રતમ્

વાસુદેવ, એટલે કે કૃષ્ણ, જેના કર્મો નિર્મળ છે, એણે ધૌમ્યજીના માર્ગદર્શન હેઠળ પાશુપત વ્રત ધારણ કર્યું હતું.

પ્રાપ્તં ચ પરમં જ્ઞાનમિતિ પ્રાગેવ શુશ્રુમ કથં સ લબ્ધવાન્ કૃષ્ણો જ્ઞાનં પાશુપતં પરમ્

અમે પહેલેથી જ સાંભળ્યું છે કે કૃષ્ણે પરમ જ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું હતું; તો કૃષ્ણે એ પાશુપત પરમ જ્ઞાન કેવી રીતે મેળવ્યું?

સ્વેચ્છયા હ્યવતીર્ણોપિ વાસુદેવસ્સનાતનઃ નિંદયન્નિવ માનુષ્યં દેહશુદ્ધિં ચકાર સઃ

વાસુદેવ, જે સદાય અવિનાશી છે, એ પોતાની ઈચ્છાથી અવતરીને, માનવ શરીરને જાણે અવગણે છે એમ, શરીરશુદ્ધિ કરી.

પુત્રાર્થં હિ તપસ્તપ્તું ગતસ્તસ્ય મહામુનેઃ આશ્રમં મુનિભિર્દૃષ્ટં દૃષ્ટવાંસ્તત્ર વૈ મુનિમ્

પુત્રપ્રાપ્તિ માટે તપ કરવા કૃષ્ણ મહાન મુનિની આશ્રમમાં ગયા; ત્યાં મુનિઓએ તેમને જોયા અને તેમણે પણ મુનિને જોયા.

ભસ્માવદાતસર્વાંગં ત્રિપુંડ્રાંકિતમસ્તકમ્ રુદ્રાક્ષમાલાભરણં જટામંડલમંડિતમ્

મુનિનું આખું શરીર ભસ્મથી લિપ્ત હતું, માથા પર ત્રિપુંડના તિલક હતા, રૂદ્રાક્ષની માળા ધારણ કરી હતી અને જટાઓથી શોભતો હતો.

તચ્છિષ્યભૂતૈર્મુનિભિશ્શાસ્ત્રૈર્વેદમિવાવૃતમ્ શિવધ્યાનરતં શાંતમુપમન્યું મહાદ્યુતિમ્

મુનિ પોતાના શિષ્યમુનિઓથી ઘેરાયેલા હતા, જેમ શાસ્ત્રો વેદને ઘેરી રાખે છે; મહાપ્રભા અને શાંતિથી ભરેલા ઉપમન્યુ શિવના ધ્યાનમાં લીન હતા.

નમશ્ચકાર તં દૃષ્ટ્વા હૃષ્ટસર્વતનૂરુહઃ બહુમાનેન કૃષ્ણો ઽસૌ ત્રિઃ કૃત્વા તુ પ્રદક્ષિણામ્ સ્તુતિં ચકાર સુપ્રીત્યા નતસ્કંધઃ કૃતાઞ્જલિઃ

કૃષ્ણે તેમને જોઈને આનંદથી રોમાચિત્ત થયા, ખૂબ માનપૂર્વક ત્રણ વાર પ્રદક્ષિણા કરી, નમન કર્યું અને હર્ષભેર નમ્રતાથી સ્તુતિ કરી, હાથ જોડ્યા અને ખભા નમાવ્યા.

તસ્યાવલોકનાદેવ મુનેઃ કૃષ્ણસ્ય ધીમતઃ નષ્ટમાસીન્મલં સર્વં માયાજં કાર્મમેવ ચ

મુનિને માત્ર જોઈને જ વિદ્વાન કૃષ્ણના સર્વે માયાજાળ અને કર્મજન્ય કલ્મષ નાશ પામ્યા.