શિવપુરાણમ્

અષ્ટેષ્ટકાભિઃ પ્રસાદં કૃત્વા લિંગં ચ મૃન્મયમ્ તત્રાવાહ્ય મહાદેવં સાંબં સગણમવ્યયમ્

આઠ ઈંટો વડે વેદી બનાવી અને માટીનું લિંગ બનાવ્યું; ત્યાં મહાદેવ, અંબિકા અને તેમના સર્વે ગણો સહિત, અવિનાશી ભગવાનને આવાહન કર્યું.

ભક્ત્યા પઞ્ચાક્ષરેણૈવ પુત્રૈઃ પુષ્પૈર્વનોદ્ભવૈઃ સમભ્યર્ચ્ય ચિરં કાલં ચચાર પરમં તપઃ

પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રથી, પુત્રોએ જંગલમાંથી લાવેલા ફૂલો વડે ભક્તિપૂર્વક લાંબા સમય સુધી પૂજા કરી અને ઉત્તમ તપ કર્યું.

તતસ્તપશ્ચરત્તં તં બાલમેકાકિનં કૃશમ્ ઉપમન્યું દ્વિજવરં શિવસંસક્તમાનસમ્

પછી, જ્યારે તે તપ કરી રહ્યો હતો, ત્યારે એકલો, દુર્બળ, બાળક ઉપમન્યુ, જે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ અને શિવમાં મન લગાવનાર હતો—

પુરા મરીચિના શપ્તાઃ કેચિન્મુનિપિશાચકાઃ સંપીડ્ય રાક્ષસૈર્ભાવૈસ્તપસોવિઘ્નમાચરન્

કેટલાક ઋષિ-પિશાચો, જે પહેલાં મરીચિ દ્વારા શાપિત થયા હતા, રાક્ષસી શક્તિથી તેને પીડાવા લાગ્યા અને તેના તપમાં વિઘ્ન લાવ્યા.

સ ચ તૈઃ પીડ્યમાનો ઽપિ તપઃ કુર્વન્કથઞ્ચન સદા નમઃ શિવાયેતિ ક્રોશતિ સ્માર્તનાદવત્

એ પિશાચો દ્વારા પીડાતા છતાં, તે કઈ રીતેક તપ કરતો રહ્યો અને હંમેશા સ્મરણથી ભરેલી અવાજે 'નમઃ શિવાય' બોલતો રહ્યો.

તન્નાદશ્રવણાદેવ તપસો વિઘ્નકારિણઃ તે તં બાલં સમુત્સૃજ્ય મુનયસ્સમુપાચરન્

એ અવાજ સાંભળતાં જ, તપમાં વિઘ્ન લાવનારા એ બાળકને છોડી ગયા અને બધા ઋષિઓ ત્યાં આવી પહોંચ્યા.

તપસા તસ્ય વિપ્રસ્ય ચોપમન્યોર્મહાત્મનઃ ચરાચરં ચ મુનયઃ પ્રદીપિતમભૂજ્જગત્

એ મહાન આત્માવાળા બ્રાહ્મણ ઉપમન્યુના તપથી, ચાલતા અને અચલ જગત સહિત ઋષિઓ પણ પ્રકાશિત થઈ ગયા.

અથ સર્વે પ્રદીપ્તાંગા વૈકુણ્ઠં પ્રયયુર્દ્રુતમ્ પ્રણમ્યાહુશ્ચ તત્સર્વં હરયે દેવસત્તમાઃ

પછી, બધા જ, જેમના અંગો તેજથી દહકતા હતા, ઝડપથી વૈકુંઠમાં ગયા અને હરીને વંદન કરીને બધું વર્ણન કર્યું.

શ્રુત્વા તેષાં તદા વાક્યં ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ કિમિદન્ત્વિતિ સંચિન્ત્ય જ્ઞાત્વા તત્કારણં ચ સઃ

એમની વાતો સાંભળીને, ભગવાન પુરુષોત્તમ મનમાં વિચાર કરવા લાગ્યા—'આ શું છે?' અને પછી એનું કારણ પણ જાણી લીધું.

જગામ મન્દરં તૂર્ણં મહેશ્વરદિદૃક્ષયા દૃષ્ટ્વા દેવં પ્રણમ્યૈવં પ્રોવાચ સુકૃતાંજલિઃ

મહાદેવને જોવા માટે તે ઝડપથી મન્દર પર્વત પર ગયો. દેવને જોઈ, તેણે નમસ્કાર કર્યો અને હાથ જોડીને આ રીતે બોલ્યો.

ભગવન્બ્રાહ્મણઃ કશ્ચિદુપમન્યુરિતિ શ્રુતઃ ક્ષીરાર્થમદહત્સર્વં તપસા તન્નિવારય

પ્રભુ, ઉપમન્યુ નામનો એક બ્રાહ્મણ છે, જે દુધ મેળવવા માટે બધું ત્યજી તપસ્યા કરે છે. કૃપા કરીને તમારી શક્તિથી તેને રોકો.

ઇતિ શ્રુત્વા વચો વિષ્ણોઃ પ્રાહ દેવો મહેશ્વરઃ શિશું નિવારયિષ્યામિ તત્ત્વં ગચ્છ સ્વમાશ્રમમ્

વિષ્ણુના આ વચન સાંભળી મહાદેવ બોલ્યા: 'હું એ બાળકને રોકીશ; તું તારા આશ્રમમાં પાછો જા.'

તચ્છ્રુત્વા શંભુવચનં સ વિષ્ણુર્દેવવલ્લભઃ જગામાશ્વાસ્ય તાન્સર્વાન્સ્વલોકમમરાદિકાન્

શંભુના વચન સાંભળી, દેવપ્રિય વિષ્ણુએ બધા અમરદેવતાઓને આશ્વાસન આપ્યું અને પોતાના લોકમાં પાછા ગયા.

એતસ્મિન્નંતરે દેવઃ પિનાકી પરમેશ્વરઃ શક્રસ્ય રૂપમાસ્થાય ગન્તું ચક્રે મતિં તતઃ

એ સમયે પિનાકધારી પરમેશ્વરે ઇન્દ્રનું રૂપ ધારણ કરીને ત્યાં જવાનું મનમાં નક્કી કર્યું.

અથ જગામ મુનેસ્તુ તપોવનં ગજવરેણ સિતેન સદાશિવઃ સહ સુરાસુરસિદ્ધમહોરગૈરમરરાજતનું સ્વયમાસ્થિતઃ

પછી સદાશિવે દેવ, અસુર, સિદ્ધ અને મહાનાગો સાથે, પોતે અમરરાજા ઇન્દ્રનું રૂપ ધારણ કરીને, સુંદર સફેદ હાથી પર ચડીને મુનિના તપોવનમાં ગયા.

સ વારણશ્ચારુ તદા વિભું તં નિવીજ્ય વાલવ્યજનેન દિવ્યમ્ દધાર શચ્યા સહિતં સુરેંદ્રં કરેણ વામેન શિતાતપત્રમ્

એ સુંદર હાથીએ ત્યારે પરમેશ્વરને દિવ્ય ચામરથી પંખો કરી, જયારે ઇન્દ્રે શચી સાથે ડાબા હાથમાં ચમકતું સફેદ છત્ર પકડી રાખ્યું હતું.

રરાજ ભગવાન્સોમઃ શક્રરૂપી સદાશિવઃ તેનાતપત્રેણ યથા ચન્દ્રબિંબેન મન્દરઃ

ભગવાન સોમ, ઇન્દ્રરૂપે સદાશિવ, એ છત્રથી એ રીતે તેજસ્વી લાગ્યા જેમ મન્દર પર્વત પર ચંદ્રનું બીમ્બ ઝળહળે છે.

આસ્થાયૈવં હિ શક્રસ્ય સ્વરૂપં પરમેશ્વરઃ જગામાનુગ્રહં કર્તુમુપમન્યોસ્તદાશ્રમમ્

આ રીતે ઇન્દ્રનું સ્વરૂપ ધારણ કરીને પરમેશ્વરે ઉપમન્યુના આશ્રમમાં કૃપા કરવા ગયા.

તં દૃષ્ટ્વા પરમેશાનં શક્રરૂપધરં શિવમ્ પ્રણમ્ય શિરસા પ્રાહ મહામુનિવરઃ સ્વયમ્

સર્વોચ્ચ ભગવાન શિવને ઇન્દ્રરૂપે જોઈ, મહામુનિએ પોતે માથું ઝૂકાવી નમસ્કાર કરીને કહ્યું.

પાવિતશ્ચાશ્રમસ્સો ઽયં મમ દેવેશ્વર સ્વયમ્ પ્રાપ્તો યત્ત્વં જગન્નાથ ભગવન્દેવસત્તમ

હે દેવેશ્વર, તમારી હાજરીથી મારું આશ્રમ પવિત્ર થયું છે; હે જગન્નાથ, દેવોમાં શ્રેષ્ઠ, તમે સ્વયં અહીં પધાર્યા તે મારા માટે સૌભાગ્ય છે.

એવમુક્ત્વા સ્થિતં પ્રેક્ષ્ય કૃતાંજલિપુટં દ્વિજમ્ પ્રાહ ગંભીરયા વાચા શક્રરૂપધરો હરઃ

આ રીતે બોલીને, દ્રષ્ટિ કરી, હાથ જોડીને ઊભેલા બ્રાહ્મણને ઇન્દ્રરૂપે હરએ ગંભીર અવાજે કહ્યું.

તુષ્ટો ઽસ્મિ તે વરં બ્રૂહિ તપસાનેન સુવ્રત દદામિ ચેપ્સિતાન્સર્વાન્ધૌમ્યાગ્રજ મહામુને

હું તારા પર પ્રસન્ન છું; હે ધીરજવાન, તપસ્યાથી જે ઈચ્છે છે તે વર માગ. હે ધૌમ્યના મોટા ભાઈ મહામુનિ, હું તારી બધી ઈચ્છાઓ પૂર્ણ કરીશ.

એવમુક્તસ્તદા તેન શક્રેણ મુનિપુંગવઃ વારયામિ શિવે ભક્તિમિત્યુવાચ કૃતાઞ્જલિઃ

એ ઇન્દ્રના આ શબ્દો સાંભળી, મુનિશ્રેષ્ઠે હાથ જોડીને કહ્યું: 'હું શિવભક્તિ માગું છું.'

ત્રૈલોક્યાધિપતિં શક્રં સર્વદેવનમસ્કૃતમ્

ત્રણે લોકના સ્વામી, બધા દેવો દ્વારા પૂજ્ય એવા ઇન્દ્ર—

મદ્ભક્તો ભવ વિપ્રર્ષે મામેવાર્ચય સર્વદા દદામિ સર્વં ભદ્રં તે ત્યજ રુદ્રં ચ નિર્ગુણમ્

હે શ્રેષ્ઠ મુનિ, તું મારો ભક્ત બન અને હંમેશા માત્ર મને જ પૂજ. હું તને સર્વ શુભ ફળ આપું છું; તું નિર્ગુણ રુદ્રને ત્યજી દે.

રુદ્રેણ નિર્ગુણેનાપિ કિં તે કાર્યં ભવિષ્યતિ દેવપઙ્ક્તિબહિર્ભૂતો યઃ પિશાચત્વમાગતઃ

નિર્ગુણ રુદ્રથી તને શું લાભ થશે? જે દેવમંડળમાંથી બહાર થયો છે અને પિશાચ જેવો બની ગયો છે.

તચ્છ્રુત્વા પ્રાહ સ મુનિર્જપન્પઞ્ચાક્ષરં મનુમ્ મન્યમાનો ધર્મવિઘ્નં પ્રાહ તં કર્તુમાગતમ્

આ સાંભળી, મુનિએ પંચાક્ષરી મંત્ર જપતાં મનમાં વિચાર્યું કે આ ધર્મમાં વિઘ્ન છે અને એ પ્રમાણે તેને કહ્યું.

ત્વયૈવં કથિતં સર્વં ભવનિંદારતેન વૈ પ્રસંગાદેવ દેવસ્ય નિર્ગુણત્વં મહાત્મનઃ

તમે જે કહ્યુ છે એ બધું ભવાનીની નિંદા કરવા માટે જ કહ્યું છે, અને એ રીતે તમે દેવોના મહાત્મા, ગુણથી રહિત એવા ભગવાનનું વર્ણન કર્યું છે.

ત્વં ન જાનામિ વૈ રુદ્રં સર્વદેવેશ્વરેશ્વરમ્ બ્રહ્મવિષ્ણુમહેશાનાં જનક પ્રકૃતેઃ પરમ્

હું ખરેખર રુદ્રને ઓળખતો નથી, જે સર્વ દેવોના દેવ અને ઈશ્વર છે, બ્રહ્મા, વિષ્ણુ અને મહેશના પિતા છે અને પ્રકૃતિથી પર છે.