શિવપુરાણમ્

અપૂપગિરયશ્ચૈવ ભક્ષ્યભોજ્યાર્ણવસ્તથા એતે દત્તા મયા તે હિ ત્વં ગૃહ્ણીષ્વ મહામુને

મીઠાઈઓના પર્વતો અને ખાવા-પીવાની વસ્તુઓના દરિયા પણ મેં તને આપ્યા છે; હે મહામુનિ, તું એ બધું સ્વીકાર.

પિતા તવ મહાદેવો માતા વૈ જગદમ્બિકા અમરત્વં મયા દત્તં ગાણપત્યં ચ શાશ્વતમ્

મહાદેવ તારો પિતા છે, જગદંબિકા તારી માતા છે; મેં તને અમરતા અને ગણપતિપદનું શાશ્વત સ્થાન આપ્યું છે.

વરાન્વરય સુપ્રીત્યા મનો ઽભિલષિતાન્પરાન્ પ્રસન્નો ઽહં પ્રદાસ્યામિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

હવે તું આનંદથી મનગમતા વરદાન માગ; હું પ્રસન્ન છું અને તને આપશ—અહીં કોઈ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

એવમુક્ત્વા મહાદેવઃ કરાભ્યામુપગૃહ્યતમ્ મૂર્ધ્ન્યાઘ્રાય સુતસ્તે ઽયમિતિ દેવ્યૈ ન્યવેદયત્

આ રીતે કહ્યા પછી મહાદેવે ઉપમન્યુને હાથથી ભેટી, તેના માથું સુઘી, અને દેવીને કહ્યું, 'આ તમારો પુત્ર છે.'

દેવી ચ ગુહવત્પ્રીત્યા મૂર્ધ્નિ તસ્ય કરામ્બુજમ્ વિન્યસ્ય પ્રદદૌ તસ્મૈ કુમારપદમવ્યયમ્

દેવી એ પણ પ્રેમપૂર્વક તેના માથા પર કમળ જેવું હાથ રાખ્યું અને તેને કુમારપદનું શાશ્વત સ્થાન આપ્યું.

ક્ષીરાબ્ધિરપિ સાકારઃ ક્ષીરં સ્વાદુ કરે દધત્ ઉપસ્થાય દદૌ પિણ્ડીભૂતં ક્ષીરમનશ્વરમ્

દૂધનો દરિયો સ્વરૂપ ધારણ કરી, હાથમાં મીઠું દૂધ લઈને ઉપસ્થિત થયો અને તેને અવિનાશી દૂધનો લોટ આપ્યો.

યોગૈશ્વર્યં સદા તુષ્ટિં બ્રહ્મવિદ્યામનશ્વરામ્ સમૃદ્ધિં પરમાન્તસ્મૈ દદૌ સંતુષ્ટમાનસઃ

પછી સંતોષભર્યા મનથી તેણે ઉપમન્યુને યોગશક્તિ, સદા સંતોષ, અવિનાશી બ્રહ્મવિદ્યા, પરમ સમૃદ્ધિ અને સર્વોચ્ચ પૂર્ણતા આપી.

અથ શંભુઃ પ્રસન્નાત્મા દૃષ્ટ્વા તસ્ય તપોમહઃ પુનર્દદૌ વરં દિવ્યં મુનયે હ્યુપમન્યવે

પછી શંભુએ, ઉપમન્યુનું મહાન તપ જોઈ, આનંદથી ફરી એક દિવ્ય વરદાન આપ્યો.

વ્રતં પાશુપતં જ્ઞાનં વ્રતયોગં ચ તત્ત્વતઃ દદૌ તસ્મૈ પ્રવક્તૃત્વપાટવં સુચિરં પરમ્

પાશુપતવ્રત, જ્ઞાન અને વ્રત-યોગની સાચી રીત, તેમજ લાંબા સમય સુધી ઉપદેશ આપવાની શ્રેષ્ઠ વાણી પણ તેને આપી.

સો ઽપિ લબ્ધ્વા વરાન્દિવ્યાન્કુમારત્વં ચ સર્વદા તસ્માચ્છિવાચ્ચ તસ્યાશ્ચ શિવાયા મુદિતો ઽભવત્

આ રીતે શિવ અને પાર્વતી પાસેથી કુમારપદ અને દિવ્ય વરદાન મેળવી, ઉપમન્યુ આનંદિત થયો.

તતઃ પ્રસન્નચેતસ્કઃ સુપ્રણમ્ય કૃતાંજલિઃ યયાચે સ વરં વિપ્રો દેવદેવાન્મહેશ્વરાત્

પછી પ્રસન્ન ચિત્તથી, હાથ જોડીને, બ્રાહ્મણએ દેવદેવ મહેશ્વર પાસે વરદાન માગ્યું.

પ્રસીદ દેવદેવેશ પ્રસીદ પરમેશ્વર સ્વભક્તિન્દેહિ પરમાન્દિવ્યામવ્યભિચારિણીમ્

હે દેવદેવ, હે પરમેશ્વર, કૃપા કરો; મને પરમ, દિવ્ય અને અડગ ભક્તિ આપો.

શ્રદ્ધાન્દેહિ મહાદેવ દ્વસમ્બન્ધિષુ મે સદા સ્વદાસ્યં પરમં સ્નેહં સાન્નિધ્યં ચૈવ સર્વદા

હે મહાદેવ, મને તારા સંબંધીઓમાં હંમેશાં શ્રદ્ધા આપ, તારી સેવા, પરમ સ્નેહ અને સર્વદા તારી નજીક રહેવાની કૃપા કર.

એવમુક્ત્વા પ્રસન્નાત્માહર્ષગદ્ગદયા ગિરા સતુષ્ટાવ મહાદેવમુપમન્યુર્દ્વિજોત્તમઃ

આ રીતે બોલ્યા પછી, આનંદથી ભરેલા હૃદય અને ભાવુક અવાજ સાથે શ્રેષ્ઠ દ્વિજ ઉપમન્યુએ મહાદેવજીની સ્તુતિ કરી.

દેવદેવ મહાદેવ શરણાગતવત્સલ પ્રસીદ કરુણાસિંધો સામ્બ શંકર સર્વદા

દેવોના દેવ, મહાદેવ, શરણમાં આવનારા પર દયા રાખનારા, દયાના સાગર, અંબા સાથેના શંકર, હંમેશા કૃપા કરો.

એવમુક્તો મહાદેવઃ સર્વેષાં ચ વરપ્રદઃ પ્રત્યુવાચ પ્રસન્નાત્મોપમન્યું મુનિસત્તમમ્

આ રીતે ઉપમન્યુએ બોલ્યા પછી, સર્વેને વર આપનાર મહાદેવ પ્રસન્ન મનથી શ્રેષ્ઠ મુનિ ઉપમન્યુને ઉત્તર આપ્યો.

વત્સોપમન્યો તુષ્ટો ઽસ્મિ સર્વં દત્તં મયા હિ તે દૃઢભક્તો ઽસિ વિપ્રર્ષે મયા વિજ્ઞાસિતો હ્યસિ

પુત્ર ઉપમન્યુ, હું તારા પર પ્રસન્ન છું; મેં તને બધું આપી દીધું છે. તું મજબૂત ભક્ત છે, શ્રેષ્ઠ ઋષિ, અને મેં તને પરખ્યો છે.

અજરશ્ચામરશ્ચૈવ ભવ ત્વન્દુઃખવર્જિતઃ યશસ્વી તેજસા યુક્તો દિવ્યજ્ઞાનસમન્વિતઃ

હવે તું ક્યારેય વૃદ્ધ ન થા, અમર બની જા અને દુઃખથી મુક્ત રહેજે. તારો યશ વધે, તેજથી ભરપૂર અને દિવ્ય જ્ઞાન ધરાવતો બની જા.

અક્ષયા બાન્ધવાશ્ચૈવ કુલં ગોત્રં ચ તે સદા ભવિષ્યતિ દ્વિજશ્રેષ્ઠ મયિ ભક્તિશ્ચ શાશ્વતી

તારા સગાં, કુળ અને વંશ હંમેશા અવિનાશી રહેશે, શ્રેષ્ઠ દ્વિજ, અને મારી ભક્તિ તારી હંમેશા અટૂટ રહેશે.

સાન્નિધ્યં ચાશ્રમે નિત્યં કરિષ્યામિ દ્વિજોત્તમ ઉપકંઠં મમ ત્વં વૈ સાનન્દં વિહરિષ્યસિ

હું તારા આશ્રમમાં હંમેશા હાજર રહીશ, શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ, તું મારા નજીક આનંદથી વસે.

એવમુક્ત્વા સ ભગવાન્સૂર્યકોટિસમપ્રભઃ ઈશાનસ્સ વરાન્દત્ત્વા તત્રૈવાન્તર્દધે હરઃ

આ રીતે બોલ્યા પછી, કરોડો સૂર્ય જેટલા તેજવાળા ભગવાન ઈશાનએ વર આપ્યા અને ત્યાં જ અદૃશ્ય થઈ ગયા.

ઉપમન્યુઃ પ્રસન્નાત્મા પ્રાપ્ય તસ્માદ્વરાદ્વરાન્ જગામ જનનીસ્થાનં સુખં પ્રાપાધિકં ચ સઃ

ઉપમન્યુ, પ્રસન્ન મનથી, એ સર્વોત્તમ વર પામી, પોતાની માતાના ઘરે ગયો અને વધુ આનંદ પ્રાપ્ત કર્યો.

નમસ્સમસ્તસંસારચક્રભ્રમણહેતવે ગૌરીકુચતટદ્વન્દ્વકુંકુમાંકિતવક્ષસે

સંપૂર્ણ સંસારના ચક્રના ફરાવનાર કારણ, ગૌરીના સ્તનના કુંકુમથી અંકિત છાતી ધરાવનારને વંદન છે.

ઉક્ત્વા ભગવતો લબ્ધપ્રસાદાદુપમન્યુના નિયમાદુત્થિતો વાયુર્મધ્યે પ્રાપ્તે દિવાકરે

આ રીતે બોલ્યા પછી, ભગવાનની કૃપાથી ઉપમન્યુ નિયમ પૂર્ણ કરીને, મધ્યાહ્ને, એટલે કે સૂર્ય ઊંચે હતો ત્યારે ઊભો થયો.

ઋષયશ્ચાપિ તે સર્વે નૈમિષારણ્યવાસિનઃ અથાયમર્થઃ પ્રષ્ટવ્ય ઇતિ કૃત્વા વિનિશ્ચયમ્

નૈમિષારણ્યમાં વસતા બધા ઋષિઓએ નક્કી કર્યું કે આ વિષય પૂછવો જોઈએ.

કૃત્વા યથા સ્વકં કૃત્યં પ્રત્યહં તે યથા પુરા ભગવંતમુપાયાંતં સમીક્ષ્ય સમુપાવિશન્

પહેલા જે રીતે રોજનું કામ પૂરું કર્યું, પછી ભગવાનને આવતાં જોઈ સૌ શ્રદ્ધાથી બેઠા.

અથાસૌ નિયમસ્યાંતે ભગવાનમ્બરોદ્ભવઃ મધ્યે મુનિસભાયાસ્તુ ભેજે કૢપ્તં વરાસનમ્

પછી, નિયમ પૂરો થતા, પવનથી જન્મેલા ભગવાને મુનિ સભામાં તૈયાર કરેલું શ્રેષ્ઠ આસન લીધું.

સુખાસનોપવિષ્ટશ્ચ વાયુર્લોકનમસ્કૃતઃ શ્રીમદ્વિભૂતિમીશસ્ય હૃદિ કૃત્વેદમબ્રવીત્

વિશ્વ દ્વારા પૂજાતા પવનદેવ સુખથી બેઠા, ભગવાનની મહિમા હૃદયમાં ધરાવી, એમણે આ રીતે કહ્યું.

તં પ્રપદ્યે મહાદેવં સર્વજ્ઞમપરાજિતમ્ વિભૂતિસ્સકલં યસ્ય ચરાચરમિદં જગત્

હું એ મહાદેવને શરણું જાઉં છું, જે સર્વજ્ઞ અને અપરાજિત છે, અને જની-અજડું આખું જગત જેણી મહિમા છે.