શિવપુરાણમ્

માતર્માતર્મહાભાગે મમ દેહિ તપસ્વિનિ ગવ્યં ક્ષીરમતિસ્વાદુ નાલ્પમુષ્ણં પિબામ્યહમ્

"માતા, ઓ મહાભાગ્યવતી અને તપસ્વિ, મને ગાયનું દૂધ આપો; હું થોડું, ઉષ્ણ દૂધ નથી પીતો, મને તો બહુ મીઠું દૂધ જોઈએ છે."

તચ્છ્રુત્વા પુત્રવચનં તન્માતા ચ તપસ્વિની વ્યાઘ્રપાદસ્ય મહિષી દુઃખમાપત્તદા ચ સા

પુત્રના આ શબ્દો સાંભળીને, વ્યાઘ્રપાદની પત્ની, જે તપસ્વિ હતી, દુઃખથી ભરાઈ ગઈ.

ઉપલાલ્યાથ સુપ્રીત્યા પુત્રમાલિંગ્ય સાદરમ્ દુઃખિતા વિલલાપાથ સ્મૃત્વા નૈર્ધન્યમાત્મનઃ

પછી, તેણે પુત્રને પ્રેમથી વળીને, હૃદયપૂર્વક ચુંબી, પોતાના ગરીબીની યાદ કરીને દુઃખથી રડવા લાગી.

સ્મૃત્વાસ્મૃત્વા પુનઃ ક્ષીરમુપમન્યુસ્સ બાલકઃ દેહિ દેહીતિ તામાહ રુદ્રન્ભૂયો મહાદ્યુતિઃ

ઉપમન્યુ એ બાળક વારંવાર યાદ કરીને અને ભૂલીને, "આપો, આપો" એમ પોતાની માતાને કહેતો રહ્યો, તે સમયે તે રુદ્ર જેવો તેજસ્વી દેખાતો હતો.

તદ્ધઠં સા પરિજ્ઞાય દ્વિજપત્ની તપસ્વિની શાન્તયે તદ્ધઠસ્યાથ શુભોપાયમરીરચત્

પુત્રના આ આગ્રહને સમજીને, તપસ્વિ બ્રાહ્મણપત્નીએ તેના મનને શાંત કરવા માટે યોગ્ય ઉપાય શોધ્યો.

ઉઞ્છવૃત્ત્યાર્જિતાન્બીજાન્સ્વયં દૃષ્ટ્વા ચ સા તદા બીજપિષ્ટમથાલોડ્ય તોયેન કલભાષિણી

પછી, તેણે ઉંછવૃત્તિથી મેળવેલા બીજ જોયા, તેને પીસી, પાણીમાં ઉમેરી, અને ધીરે ધીરે પુત્રને બોલાવી.

એહ્યેહિ મમ પુત્રેતિ સામપૂર્વં તતસ્સુતમ્ આલિંગ્યાદાય દુઃખાર્તા પ્રદદૌ કૃત્રિમં પયઃ

"આવો, આવો, મારા પુત્ર," એમ પ્રેમથી બોલાવી, દુઃખી હૃદયથી પુત્રને વળી, તેને બનાવટનું દૂધ આપી દીધું.

પીત્વા ચ કૃત્રિમં ક્ષીરં માત્રાં દત્તં સ બાલકઃ નૈતત્ક્ષીરમિતિ પ્રાહ માતરં ચાતિવિહ્વલઃ

માતાએ આપેલું બનાવટનું દૂધ પીધા પછી, એ બાળક ખૂબ જ દુઃખી થઈને બોલ્યો, "માતા, આ તો દૂધ નથી."

દુઃખિતા સા તદા પ્રાહ સંપ્રેક્ષ્યાઘ્રાય મૂર્ધનિ સમાર્જ્ય નેત્ર પુત્રસ્ય કરાભ્યાં કમલાયતે

પછી, માતાએ દુઃખથી, પુત્રના માથા પર સુઘી, કમળ જેવા આંખો હાથથી પાંછડી, અને પુત્રને કહ્યું.

તટિની રત્નપૂર્ણાસ્તાસ્સ્વર્ગપાતાલગોચરાઃ ભાગ્યહીના ન પશ્યન્તિ ભક્તિહીનાશ્ચ યે શિવે

સ્વર્ગ અને પાતાળમાં રત્નોથી ભરેલી નદીઓ છે, પણ જેમણે ભાગ્ય નથી અને જેમને શિવમાં ભક્તિ નથી, તેઓ તેને જોઈ શકતા નથી.

રાજ્યં સ્વર્ગં ચ મોક્ષં ચ ભોજનં ક્ષીરસંભવમ્ ન લભન્તે પ્રિયાણ્યેષાં ન તુષ્યતિ યદા શિવઃ

રાજ્ય, સ્વર્ગ, મોક્ષ કે દૂધથી બનેલું ભોજન—આપણા માટે પ્રિય એવી કોઈ પણ વસ્તુ, જયારે શિવ પ્રસન્ન ન હોય ત્યારે, મળતી નથી.

ભવપ્રસાદજં સર્વં નાન્યદ્દેવપ્રસાદજમ્ અન્યદેવેષુ નિરતા દુઃખાર્તા વિભ્રમન્તિ ચ

બધું જ ભવાની કૃપાથી મળે છે; બીજાં દેવોની કૃપાથી કશું મળતું નથી. બીજાં દેવોમાં મન લગાવનારા દુઃખી રહીને ભટકતા રહે છે.

ક્ષીરં તત્ર કુતો ઽસ્માકં વને નિવસતાં સદા ક્વ દુગ્ધસાધનં વત્સ ક્વ વયં વનવાસિનઃ

અહીં, જંગલમાં રહેતાં આપણને દૂધ ક્યાંથી મળશે? દૂધ મેળવવાનો ઉપાય ક્યાં છે, બેટા? આપણે તો જંગલવાસી છીએ.

કૃત્સ્નાભાવેન દારિદ્ર્યાન્મયા તે ભાગ્યહીનયા મિથ્યાદુગ્ધમિદં દત્તમ્પિષ્ટમાલોડ્ય વારિણા

મારે ઘોર ગરીબી અને ભાગ્યના અભાવે, પાણીમાં દૂધ ભેળવીને ખોટું દૂધ તને આપ્યું છે.

ત્વં માતુલગૃહે સ્વલ્પં પીત્વા સ્વાદુ પયઃ શૃતમ્ જ્ઞાત્વા સ્વાદુ ત્વયા પીતં તજ્જાતીયમનુસ્મરન્

તારે તારા મામાના ઘરે થોડું શુદ્ધ, મીઠું, ઉકાળેલું દૂધ પીધું હતું; એનો સ્વાદ જાણીને તું એ જ દૂધ યાદ કરે છે.

દત્તં ન પય ઇત્યુક્ત્વા રુદન્ દુઃખીકરોષિ મામ્ પ્રસાદેન વિના શંભો પયસ્તવ ન વિદ્યતે

તું કહે છે કે, 'આ તો દૂધ નથી,' અને રડીને મને દુઃખ આપે છે; શંભુની કૃપા વિના તને દૂધ મળતું નથી.

પાદપંકજયોસ્તસ્ય સામ્બસ્ય સગણસ્ય ચ ભક્ત્યા સમર્પિતં યત્તત્કારણં સર્વસમ્પદામ્

સાંબ અને તેના સાથેના દેવતાઓના કમળ જેવા પગે ભક્તિપૂર્વક જે કંઈ અર્પણ થાય છે, એ જ સર્વ સમૃદ્ધિનું કારણ બને છે.

અધુના વસુદોસ્માભિર્મહાદેવો ન પૂજિતઃ સકામાનાં યથાકામં યથોક્તફલદાયકઃ

હવે આપણે ધનથી મહાદેવની પૂજા કરી નથી; ઈચ્છાવાળાને મહાદેવ તેમની ઈચ્છા પ્રમાણે ફળ આપે છે.

ધનાન્યુદ્દિશ્ય નાસ્માભિરિતઃ પ્રાગર્ચિતઃ શિવઃ અતો દરિદ્રાસ્સંજાતા વયં તસ્માન્ન તે પયઃ

અહીં આપણે ધન મેળવવાના આશયથી શિવજીની અગાઉ પૂજા કરી નથી; તેથી આપણે ગરીબ થયા છીએ અને તને દૂધ નથી મળતું.

પૂર્વજન્મનિ યદ્દત્તં શિવમુદ્દિશ્ય વૈ સુતઃ તદેવ લભ્યતે નાન્યદ્વિષ્ણુમુદ્દિશ્ય વા પ્રભુમ્

પુત્ર, અગાઉના જન્મમાં જે કંઈ શિવને ઉદ્દેશીને આપ્યું હોય, એ જ મળે છે; વિષ્ણુ કે બીજાં દેવને આપેલું ફળ મળતું નથી.

ઇતિ માતૃવચઃ શ્રુત્વા તથ્યં શોકાદિસૂચકમ્ બાલો ઽપ્યનુતપન્નંતઃ પ્રગલ્ભમિદમબ્રવીત્

માતાના આ દુઃખ દર્શાવતાં સાચા શબ્દો સાંભળી, એ બાળક મનથી દુઃખી થયો નહીં અને નિર્ભયપણે બોલ્યો:

શોકેનાલમિતો મતઃ સાંબો યદ્યસ્તિ શંકરઃ ત્યજ શોકં મહાભાગે સર્વં ભદ્રં ભવિષ્યતિ

જો દુઃખથી સાંબનું મૃત્યુ થયું હોય અને શંકર છે, તો, હે ભાગ્યશાળી, તું ચિંતા ન કર; બધું સારું થશે.

શૃણુ માતર્વચો મેદ્ય મહાદેવો ઽસ્તિ ચેત્ક્વચિત્ ચિરાદ્વા હ્યચિરાદ્વાપિ ક્ષીરોદં સાધયામ્યહમ્

માતા, મારી વાત સાંભળ; મહાદેવ ક્યાંયે હોય, તો મોડું થાય કે વહેલું, હું દૂધનું સમુદ્ર જરૂર લાવીશ.

ઇતિ શ્રુત્વા વચસ્તસ્ય બાલકસ્ય મહામતેઃ પ્રય્તુવાચ તદા માતા સુપ્રસન્ના મનસ્વિની

આ વિદ્વાન બાળકના શબ્દો સાંભળી, માતા મનથી ખૂબ પ્રસન્ન થઈ અને કહ્યું:

શુભં વિચારિતં તાત ત્વયા મત્પ્રીતિવર્ધનમ્ વિલંબં મા કથાસ્ત્વં હિ ભજ સાંબં સદાશિવમ્

બેટા, તું સુંદર વિચાર કર્યો, જે મને આનંદ આપે છે; હવે વિલંબ ન કર, હંમેશાં સાંબ સદાશિવની ભક્તિ કર.

સર્વસ્માદધિકો ઽસ્ત્યેવ શિવઃ પરમકારણમ્ તત્કૃતં હિ જગત્સર્વં બ્રહ્માદ્યાસ્તસ્ય કિંકરાઃ

શિવ સર્વથી શ્રેષ્ઠ અને સર્વનું મૂળ કારણ છે; જગત બધું એમના દ્વારા સર્જાયું છે અને બ્રહ્મા વગેરે પણ એમના સેવક છે.

તત્પ્રસાદકૃતૈશ્વર્યા દાસાસ્તસ્ય વયં પ્રભોઃ તં વિનાન્યં ન જાનીમશ્શંકરં લોકશંકરમ્

અમે એ પ્રભુના દાસ છીએ, જેમની કૃપાથી સમૃદ્ધિ મળે છે; એમને છોડીને બીજું કોઈ જાણતા નથી—શંકર, જગતના કલ્યાણકર્તા.

અન્યાન્દેવાન્પરિત્યજ્ય કર્મણા મનસા ગિરા તમેવ સાંબં સગણં ભજ ભાવપુરસ્સરમ્

બધા બીજા દેવતાઓને છોડીને, કર્મ, મન અને વાણીથી, હંમેશાં હૃદયપૂર્વક સાંબ અને તેના સાથેના દેવોની ભક્તિ કર.

તસ્ય દેવાધિદેવસ્ય શિવસ્ય વરદાયિનઃ સાક્ષાન્નમશ્શિવાયેતિ મંત્રો ઽયં વાચકઃ સ્મૃતઃ

દેવોના દેવ, વરદાન આપનારા શિવનું 'નમઃ શિવાય' મંત્ર એ તેમનું સીધું સ્તુતિરૂપ છે.