શિવપુરાણમ્

હેતુવાદવિનિર્મુક્તં સાંખ્યયોગાર્થદમ્પરમ્ ઉપાસતે યં તત્ત્વજ્ઞા વરં તસ્માદ્વૃણોમ્યહમ્

જે સર્વ કારણોના તર્કથી રહિત છે, સાંખ્ય અને યોગના ફળ આપનાર છે, અને જેને તત્વજ્ઞાની લોકો પૂજે છે, એ શ્રેષ્ઠને હું પસંદ કરું છું.

નાસ્તિ શંભોઃ પરં તત્ત્વં સર્વકારણકારણાત્ બ્રહ્મવિષ્ણ્વાદિદેવાનાં સ્રષ્ટુર્ગુણપરાદ્વિભોઃ

શંભુથી ઉપર બીજું કોઈ તત્વ નથી, જે સર્વ કારણોના કારણ છે, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને બીજા દેવતાઓના સર્જક છે અને ગુણોથી પર છે.

બહુનાત્ર કિમુક્તેન મયાદ્યાનુમિતં મહત્ ભવાંતરે કૃતં પાપં શ્રુતા નિન્દા ભવસ્ય ચેત્

હવે વધુ શું કહું? હવે મને એ મહાન સત્ય સમજાયું છે: જો કોઈ બીજા જન્મમાં મેં ભવાનીની નિંદા સાંભળી હોય તો એ પાપ થયું છે.

શ્રુત્વા નિંદાં ભવસ્યાથ તત્ક્ષણાદેવ સન્ત્યજેત્ સ્વદેહં તન્નિહત્યાશુ શિવલોકં સ ગચ્છતિ

જો કોઈ ભવાનીની નિંદા સાંભળે તો તરત જ પોતાનું શરીર ત્યાગી દેવું જોઈએ; આવું કરવાથી તે ઝડપથી શિવલોકમાં પહોંચે છે.

આસ્તાં તાવન્મમેચ્છેયં ક્ષીરં પ્રતિ સુરાધમ નિહત્ય ત્વાં શિવાસ્ત્રેણ ત્યજામ્યેતં કલેવરમ્

હું હવે દૂધની ઈચ્છા છોડું છું, હે દેવોમાં સૌથી નીચા, હું તને શિવના શસ્ત્રથી મારીને આ શરીર ત્યાગી દઈશ.

એવમુક્ત્વોપમન્યુસ્તં મર્તું વ્યવસિતસ્સ્વયમ્ ક્ષીરે વાઞ્છામપિ ત્યક્ત્વા નિહન્તું શક્રમુદ્યતઃ

આ રીતે બોલીને ઉપમન્યુએ પોતે મરવાનો નિશ્ચય કર્યો, દૂધની ઈચ્છા પણ છોડી દીધી અને ઈન્દ્રને મારવા તૈયાર થયો.

ભસ્માદાય તદા ઘોરમઘોરાસ્ત્રાભિમંત્રિતમ્ વિસૃજ્ય શક્રમુદ્દિશ્ય નનાદ સ મુનિસ્તદા

પછી તેણે ભયાનક ભસ્મ લીધું, જેમાં અઘોરાસ્ત્રની શક્તિ હતી, અને એ ઈન્દ્ર પર ફેંકી દીધી અને મুনি જોરથી દહાડ્યો.

સ્મૃત્વા શંભુપદદ્વંદ્વં સ્વદેહં દુગ્ધુમુદ્યતઃ આગ્નેયીં ધારણાં બિભ્રદુપમન્યુરવસ્થિતઃ

ઉપમન્યુએ શંભુના ચરણોનું સ્મરણ કર્યું અને પોતાનું શરીર દૂધવા તૈયાર થયો, અગ્નિસમાન ધ્યાનમાં સ્થિર રહ્યો.

એવં વ્યવસિતે વિપ્રે ભગવાન્ભગનેત્રહા વારયામાસ સૌમ્યેન ધારણાં તસ્ય યોગિનઃ

જ્યારે એ બ્રાહ્મણ એવો નિશ્ચય કર્યો, ત્યારે ભગવાન, ભાગાના નેત્રના વિનાશક, એના યોગના ધ્યાનને સૌમ્ય રીતે અટકાવ્યું.

તદ્વિસૃષ્ટમઘોરાસ્ત્રં નંદીશ્વરનિયોગતઃ જગૃહે મધ્યતઃ ક્ષિપ્તં નન્દી શંકરવલ્લભઃ

નંદીશ્વરના આદેશથી, શંકરપ્રિય નંદીએ એ અઘોરાસ્ત્રને, જે છોડવામાં આવ્યું હતું અને વચ્ચે ફેંકાયું હતું, પકડી લીધું.

સ્વં રૂપમેવ ભગવાનાસ્થાય પરમેશ્વરઃ દર્શયામાસ શિપ્રાય બાલેન્દુકૃતશેખરમ્

પછી પરમેશ્વરે પોતાનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને, શિપ્રાને પોતે દર્શન આપ્યા, માથે અર્ધચંદ્રની શોભા સાથે.

ક્ષીરાર્ણવસહસ્રં ચ પીયૂષાર્ણવમેવ વા દધ્યાદેરર્ણવાંશ્ચૈવ ઘૃતોદાર્ણવમેવ ચ

તેમણે હજારો દૂધના દરિયા, અમૃતના દરિયા, દહીંના દરિયા અને ઘીના દરિયા બતાવ્યા.

ફલાર્ણવં ચ બાલસ્ય ભક્ષ્ય ભોજ્યાર્ણવં તથા અપૂપાનાં ગિરિં ચૈવ દર્શયામાસ સ પ્રભુઃ

પ્રભુએ બાળક માટે ફળોના દરિયા, ખાવા-પીવાની વસ્તુઓના દરિયા અને લાડુ-પેડાની પર્વત પણ બતાવ્યા.

એવં સ દદૃશે દેવો દેવ્યા સાર્ધં વૃષોપરિ ગણેશ્વરૈસ્ત્રિશૂલાદ્યૈર્દિવ્યાસ્ત્રૈરપિ સંવૃતઃ

આ રીતે દેવીએ સાથે, વૃષભ પર બેઠેલા દેવ, ગણપતિઓ અને ત્રિશૂલ વગેરે દૈવી શસ્ત્રોથી ઘેરાયેલા દેખાયા.

દિવિ દુંદુભયો નેદુઃ પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાત ચ વિષ્ણુબ્રહ્મેન્દ્રપ્રમુખૈર્દેવૈશ્છન્ના દિશો દશ

આકાશમાં ઢોલ વાગ્યા, ફૂલોની વર્ષા થઈ, અને દસેય દિશાઓ વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, ઈન્દ્ર વગેરે દેવતાઓથી ભરાઈ ગઈ.

અથોપમન્યુરાનન્દસમુદ્રોર્મિભિરાવૃતઃ પપાત દણ્ડવદ્ભૂમૌ ભક્તિનમ્રેણ ચેતસા

પછી ઉપમન્યુ આનંદની લહેરોમાં ગરકાવ થઈ, ભક્તિથી નમેલા મનથી જમીન પર દંડવત પડ્યો.

એતસ્મિન્સમયે તત્ર સસ્મિતો ભગવાન્ભવઃ એહ્યેહીતિ તમાહૂય મૂર્ધ્ન્યાઘ્રાય દદૌ વરાન્

એ સમયે પ્રસન્ન મુખે ભગવાન ભવ હસતાં હસતાં બોલ્યા, 'આવો, આવો', અને ઉપમન્યુને બોલાવી, તેના માથું સુઘી, તેને વરદાન આપ્યાં.

ભક્ષ્યભોજ્યાન્યથાકામં બાન્ધવૈર્ભુક્ષ્વ સર્વદા સુખી ભવ સદા દુઃખાન્નિર્મુક્તા ભક્તિમાન્મમ

તમે જે ખાવા-પીવાની વસ્તુઓ ઇચ્છો તે તમારા સગાં-સ્નેહીઓ સાથે હંમેશાં આનંદથી ખાઓ, હંમેશાં સુખી રહો, દુઃખથી સદા મુક્ત રહો અને મારી ભક્તિ રાખો.

ઉપમન્યો મહાભાગ તવામ્બૈષા હિ પાર્વતી મયા પુત્રીકૃતો હ્યદ્ય દત્તઃ ક્ષીરોદકાર્ણવઃ

હે ઉપમન્યુ, તું બહુ ધન્ય છે. પાર્વતી તારી માતા છે; આજે મેં એને મારી દીકરી બનાવી છે અને તને દૂધના દરિયા આપ્યા છે.

મધુનશ્ચાર્ણવશ્ચૈવ દધ્યન્નાર્ણવ એવ ચ આજ્યૌદનાર્ણવશ્ચૈવ ફલાદ્યર્ણવ એવ ચ

મધનો દરિયો, દહીંનો દરિયો, ઘી-ભાતનો દરિયો અને ફળ-ફળીઓનો દરિયો પણ તને મળ્યો છે.

અપૂપગિરયશ્ચૈવ ભક્ષ્યભોજ્યાર્ણવસ્તથા એતે દત્તા મયા તે હિ ત્વં ગૃહ્ણીષ્વ મહામુને

મીઠાઈઓના પર્વતો અને ખાવા-પીવાની વસ્તુઓના દરિયા પણ મેં તને આપ્યા છે; હે મહામુનિ, તું એ બધું સ્વીકાર.

પિતા તવ મહાદેવો માતા વૈ જગદમ્બિકા અમરત્વં મયા દત્તં ગાણપત્યં ચ શાશ્વતમ્

મહાદેવ તારો પિતા છે, જગદંબિકા તારી માતા છે; મેં તને અમરતા અને ગણપતિપદનું શાશ્વત સ્થાન આપ્યું છે.

વરાન્વરય સુપ્રીત્યા મનો ઽભિલષિતાન્પરાન્ પ્રસન્નો ઽહં પ્રદાસ્યામિ નાત્ર કાર્યા વિચારણા

હવે તું આનંદથી મનગમતા વરદાન માગ; હું પ્રસન્ન છું અને તને આપશ—અહીં કોઈ વિચાર કરવાની જરૂર નથી.

એવમુક્ત્વા મહાદેવઃ કરાભ્યામુપગૃહ્યતમ્ મૂર્ધ્ન્યાઘ્રાય સુતસ્તે ઽયમિતિ દેવ્યૈ ન્યવેદયત્

આ રીતે કહ્યા પછી મહાદેવે ઉપમન્યુને હાથથી ભેટી, તેના માથું સુઘી, અને દેવીને કહ્યું, 'આ તમારો પુત્ર છે.'

દેવી ચ ગુહવત્પ્રીત્યા મૂર્ધ્નિ તસ્ય કરામ્બુજમ્ વિન્યસ્ય પ્રદદૌ તસ્મૈ કુમારપદમવ્યયમ્

દેવી એ પણ પ્રેમપૂર્વક તેના માથા પર કમળ જેવું હાથ રાખ્યું અને તેને કુમારપદનું શાશ્વત સ્થાન આપ્યું.

ક્ષીરાબ્ધિરપિ સાકારઃ ક્ષીરં સ્વાદુ કરે દધત્ ઉપસ્થાય દદૌ પિણ્ડીભૂતં ક્ષીરમનશ્વરમ્

દૂધનો દરિયો સ્વરૂપ ધારણ કરી, હાથમાં મીઠું દૂધ લઈને ઉપસ્થિત થયો અને તેને અવિનાશી દૂધનો લોટ આપ્યો.

યોગૈશ્વર્યં સદા તુષ્ટિં બ્રહ્મવિદ્યામનશ્વરામ્ સમૃદ્ધિં પરમાન્તસ્મૈ દદૌ સંતુષ્ટમાનસઃ

પછી સંતોષભર્યા મનથી તેણે ઉપમન્યુને યોગશક્તિ, સદા સંતોષ, અવિનાશી બ્રહ્મવિદ્યા, પરમ સમૃદ્ધિ અને સર્વોચ્ચ પૂર્ણતા આપી.

અથ શંભુઃ પ્રસન્નાત્મા દૃષ્ટ્વા તસ્ય તપોમહઃ પુનર્દદૌ વરં દિવ્યં મુનયે હ્યુપમન્યવે

પછી શંભુએ, ઉપમન્યુનું મહાન તપ જોઈ, આનંદથી ફરી એક દિવ્ય વરદાન આપ્યો.

વ્રતં પાશુપતં જ્ઞાનં વ્રતયોગં ચ તત્ત્વતઃ દદૌ તસ્મૈ પ્રવક્તૃત્વપાટવં સુચિરં પરમ્

પાશુપતવ્રત, જ્ઞાન અને વ્રત-યોગની સાચી રીત, તેમજ લાંબા સમય સુધી ઉપદેશ આપવાની શ્રેષ્ઠ વાણી પણ તેને આપી.