શિવપુરાણમ્

પાતાલવાસિનશ્ચાન્યે સર્વે મુનિગણા અપિ યોગિનો હિ સખાસ્સર્વે પતંગા માતરસ્તથા

પાતાળમાં વસતા અન્ય બધા, બધા ઋષિસમૂહ, બધા યોગીઓ, બધા મિત્રો, પક્ષીઓ અને માતાઓ પણ.

ક્ષેત્રપાલાશ્ચ સગણાઃ સર્વં ચૈતચ્ચરાચરમ્ પૂજનીયં શિવપ્રીત્યા મત્ત્વા શંભુવિભૂતિમત્

દિશાઓના રક્ષકો અને તેમના સહયોગીઓ સહિત, આ સમગ્ર જગત—ચાલતું અને અચાલતું—શિવજીની પ્રસન્નતા માટે પૂજ્ય માનવું જોઈએ, કારણ કે એ બધું શંભુજીની મહિમાની જ પ્રતીતિ છે.

અથાવરણપૂજાંતે સંપૂજ્ય પરમેશ્વરમ્ સાજ્યં સવ્યં જનં હૃદ્યં હવિર્ભક્ત્યા નિવેદયેત્

પછી, આવરણોની પૂજા પૂર્ણ થયા પછી, પરમેશ્વરને પૂજીને, ઘી, પાણી અને મનગમતું ભોજન ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરવું જોઈએ.

મુખવાસાદિકં દત્ત્વા તામ્બૂલં સોપદંશકમ્ અલંકૃત્ય ચ ભૂયો ઽપિ નાનાપુષ્પવિભૂષણૈઃ

મુખવાસ વગેરે આપી, પાન અને તેની સાથેની વસ્તુઓ આપી, પછી ફરીથી વિવિધ ફૂલો અને આભૂષણોથી શણગારવું જોઈએ.

નીરાજનાંતે વિસ્તીર્ય પૂજાશેષં સમાપયેત્ ચષકં સોપકારં ચ શયનં ચ સમર્પયેત્

દીપારાધના પછી, જગ્યા પાથરી, બાકી રહેલી પૂજા પૂર્ણ કરવી, અને એક કપ તેની સાથેની વસ્તુઓ અને શય્યા પણ અર્પણ કરવી.

ચન્દ્રસંકાશહારં ચ શયનીયં સમર્પયેત્ આદ્યં નૃપોચિતં હૃદ્યં તત્સર્વમનુરૂપતઃ

ચાંદની જેવી તેજસ્વી વસ્ત્ર અને આરામ માટે યોગ્ય શય્યા અર્પણ કરવી, જે સર્વ રીતે આનંદદાયક અને રાજાને યોગ્ય હોય.

કૃત્વા ચ કારયિત્વા ચ હિત્વા ચ પ્રતિપૂજનમ્ સ્તોત્રં વ્યપોહનં જપ્ત્વા વિદ્યાં પઞ્ચાક્ષરીં જપેત્

પ્રતિપૂજન કરીને, સ્તોત્રો અને વિઘ્ન નિવારણ માટેની પ્રાર્થનાઓ બોલીને, પછી પંચાક્ષરી મંત્રનું જાપ કરવું.

પ્રદક્ષિણાં પ્રણામં ચ કૃત્વાત્માનં સમર્પયેત્ તતઃ પુરસ્તાદ્દેવસ્ય ગુરુવિપ્રૌ ચ પૂજયેત્

પ્રદક્ષિણ અને પ્રણામ કરીને, પોતાને અર્પણ કરવું; પછી દેવના સમક્ષ ગુરુ અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરવી.

દત્ત્વાર્ઘ્યમષ્ટૌ પુષ્પાણિ દેવમુદ્વાસ્ય લિંગતઃ અગ્નેશ્ચાગ્નિં સુસંયમ્ય હ્યુદ્વાસ્ય ચ તમપ્યુત

અર્ગ્ય અને આઠ ફૂલો અર્પણ કરીને, દેવને લિંગમાંથી વિદાય આપવી, અને આગને યોગ્ય રીતે નિયંત્રિત કરીને તેને પણ વિદાય આપવી.

પ્રત્યહં ચ જનસ્ત્વેવં કુર્યાત્સેવાં પુરોદિતામ્ તતસ્તત્સામ્બુજં લિંગં સર્વોપકરણાન્વિતમ્

દરરોજ, અગાઉ જણાવ્યા પ્રમાણે સેવા કરવી; પછી એ લિંગ, કમળ અને તમામ ઉપકરણો સાથે,

સમર્પયેત્સ્વગુરવે સ્થાપયેદ્વા શિવાલયે સંપૂજ્ય ચ ગુરૂન્વિપ્રાન્વ્રતિનશ્ચ વિશેષતઃ

પોતાના ગુરુને અર્પણ કરવું કે શિવાલયમાં સ્થાપિત કરવું; અને ગુરુ, બ્રાહ્મણો તથા ખાસ કરીને વ્રતીઓની પૂજા કરવી.

ભક્તાન્દ્વિજાંશ્ચ શક્તશ્ચેદ્દીનાનાથાંશ્ચ તોષયેત્ સ્વયં ચાનશને શક્તઃ ફલમૂલાશને ઽથ વા

શક્તિ હોય તો ભક્તો, બ્રાહ્મણો, ગરીબો અને અનાથોને સંતોષવા જોઈએ; અને પોતે પણ શક્તિસામર્થ્ય મુજબ ઓછું ખાવું કે ફળ-મૂળ ઉપર જીવવું.

પયોવ્રતો વા ભિક્ષાશી ભવેદેકાશનસ્તથા નક્તં યુક્તાશનો નિત્યં ભૂશય્યાનિરતઃ શુચિઃ

અથવા, દૂધનું વ્રત રાખવું, ભિક્ષાથી જીવન ચલાવવું, એક વખત જ ખાવું, રાત્રે જમવું, મર્યાદિત ખાવું, હંમેશા જમીન પર સુવું અને શુદ્ધ રહેવું.

ભસ્મશાયી તૃણેશાયી ચીરાજિનધૃતો ઽથવા બ્રહ્મચર્યવ્રતો નિત્યં વ્રતમેતત્સમાચરેત્

ભસ્મ પર સુવું, ઘાસ પર સુવું, વાઘાં અથવા મૃગચર્મ ધારણ કરવું, અથવા જીવનભર બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવું; આ વ્રત હંમેશા પાળવું.

અર્કવારે તથાર્દ્રાયાં પઞ્ચદશ્યાં ચ પક્ષયોઃ અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં શક્તસ્તૂપવસેદપિ

રવિવારે, અમાસ અને પૂર્ણિમા, અષ્ટમી અને ચતુર્દશી પર, શક્તિ હોય તો ઉપવાસ પણ કરવો.

પાખણ્ડિપતિતોદક્યાસ્સૂતકાન્ત્યજપૂર્વકાન્ વર્જયેત્સર્વયત્નેન મનસા કર્મણા ગિરા

પાખંડી, પતિત, ઉડકી અને શુદ્ધિ છોડનારાઓને મન, કર્મ અને વાણીથી પૂરેપૂરી રીતે ટાળવા.

ક્ષમદાનદયાસત્યાહિંસાશીલઃ સદા ભવેત્ સંતુષ્ટશ્ચ પ્રશાન્તશ્ચ જપધ્યાનરતસ્તથા

હંમેશા ક્ષમા, દાન, દયા, સત્ય, અહિંસા અને સારા આચરણથી યુક્ત રહેવું; સંતોષી, શાંત અને જાપ-ધ્યાનમાં તત્પર રહેવું.

કુર્યાત્ત્રિષવણસ્નાનં ભસ્મસ્નાનમથાપિ વા પૂજાં વૈશેષિકીં ચૈવ મનસા વચસા ગિરા

દિવસમાં ત્રણ વખત સ્નાન કરવું, અથવા ભસ્મથી સ્નાન કરવું, અને મન, વાણી તથા ક્રિયા દ્વારા વિશિષ્ટ પૂજા કરવી.

બહુનાત્ર કિમુક્તેન નાચરેદશિવં વ્રતી પ્રમાદાત્તુ તથાચારે નિરૂપ્ય ગુરુલાઘવે

આથી વધુ શું કહેવું? વ્રતધારી એશુભ વર્તન ન કરે; અને જો ક્યારેક ભૂલ થાય, તો તેની ગંભીરતા કે સામાન્યતા નિર્ધારવી.

ઉચિતાં નિષ્કૃતિં કુર્યાત્પૂજાહોમજપાદિભિઃ આસમાપ્તેર્વ્રતસ્યૈવમાચરેન્ન પ્રમાદતઃ

પાત્ર પ્રાયશ્ચિત્ત માટે પૂજા, હોળી, જપ વગેરે કરવું જોઈએ. વ્રત પૂરું ન થાય ત્યાં સુધી, આ બધું ધ્યાનપૂર્વક, બેદરકારી વિના કરવું જોઈએ.

ગોદાનં ચ વૃષોત્સર્ગં કુર્યાત્પૂજાં ચ સંપદા ભક્તશ્ચ શિવપ્રીત્યર્થં સર્વકામવિવર્જિતઃ

ગાય દાન કરવું, વાછરડા ને છોડવું, પોતાની શક્તિ પ્રમાણે પૂજા કરવી અને ભક્તિથી, શિવજીને પ્રસન્ન કરવા માટે, સર્વ ઇચ્છાઓનો ત્યાગ કરવો જોઈએ.

સામાન્યમેતત્કથિતં વ્રતસ્યાસ્ય સમાસતઃ પ્રતિમાસં વિશેષં ચ પ્રવદામિ યથાશ્રુતમ્

આ વ્રતનું સામાન્ય વર્ણન સંક્ષિપ્તમાં કરવામાં આવ્યું છે; હવે હું દરેક મહિનાનું વિશેષ વર્ણન, જેમ સાંભળ્યું છે તેમ, કહું છું.

વૈશાખે વજ્રલિંગં તુ જ્યેષ્ઠે મારકતં શુભમ્ આષાઢે મૌક્તિકં વિદ્યાચ્છ્રાવણે નીલનિર્મિતમ્

વૈશાખમાં વજ્રનું લિંગ, જેઠમાં પન્નાનું શુભ લિંગ, આશાઢમાં મોતીનું લિંગ અને શ્રાવણમાં નીલમનું લિંગ કરવું જોઈએ.

માસે ભાદ્રપદે ચૈવ પદ્મરાગમયં પરમ્ આશ્વિને માસિ વિદ્યાદ્વૈ લિંગં ગોમેદકં વરમ્

ભાદરવામાં ઉત્તમ પદ્મરાગનું લિંગ, આશ્વિનમાં શ્રેષ્ઠ ગોમેદકનું લિંગ કરવું જોઈએ.

કાર્તિક્યાં વૈદ્રુમં લિંગં વૈદૂર્યં માર્ગશીર્ષકે પુષ્પરાગમયં પૌષે માઘે દ્યુમણિજન્તથા

કારતકમાં મોવાની લાલ લિંગ, માર્ગશીર્ષમાં વૈદૂર્યનું લિંગ, પોષમાં પુષ્પરાગનું લિંગ અને માઘમાં પણ કાચનું લિંગ કરવું જોઈએ.

ફાલ્ગુણે ચન્દ્રકાન્તોત્થં ચૈત્રે તદ્વ્યત્યયો ઽથવા સર્વમાસેષુ રત્નાનામલાભે હૈમમેવ વા

ફાગણમાં ચંદ્રકાંતોનું લિંગ, ચૈત્રમાં તેનું બદલી પણ ચાલે; અને જો કોઈ મહિને રત્નો ન મળે તો સોનાનું લિંગ પણ કરી શકાય.

હૈમાભાવે રાજતં વા તામ્રજં શૈલજન્તથા મૃન્મયં વા યથાલાભં જાતુષં ચાન્યદેવ વા

સોનું ન મળે તો ચાંદીનું, તાંબાનું, પથ્થરનું, માટીનું કે જે મળે તેવું લાકડું કે બીજું કોઈ લિંગ પણ બનાવી શકાય.

સર્વગંધમયં વાથ લિંગં કુર્યાદ્યથારુચિ વ્રતાવસાનસમયે સમાચરિતનિત્યકઃ

કે પછી, આખું લિંગ સુગંધિત પદાર્થોથી પણ બનાવી શકાય, વ્રત પૂર્ણ થયા પછી, નિયમિત વિધિ કરીને, મનગમતું લિંગ કરવું.

કૃત્વા વૈશેષિકીં પૂજાં હુત્વા ચૈવ યથા પુરા સંપૂજ્ય ચ તથાચાર્યં વ્રતિનશ્ચ વિશેષતઃ

વિશેષ પૂજા કરી, અગાઉ જેવી હોળી અર્પણ કરી, ગુરૂ અને ખાસ કરીને વ્રતીનું સન્માન કરવું.