શિવપુરાણમ્

ઇતિ માતૃવચઃ શ્રુત્વા તથ્યં શોકાદિસૂચકમ્ બાલો ઽપ્યનુતપન્નંતઃ પ્રગલ્ભમિદમબ્રવીત્

માતાના આ દુઃખ દર્શાવતાં સાચા શબ્દો સાંભળી, એ બાળક મનથી દુઃખી થયો નહીં અને નિર્ભયપણે બોલ્યો:

શોકેનાલમિતો મતઃ સાંબો યદ્યસ્તિ શંકરઃ ત્યજ શોકં મહાભાગે સર્વં ભદ્રં ભવિષ્યતિ

જો દુઃખથી સાંબનું મૃત્યુ થયું હોય અને શંકર છે, તો, હે ભાગ્યશાળી, તું ચિંતા ન કર; બધું સારું થશે.

શૃણુ માતર્વચો મેદ્ય મહાદેવો ઽસ્તિ ચેત્ક્વચિત્ ચિરાદ્વા હ્યચિરાદ્વાપિ ક્ષીરોદં સાધયામ્યહમ્

માતા, મારી વાત સાંભળ; મહાદેવ ક્યાંયે હોય, તો મોડું થાય કે વહેલું, હું દૂધનું સમુદ્ર જરૂર લાવીશ.

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય બાલકસ્ય મહામતેઃ પ્રય્તુવાચ તદા માતા સુપ્રસન્ના મનસ્વિની

આ વિદ્વાન બાળકના શબ્દો સાંભળી, માતા મનથી ખૂબ પ્રસન્ન થઈ અને કહ્યું:

શુભં વિચારિતં તાત ત્વયા મત્પ્રીતિવર્ધનમ્ વિલંબં મા કથાસ્ત્વં હિ ભજ સાંબં સદાશિવમ્

બેટા, તું સુંદર વિચાર કર્યો, જે મને આનંદ આપે છે; હવે વિલંબ ન કર, હંમેશાં સાંબ સદાશિવની ભક્તિ કર.

સર્વસ્માદધિકો ઽસ્ત્યેવ શિવઃ પરમકારણમ્ તત્કૃતં હિ જગત્સર્વં બ્રહ્માદ્યાસ્તસ્ય કિંકરાઃ

શિવ સર્વથી શ્રેષ્ઠ અને સર્વનું મૂળ કારણ છે; જગત બધું એમના દ્વારા સર્જાયું છે અને બ્રહ્મા વગેરે પણ એમના સેવક છે.

તત્પ્રસાદકૃતૈશ્વર્યા દાસાસ્તસ્ય વયં પ્રભોઃ તં વિનાન્યં ન જાનીમશ્શંકરં લોકશંકરમ્

અમે એ પ્રભુના દાસ છીએ, જેમની કૃપાથી સમૃદ્ધિ મળે છે; એમને છોડીને બીજું કોઈ જાણતા નથી—શંકર, જગતના કલ્યાણકર્તા.

અન્યાન્દેવાન્પરિત્યજ્ય કર્મણા મનસા ગિરા તમેવ સાંબં સગણં ભજ ભાવપુરસ્સરમ્

બધા બીજા દેવતાઓને છોડીને, કર્મ, મન અને વાણીથી, હંમેશાં હૃદયપૂર્વક સાંબ અને તેના સાથેના દેવોની ભક્તિ કર.

તસ્ય દેવાધિદેવસ્ય શિવસ્ય વરદાયિનઃ સાક્ષાન્નમશ્શિવાયેતિ મંત્રો ઽયં વાચકઃ સ્મૃતઃ

દેવોના દેવ, વરદાન આપનારા શિવનું 'નમઃ શિવાય' મંત્ર એ તેમનું સીધું સ્તુતિરૂપ છે.

સપ્તકોટિમહામંત્રાઃ સર્વે સપ્રણવાઃ પરે તસ્મિન્નેવ વિલીયંતે પુનસ્તસ્માદ્વિનિર્ગતાઃ

સાત કરોડ મહામંત્રો અને પ્રણવ પણ અંતે એમામાં જ લીન થાય છે અને ફરી એમમાંથી જ જન્મે છે.

સપ્રસાદાશ્ચ તે મંત્રાઃ સ્વાધિકારાદ્યપેક્ષયા સર્વાધિકારસ્ત્વેકો ઽયં મંત્ર એવેશ્વરાજ્ઞયા

કૃપા સાથે કે વિના, બધા મંત્રો પોતપોતાના અધિકાર પ્રમાણે કાર્ય કરે છે; પણ ભગવાનની આજ્ઞાથી આ એક મંત્ર સર્વાધિકારી છે.

યથા નિકૃષ્ટાનુત્કૃષ્ટાન્સર્વાનપ્યાત્મનઃ શિવઃ ક્ષમતે રક્ષિતું તદ્વન્મંત્રો ઽયમપિ સર્વદા

જેમ મહાદેવ પોતે સર્વે નીચા કે ઉંચા જીવોને રક્ષા કરવા સક્ષમ છે, તેમ આ મંત્ર પણ હંમેશા બધાની રક્ષા કરી શકે છે.

પ્રબલશ્ચ તથા હ્યેષ મંત્રો મન્ત્રાન્તરાદપિ સર્વરક્ષાક્ષમો ઽપ્યેષ નાપરઃ કશ્ચિદિષ્યતે

આ મંત્ર તો બીજા બધા મંત્રોથી વધુ શક્તિશાળી છે; સંપૂર્ણ રક્ષા આપવામાં તેની બરાબરી કોઈ પણ મંત્ર કરી શકે એવો નથી.

તસ્માન્મન્ત્રાન્તરાંસ્ત્યક્ત્વા પઞ્ચાક્ષરપરો ભવ તસ્મિઞ્જિહ્વાંતરગતે ન કિંચિદિહ દુર્લભમ્

એટલે બીજાં બધા મંત્રો છોડીને તું પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રમાં મન લગાડ. જ્યારે એ મંત્ર તારી જીભ પર વસે, ત્યારે અહીં કશું અપ્રાપ્ય નથી.

અધોરાસ્ત્રં ચ શૈવાનાં રક્ષાહેતુરનુત્તમમ્ તચ્ચ તત્પ્રભવં મત્વા તત્પરો ભવ નાન્યથા

શૈવ લોકો માટે નીચું અસ્ત્ર પણ સર્વોત્તમ રક્ષણનું સાધન છે; એ પણ એમાંથી જ ઉપજ્યું છે એમ જાણીને તું એમાં જ મન લગાડ, બીજું ક્યાંય નહિ.

ભસ્મેદન્તુ મયા લબ્ધં પિતુરેવ તવોત્તમમ્ વિરજાનલસંસિદ્ધં મહાવ્યાપન્નિવારણમ્

અને શ્રેષ્ઠ ભસ્મ મેં તારા પિતાજી પાસેથી મેળવ્યું છે, જે શુદ્ધ છે, અગ્નિથી પવિત્ર થયેલું છે અને મોટી મુશ્કેલીઓ દૂર કરે છે.

મંત્રં ચ તે મયા દત્તં ગૃહાણ મદનુજ્ઞયા અનેનૈવાશુ જપ્તેન રક્ષા તવ ભવિષ્યતિ

મંત્ર પણ મેં તને આપ્યો છે, મારી પરવાનગીથી તેને સ્વીકાર. માત્ર આ મંત્ર જાપ કરવાથી તારી રક્ષા નિશ્ચિત થશે.

એવં માત્રા સમાદિશ્ય શિવમસ્ત્વિત્યુદીર્ય ચ વિસૃષ્ટસ્તદ્વચો મૂર્ધ્નિ કુર્વન્નેવ તદા મુનિઃ

આ રીતે માતાએ તેને ઉપદેશ આપ્યો અને 'શિવ તારો કલ્યાણ કરે' એમ કહી, એ વચન તેના માથા પર મૂકી, ત્યાંથી વિદાય લીધી.

તાં પ્રણમ્યૈવમુક્ત્વા ચ તપઃ કર્તું પ્રચક્રમે તમાહ ચ તદા માતા શુભં કુર્વંતુ તે સુરાઃ

તેની વંદના કરીને અને એ વચન સાંભળી, તેણે તપ શરૂ કર્યું; ત્યારે તેની માતાએ કહ્યું: 'દેવતાઓ તારો શુભ કરે'.

અનુજ્ઞાતસ્તયા તત્ર તપસ્તેપે સ દુશ્ચરમ્ હિમવત્પર્વતં પ્રાપ્ય વાયુભક્ષઃ સમાહિતઃ

માતાની પરવાનગીથી તેણે ત્યાં કઠિન તપ કર્યું; હિમાલય પર્વત પર પહોંચીને, વાયુ પર જીવીને, મન એકાગ્ર રાખ્યું.

અષ્ટેષ્ટકાભિઃ પ્રસાદં કૃત્વા લિંગં ચ મૃન્મયમ્ તત્રાવાહ્ય મહાદેવં સાંબં સગણમવ્યયમ્

આઠ ઈંટો વડે વેદી બનાવી અને માટીનું લિંગ બનાવ્યું; ત્યાં મહાદેવ, અંબિકા અને તેમના સર્વે ગણો સહિત, અવિનાશી ભગવાનને આવાહન કર્યું.

ભક્ત્યા પઞ્ચાક્ષરેણૈવ પુત્રૈઃ પુષ્પૈર્વનોદ્ભવૈઃ સમભ્યર્ચ્ય ચિરં કાલં ચચાર પરમં તપઃ

પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રથી, પુત્રોએ જંગલમાંથી લાવેલા ફૂલો વડે ભક્તિપૂર્વક લાંબા સમય સુધી પૂજા કરી અને ઉત્તમ તપ કર્યું.

તતસ્તપશ્ચરત્તં તં બાલમેકાકિનં કૃશમ્ ઉપમન્યું દ્વિજવરં શિવસંસક્તમાનસમ્

પછી, જ્યારે તે તપ કરી રહ્યો હતો, ત્યારે એકલો, દુર્બળ, બાળક ઉપમન્યુ, જે શ્રેષ્ઠ બ્રાહ્મણ અને શિવમાં મન લગાવનાર હતો—

પુરા મરીચિના શપ્તાઃ કેચિન્મુનિપિશાચકાઃ સંપીડ્ય રાક્ષસૈર્ભાવૈસ્તપસોવિઘ્નમાચરન્

કેટલાક ઋષિ-પિશાચો, જે પહેલાં મરીચિ દ્વારા શાપિત થયા હતા, રાક્ષસી શક્તિથી તેને પીડાવા લાગ્યા અને તેના તપમાં વિઘ્ન લાવ્યા.

સ ચ તૈઃ પીડ્યમાનો ઽપિ તપઃ કુર્વન્કથઞ્ચન સદા નમઃ શિવાયેતિ ક્રોશતિ સ્માર્તનાદવત્

એ પિશાચો દ્વારા પીડાતા છતાં, તે કઈ રીતેક તપ કરતો રહ્યો અને હંમેશા સ્મરણથી ભરેલી અવાજે 'નમઃ શિવાય' બોલતો રહ્યો.

તન્નાદશ્રવણાદેવ તપસો વિઘ્નકારિણઃ તે તં બાલં સમુત્સૃજ્ય મુનયસ્સમુપાચરન્

એ અવાજ સાંભળતાં જ, તપમાં વિઘ્ન લાવનારા એ બાળકને છોડી ગયા અને બધા ઋષિઓ ત્યાં આવી પહોંચ્યા.

તપસા તસ્ય વિપ્રસ્ય ચોપમન્યોર્મહાત્મનઃ ચરાચરં ચ મુનયઃ પ્રદીપિતમભૂજ્જગત્

એ મહાન આત્માવાળા બ્રાહ્મણ ઉપમન્યુના તપથી, ચાલતા અને અચલ જગત સહિત ઋષિઓ પણ પ્રકાશિત થઈ ગયા.

અથ સર્વે પ્રદીપ્તાંગા વૈકુણ્ઠં પ્રયયુર્દ્રુતમ્ પ્રણમ્યાહુશ્ચ તત્સર્વં હરયે દેવસત્તમાઃ

પછી, બધા જ, જેમના અંગો તેજથી દહકતા હતા, ઝડપથી વૈકુંઠમાં ગયા અને હરીને વંદન કરીને બધું વર્ણન કર્યું.

શ્રુત્વા તેષાં તદા વાક્યં ભગવાન્પુરુષોત્તમઃ કિમિદન્ત્વિતિ સંચિન્ત્ય જ્ઞાત્વા તત્કારણં ચ સઃ

એમની વાતો સાંભળીને, ભગવાન પુરુષોત્તમ મનમાં વિચાર કરવા લાગ્યા—'આ શું છે?' અને પછી એનું કારણ પણ જાણી લીધું.