શિવપુરાણમ્

એવમુક્ત્વા સ્થિતં પ્રેક્ષ્ય કૃતાંજલિપુટં દ્વિજમ્ પ્રાહ ગંભીરયા વાચા શક્રરૂપધરો હરઃ

આ રીતે બોલીને, દ્રષ્ટિ કરી, હાથ જોડીને ઊભેલા બ્રાહ્મણને ઇન્દ્રરૂપે હરએ ગંભીર અવાજે કહ્યું.

તુષ્ટો ઽસ્મિ તે વરં બ્રૂહિ તપસાનેન સુવ્રત દદામિ ચેપ્સિતાન્સર્વાન્ધૌમ્યાગ્રજ મહામુને

હું તારા પર પ્રસન્ન છું; હે ધીરજવાન, તપસ્યાથી જે ઈચ્છે છે તે વર માગ. હે ધૌમ્યના મોટા ભાઈ મહામુનિ, હું તારી બધી ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરીશ.

એવમુક્તસ્તદા તેન શક્રેણ મુનિપુંગવઃ વારયામિ શિવે ભક્તિમિત્યુવાચ કૃતાઞ્જલિઃ

એ ઇન્દ્રના આ શબ્દો સાંભળી, મુનિશ્રેષ્ઠે હાથ જોડીને કહ્યું: 'હું શિવભક્તિ માગું છું.'

ત્રૈલોક્યાધિપતિં શક્રં સર્વદેવનમસ્કૃતમ્

ત્રણે લોકના સ્વામી, બધા દેવો દ્વારા પૂજ્ય એવા ઇન્દ્ર—

મદ્ભક્તો ભવ વિપ્રર્ષે મામેવાર્ચય સર્વદા દદામિ સર્વં ભદ્રં તે ત્યજ રુદ્રં ચ નિર્ગુણમ્

હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, તું મારો ભક્ત બન અને હંમેશા માત્ર મને જ પૂજ. હું તને સર્વ શુભ ફળ આપું છું; તું નિર્ગુણ રુદ્રને ત્યજી દે.

રુદ્રેણ નિર્ગુણેનાપિ કિં તે કાર્યં ભવિષ્યતિ દેવપઙ્ક્તિબહિર્ભૂતો યઃ પિશાચત્વમાગતઃ

નિર્ગુણ રુદ્રથી તને શું લાભ થશે? જે દેવમંડળમાંથી બહાર થયો છે અને પિશાચ જેવો બની ગયો છે.

તચ્છ્રુત્વા પ્રાહ સ મુનિર્જપન્પઞ્ચાક્ષરં મનુમ્ મન્યમાનો ધર્મવિઘ્નં પ્રાહ તં કર્તુમાગતમ્

આ સાંભળી, મુનિએ પંચાક્ષરી મંત્ર જપતાં મનમાં વિચાર્યું કે આ ધર્મમાં વિઘ્ન છે અને એ પ્રમાણે તેને કહ્યું.

ત્વયૈવં કથિતં સર્વં ભવનિંદારતેન વૈ પ્રસંગાદેવ દેવસ્ય નિર્ગુણત્વં મહાત્મનઃ

તમે જે કહ્યુ છે એ બધું ભવાનીની નિંદા કરવા માટે જ કહ્યું છે, અને એ રીતે તમે દેવોના મહાત્મા, ગુણથી રહિત એવા ભગવાનનું વર્ણન કર્યું છે.

ત્વં ન જાનામિ વૈ રુદ્રં સર્વદેવેશ્વરેશ્વરમ્ બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાનાં જનક પ્રકૃતેઃ પરમ્

હું ખરેખર રુદ્રને ઓળખતો નથી, જે સર્વ દેવોના દેવ અને ઈશ્વર છે, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશના પિતા છે અને પ્રકૃતિથી પર છે.

સદસદ્વ્યક્તમવ્યક્તં યમાહુર્બ્રહ્મવાદિનઃ નિત્યમેકમનેકં ચ વરં તસ્માદ્વૃણોમ્યહમ્

જેને બ્રહ્મજ્ઞાની લોકો સદાસદ, વ્યક્ત અને અવ્યક્ત, સદા એક અને અનેક કહે છે, એ સર્વોત્તમને હું પસંદ કરું છું.

હેતુવાદવિનિર્મુક્તં સાંખ્યયોગાર્થદમ્પરમ્ ઉપાસતે યં તત્ત્વજ્ઞા વરં તસ્માદ્વૃણોમ્યહમ્

જે સર્વ કારણોના તર્કથી રહિત છે, સાંખ્ય અને યોગના ફળ આપનાર છે, અને જેને તત્વજ્ઞાની લોકો પૂજે છે, એ શ્રેષ્ઠને હું પસંદ કરું છું.

નાસ્તિ શંભોઃ પરં તત્ત્વં સર્વકારણકારણાત્ બ્રહ્મવિષ્ણ્વાદિદેવાનાં સ્રષ્ટુર્ગુણપરાદ્વિભોઃ

શંભુથી ઉપર બીજું કોઈ તત્વ નથી, જે સર્વ કારણોના કારણ છે, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને બીજા દેવતાઓના સર્જક છે અને ગુણોથી પર છે.

બહુનાત્ર કિમુક્તેન મયાદ્યાનુમિતં મહત્ ભવાંતરે કૃતં પાપં શ્રુતા નિન્દા ભવસ્ય ચેત્

હવે વધુ શું કહું? હવે મને એ મહાન સત્ય સમજાયું છે: જો કોઈ બીજા જન્મમાં મેં ભવાનીની નિંદા સાંભળી હોય તો એ પાપ થયું છે.

શ્રુત્વા નિંદાં ભવસ્યાથ તત્ક્ષણાદેવ સન્ત્યજેત્ સ્વદેહં તન્નિહત્યાશુ શિવલોકં સ ગચ્છતિ

જો કોઈ ભવાનીની નિંદા સાંભળે તો તરત જ પોતાનું શરીર ત્યાગી દેવું જોઈએ; આવું કરવાથી તે ઝડપથી શિવલોકમાં પહોંચે છે.

આસ્તાં તાવન્મમેચ્છેયં ક્ષીરં પ્રતિ સુરાધમ નિહત્ય ત્વાં શિવાસ્ત્રેણ ત્યજામ્યેતં કલેવરમ્

હું હવે દૂધની ઈચ્છા છોડું છું, હે દેવોમાં સૌથી નીચા, હું તને શિવના શસ્ત્રથી મારીને આ શરીર ત્યાગી દઈશ.

એવમુક્ત્વોપમન્યુસ્તં મર્તું વ્યવસિતસ્સ્વયમ્ ક્ષીરે વાઞ્છામપિ ત્યક્ત્વા નિહન્તું શક્રમુદ્યતઃ

આ રીતે બોલીને ઉપમન્યુએ પોતે મરવાનો નિશ્ચય કર્યો, દૂધની ઈચ્છા પણ છોડી દીધી અને ઈન્દ્રને મારવા તૈયાર થયો.

ભસ્માદાય તદા ઘોરમઘોરાસ્ત્રાભિમંત્રિતમ્ વિસૃજ્ય શક્રમુદ્દિશ્ય નનાદ સ મુનિસ્તદા

પછી તેણે ભયાનક ભસ્મ લીધું, જેમાં અઘોરાસ્ત્રની શક્તિ હતી, અને એ ઈન્દ્ર પર ફેંકી દીધી અને મুনি જોરથી દહાડ્યો.

સ્મૃત્વા શંભુપદદ્વંદ્વં સ્વદેહં દુગ્ધુમુદ્યતઃ આગ્નેયીં ધારણાં બિભ્રદુપમન્યુરવસ્થિતઃ

ઉપમન્યુએ શંભુના ચરણોનું સ્મરણ કર્યું અને પોતાનું શરીર દૂધવા તૈયાર થયો, અગ્નિસમાન ધ્યાનમાં સ્થિર રહ્યો.

એવં વ્યવસિતે વિપ્રે ભગવાન્ભગનેત્રહા વારયામાસ સૌમ્યેન ધારણાં તસ્ય યોગિનઃ

જ્યારે એ બ્રાહ્મણ એવો નિશ્ચય કર્યો, ત્યારે ભગવાન, ભાગાના નેત્રના વિનાશક, એના યોગના ધ્યાનને સૌમ્ય રીતે અટકાવ્યું.

તદ્વિસૃષ્ટમઘોરાસ્ત્રં નંદીશ્વરનિયોગતઃ જગૃહે મધ્યતઃ ક્ષિપ્તં નન્દી શંકરવલ્લભઃ

નંદીશ્વરના આદેશથી, શંકરપ્રિય નંદીએ એ અઘોરાસ્ત્રને, જે છોડવામાં આવ્યું હતું અને વચ્ચે ફેંકાયું હતું, પકડી લીધું.

સ્વં રૂપમેવ ભગવાનાસ્થાય પરમેશ્વરઃ દર્શયામાસ શિપ્રાય બાલેન્દુકૃતશેખરમ્

પછી પરમેશ્વરે પોતાનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને, શિપ્રાને પોતે દર્શન આપ્યા, માથે અર્ધચંદ્રની શોભા સાથે.

ક્ષીરાર્ણવસહસ્રં ચ પીયૂષાર્ણવમેવ વા દધ્યાદેરર્ણવાંશ્ચૈવ ઘૃતોદાર્ણવમેવ ચ

તેમણે હજારો દૂધના દરિયા, અમૃતના દરિયા, દહીંના દરિયા અને ઘીના દરિયા બતાવ્યા.

ફલાર્ણવં ચ બાલસ્ય ભક્ષ્ય ભોજ્યાર્ણવં તથા અપૂપાનાં ગિરિં ચૈવ દર્શયામાસ સ પ્રભુઃ

પ્રભુએ બાળક માટે ફળોના દરિયા, ખાવા-પીવાની વસ્તુઓના દરિયા અને લાડુ-પેડાની પર્વત પણ બતાવ્યા.

એવં સ દદૃશે દેવો દેવ્યા સાર્ધં વૃષોપરિ ગણેશ્વરૈસ્ત્રિશૂલાદ્યૈર્દિવ્યાસ્ત્રૈરપિ સંવૃતઃ

આ રીતે દેવીએ સાથે, વૃષભ પર બેઠેલા દેવ, ગણપતિઓ અને ત્રિશૂલ વગેરે દૈવી શસ્ત્રોથી ઘેરાયેલા દેખાયા.

દિવિ દુંદુભયો નેદુઃ પુષ્પવૃષ્ટિઃ પપાત ચ વિષ્ણુબ્રહ્મેન્દ્રપ્રમુખૈર્દેવૈશ્છન્ના દિશો દશ

આકાશમાં ઢોલ વાગ્યા, ફૂલોની વર્ષા થઈ, અને દસેય દિશાઓ વિષ્ણુ, બ્રહ્મા, ઈન્દ્ર વગેરે દેવતાઓથી ભરાઈ ગઈ.

અથોપમન્યુરાનન્દસમુદ્રોર્મિભિરાવૃતઃ પપાત દણ્ડવદ્ભૂમૌ ભક્તિનમ્રેણ ચેતસા

પછી ઉપમન્યુ આનંદની લહેરોમાં ગરકાવ થઈ, ભક્તિથી નમેલા મનથી જમીન પર દંડવત પડ્યો.

એતસ્મિન્સમયે તત્ર સસ્મિતો ભગવાન્ભવઃ એહ્યેહીતિ તમાહૂય મૂર્ધ્ન્યાઘ્રાય દદૌ વરાન્

એ સમયે પ્રસન્ન મુખે ભગવાન ભવ હસતાં હસતાં બોલ્યા, 'આવો, આવો', અને ઉપમન્યુને બોલાવી, તેના માથું સુઘી, તેને વરદાન આપ્યાં.

ભક્ષ્યભોજ્યાન્યથાકામં બાન્ધવૈર્ભુક્ષ્વ સર્વદા સુખી ભવ સદા દુઃખાન્નિર્મુક્તા ભક્તિમાન્મમ

તમે જે ખાવા-પીવાની વસ્તુઓ ઇચ્છો તે તમારા સગાં-સ્નેહીઓ સાથે હંમેશાં આનંદથી ખાઓ, હંમેશાં સુખી રહો, દુઃખથી સદા મુક્ત રહો અને મારી ભક્તિ રાખો.

ઉપમન્યો મહાભાગ તવામ્બૈષા હિ પાર્વતી મયા પુત્રીકૃતો હ્યદ્ય દત્તઃ ક્ષીરોદકાર્ણવઃ

હે ઉપમન્યુ, તું બહુ ધન્ય છે. પાર્વતી તારી માતા છે; આજે મેં એને મારી દીકરી બનાવી છે અને તને દૂધના દરિયા આપ્યા છે.