શિવપુરાણમ્

રાજ્યં સ્વર્ગં ચ મોક્ષં ચ ભોજનં ક્ષીરસંભવમ્ ન લભન્તે પ્રિયાણ્યેષાં ન તુષ્યતિ યદા શિવઃ

રાજ્ય, સ્વર્ગ, મોક્ષ કે દૂધથી બનેલું ભોજન—આપણા માટે પ્રિય એવી કોઈ પણ વસ્તુ, જયારે શિવ પ્રસન્ન ન હોય ત્યારે, મળતી નથી.

ભવપ્રસાદજં સર્વં નાન્યદ્દેવપ્રસાદજમ્ અન્યદેવેષુ નિરતા દુઃખાર્તા વિભ્રમન્તિ ચ

બધું જ ભવાની કૃપાથી મળે છે; બીજાં દેવોની કૃપાથી કશું મળતું નથી. બીજાં દેવોમાં મન લગાવનારા દુઃખી રહીને ભટકતા રહે છે.

ક્ષીરં તત્ર કુતો ઽસ્માકં વને નિવસતાં સદા ક્વ દુગ્ધસાધનં વત્સ ક્વ વયં વનવાસિનઃ

અહીં, જંગલમાં રહેતાં આપણને દૂધ ક્યાંથી મળશે? દૂધ મેળવવાનો ઉપાય ક્યાં છે, બેટા? આપણે તો જંગલવાસી છીએ.

કૃત્સ્નાભાવેન દારિદ્ર્યાન્મયા તે ભાગ્યહીનયા મિથ્યાદુગ્ધમિદં દત્તમ્પિષ્ટમાલોડ્ય વારિણા

મારે ઘોર ગરીબી અને ભાગ્યના અભાવે, પાણીમાં દૂધ ભેળવીને ખોટું દૂધ તને આપ્યું છે.

ત્વં માતુલગૃહે સ્વલ્પં પીત્વા સ્વાદુ પયઃ શૃતમ્ જ્ઞાત્વા સ્વાદુ ત્વયા પીતં તજ્જાતીયમનુસ્મરન્

તારે તારા મામાના ઘરે થોડું શુદ્ધ, મીઠું, ઉકાળેલું દૂધ પીધું હતું; એનો સ્વાદ જાણીને તું એ જ દૂધ યાદ કરે છે.

દત્તં ન પય ઇત્યુક્ત્વા રુદન્ દુઃખીકરોષિ મામ્ પ્રસાદેન વિના શંભો પયસ્તવ ન વિદ્યતે

તું કહે છે કે, 'આ તો દૂધ નથી,' અને રડીને મને દુઃખ આપે છે; શંભુની કૃપા વિના તને દૂધ મળતું નથી.

પાદપંકજયોસ્તસ્ય સામ્બસ્ય સગણસ્ય ચ ભક્ત્યા સમર્પિતં યત્તત્કારણં સર્વસમ્પદામ્

સાંબ અને તેના સાથેના દેવતાઓના કમળ જેવા પગે ભક્તિપૂર્વક જે કંઈ અર્પણ થાય છે, એ જ સર્વ સમૃદ્ધિનું કારણ બને છે.

અધુના વસુદોસ્માભિર્મહાદેવો ન પૂજિતઃ સકામાનાં યથાકામં યથોક્તફલદાયકઃ

હવે આપણે ધનથી મહાદેવની પૂજા કરી નથી; ઈચ્છાવાળાને મહાદેવ તેમની ઈચ્છા પ્રમાણે ફળ આપે છે.

ધનાન્યુદ્દિશ્ય નાસ્માભિરિતઃ પ્રાગર્ચિતઃ શિવઃ અતો દરિદ્રાસ્સંજાતા વયં તસ્માન્ન તે પયઃ

અહીં આપણે ધન મેળવવાના આશયથી શિવજીની અગાઉ પૂજા કરી નથી; તેથી આપણે ગરીબ થયા છીએ અને તને દૂધ નથી મળતું.

પૂર્વજન્મનિ યદ્દત્તં શિવમુદ્દિશ્ય વૈ સુતઃ તદેવ લભ્યતે નાન્યદ્વિષ્ણુમુદ્દિશ્ય વા પ્રભુમ્

પુત્ર, અગાઉના જન્મમાં જે કંઈ શિવને ઉદ્દેશીને આપ્યું હોય, એ જ મળે છે; વિષ્ણુ કે બીજાં દેવને આપેલું ફળ મળતું નથી.

ઇતિ માતૃવચઃ શ્રુત્વા તથ્યં શોકાદિસૂચકમ્ બાલો ઽપ્યનુતપન્નંતઃ પ્રગલ્ભમિદમબ્રવીત્

માતાના આ દુઃખ દર્શાવતાં સાચા શબ્દો સાંભળી, એ બાળક મનથી દુઃખી થયો નહીં અને નિર્ભયપણે બોલ્યો:

શોકેનાલમિતો મતઃ સાંબો યદ્યસ્તિ શંકરઃ ત્યજ શોકં મહાભાગે સર્વં ભદ્રં ભવિષ્યતિ

જો દુઃખથી સાંબનું મૃત્યુ થયું હોય અને શંકર છે, તો, હે ભાગ્યશાળી, તું ચિંતા ન કર; બધું સારું થશે.

શૃણુ માતર્વચો મેદ્ય મહાદેવો ઽસ્તિ ચેત્ક્વચિત્ ચિરાદ્વા હ્યચિરાદ્વાપિ ક્ષીરોદં સાધયામ્યહમ્

માતા, મારી વાત સાંભળ; મહાદેવ ક્યાંયે હોય, તો મોડું થાય કે વહેલું, હું દૂધનું સમુદ્ર જરૂર લાવીશ.

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય બાલકસ્ય મહામતેઃ પ્રય્તુવાચ તદા માતા સુપ્રસન્ના મનસ્વિની

આ વિદ્વાન બાળકના શબ્દો સાંભળી, માતા મનથી ખૂબ પ્રસન્ન થઈ અને કહ્યું:

શુભં વિચારિતં તાત ત્વયા મત્પ્રીતિવર્ધનમ્ વિલંબં મા કથાસ્ત્વં હિ ભજ સાંબં સદાશિવમ્

બેટા, તું સુંદર વિચાર કર્યો, જે મને આનંદ આપે છે; હવે વિલંબ ન કર, હંમેશાં સાંબ સદાશિવની ભક્તિ કર.

સર્વસ્માદધિકો ઽસ્ત્યેવ શિવઃ પરમકારણમ્ તત્કૃતં હિ જગત્સર્વં બ્રહ્માદ્યાસ્તસ્ય કિંકરાઃ

શિવ સર્વથી શ્રેષ્ઠ અને સર્વનું મૂળ કારણ છે; જગત બધું એમના દ્વારા સર્જાયું છે અને બ્રહ્મા વગેરે પણ એમના સેવક છે.

તત્પ્રસાદકૃતૈશ્વર્યા દાસાસ્તસ્ય વયં પ્રભોઃ તં વિનાન્યં ન જાનીમશ્શંકરં લોકશંકરમ્

અમે એ પ્રભુના દાસ છીએ, જેમની કૃપાથી સમૃદ્ધિ મળે છે; એમને છોડીને બીજું કોઈ જાણતા નથી—શંકર, જગતના કલ્યાણકર્તા.

અન્યાન્દેવાન્પરિત્યજ્ય કર્મણા મનસા ગિરા તમેવ સાંબં સગણં ભજ ભાવપુરસ્સરમ્

બધા બીજા દેવતાઓને છોડીને, કર્મ, મન અને વાણીથી, હંમેશાં હૃદયપૂર્વક સાંબ અને તેના સાથેના દેવોની ભક્તિ કર.

તસ્ય દેવાધિદેવસ્ય શિવસ્ય વરદાયિનઃ સાક્ષાન્નમશ્શિવાયેતિ મંત્રો ઽયં વાચકઃ સ્મૃતઃ

દેવોના દેવ, વરદાન આપનારા શિવનું 'નમઃ શિવાય' મંત્ર એ તેમનું સીધું સ્તુતિરૂપ છે.

સપ્તકોટિમહામંત્રાઃ સર્વે સપ્રણવાઃ પરે તસ્મિન્નેવ વિલીયંતે પુનસ્તસ્માદ્વિનિર્ગતાઃ

સાત કરોડ મહામંત્રો અને પ્રણવ પણ અંતે એમામાં જ લીન થાય છે અને ફરી એમમાંથી જ જન્મે છે.

સપ્રસાદાશ્ચ તે મંત્રાઃ સ્વાધિકારાદ્યપેક્ષયા સર્વાધિકારસ્ત્વેકો ઽયં મંત્ર એવેશ્વરાજ્ઞયા

કૃપા સાથે કે વિના, બધા મંત્રો પોતપોતાના અધિકાર પ્રમાણે કાર્ય કરે છે; પણ ભગવાનની આજ્ઞાથી આ એક મંત્ર સર્વાધિકારી છે.

યથા નિકૃષ્ટાનુત્કૃષ્ટાન્સર્વાનપ્યાત્મનઃ શિવઃ ક્ષમતે રક્ષિતું તદ્વન્મંત્રો ઽયમપિ સર્વદા

જેમ મહાદેવ પોતે સર્વે નીચા કે ઉંચા જીવોને રક્ષા કરવા સક્ષમ છે, તેમ આ મંત્ર પણ હંમેશા બધાની રક્ષા કરી શકે છે.

પ્રબલશ્ચ તથા હ્યેષ મંત્રો મન્ત્રાન્તરાદપિ સર્વરક્ષાક્ષમો ઽપ્યેષ નાપરઃ કશ્ચિદિષ્યતે

આ મંત્ર તો બીજા બધા મંત્રોથી વધુ શક્તિશાળી છે; સંપૂર્ણ રક્ષા આપવામાં તેની બરાબરી કોઈ પણ મંત્ર કરી શકે એવો નથી.

તસ્માન્મન્ત્રાન્તરાંસ્ત્યક્ત્વા પઞ્ચાક્ષરપરો ભવ તસ્મિઞ્જિહ્વાંતરગતે ન કિંચિદિહ દુર્લભમ્

એટલે બીજાં બધા મંત્રો છોડીને તું પાંચ અક્ષરવાળા મંત્રમાં મન લગાડ. જ્યારે એ મંત્ર તારી જીભ પર વસે, ત્યારે અહીં કશું અપ્રાપ્ય નથી.

અધોરાસ્ત્રં ચ શૈવાનાં રક્ષાહેતુરનુત્તમમ્ તચ્ચ તત્પ્રભવં મત્વા તત્પરો ભવ નાન્યથા

શૈવ લોકો માટે નીચું અસ્ત્ર પણ સર્વોત્તમ રક્ષણનું સાધન છે; એ પણ એમાંથી જ ઉપજ્યું છે એમ જાણીને તું એમાં જ મન લગાડ, બીજું ક્યાંય નહિ.

ભસ્મેદન્તુ મયા લબ્ધં પિતુરેવ તવોત્તમમ્ વિરજાનલસંસિદ્ધં મહાવ્યાપન્નિવારણમ્

અને શ્રેષ્ઠ ભસ્મ મેં તારા પિતાજી પાસેથી મેળવ્યું છે, જે શુદ્ધ છે, અગ્નિથી પવિત્ર થયેલું છે અને મોટી મુશ્કેલીઓ દૂર કરે છે.

મંત્રં ચ તે મયા દત્તં ગૃહાણ મદનુજ્ઞયા અનેનૈવાશુ જપ્તેન રક્ષા તવ ભવિષ્યતિ

મંત્ર પણ મેં તને આપ્યો છે, મારી પરવાનગીથી તેને સ્વીકાર. માત્ર આ મંત્ર જાપ કરવાથી તારી રક્ષા નિશ્ચિત થશે.

એવં માત્રા સમાદિશ્ય શિવમસ્ત્વિત્યુદીર્ય ચ વિસૃષ્ટસ્તદ્વચો મૂર્ધ્નિ કુર્વન્નેવ તદા મુનિઃ

આ રીતે માતાએ તેને ઉપદેશ આપ્યો અને 'શિવ તારો કલ્યાણ કરે' એમ કહી, એ વચન તેના માથા પર મૂકી, ત્યાંથી વિદાય લીધી.

તાં પ્રણમ્યૈવમુક્ત્વા ચ તપઃ કર્તું પ્રચક્રમે તમાહ ચ તદા માતા શુભં કુર્વંતુ તે સુરાઃ

તેની વંદના કરીને અને એ વચન સાંભળી, તેણે તપ શરૂ કર્યું; ત્યારે તેની માતાએ કહ્યું: 'દેવતાઓ તારો શુભ કરે'.