શિવપુરાણમ્

અષ્ટાઙ્ગમર્ઘ્યમુત્કૃષ્ટં ધૂપાલેપૌ વિશેષતઃ ચન્દનં વામદેવાખ્યે હરિતાલં ચ પૌરુષે

અષ્ટાંગ અર્ઘ્ય શ્રેષ્ઠ છે, ખાસ કરીને ધૂપ અને લેપન; ચંદન વામદેવ મુખ માટે અને હરિતાળ પુરુષ મુખ માટે છે.

ઈશાને ભસિતં કેચિદાલેપનમિતીદૃશામ્ ન ધૂપમિતિ મન્યન્તે ધૂપાન્તરવિધાનતઃ સિતાગુરુમઘોરાખ્યે મુખે કૃષ્ણાગુરું પુનઃ

કેટલાક કહે છે કે ઈશાન મુખમાં ભસ્મનો લેપ કરવો; ત્યાં ધૂપ જરૂરી નથી, કારણ કે બીજું ધૂપ નિર્ધારિત છે: અઘોર મુખ માટે સફેદ અગરુ અને મુખ માટે કાળો અગરુ.

પૌરુષે ગુગ્ગુલં સવ્યે સૌમ્યે સૌગંધિકં મુખે ઈશાને ઽપિ હ્યુશીરાદિ દેયાદ્ધૂપં વિશેષતઃ

પુરુષ મુખ માટે ગુગ્ગળ, ડાબી બાજુ સૌમ્ય મુખ માટે સુગંધિત પદાર્થો, ઈશાન મુખ માટે પણ ખાસ કરીને ઉશીર વગેરે ધૂપ આપવી.

શર્કરામધુકર્પૂરકપિલાઘૃતસંયુતમ્ ચંદનાગુરુકાષ્ઠાદ્યં સામાન્યં સંપ્રચક્ષતે

શર્કરા, મધ, કપૂર, ઘી અને ચંદન, અગરુ તથા અન્ય લાકડાંનું મિશ્રણ સામાન્ય અર્પણ માનવામાં આવે છે.

કર્પૂરવર્તિરાજ્યાઢ્યા દેયા દીપાવલિસ્તતઃ અર્ઘ્યમાચમનં દેયં પ્રતિવક્ત્રમતઃ પરમ્

કપૂરની વાટ અને ઘીથી ભરેલી દીવો અર્પણ કરવો, પછી દીપમાળા; દરેક મુખને ક્રમશઃ અર્ઘ્ય અને આચમનનું જળ આપવું.

પ્રથમાવરણે પૂજ્યો ક્રમાદ્ધેરમ્બષણ્મુખૌ બ્રહ્માંગાનિ તતશ્ચૈવ પ્રથમાવરણેર્ચિતે

પ્રથમ આવરણમાં હેરંબ અને ષણ્મુખની પૂજા કરવી, પછી બ્રહ્માના અંગો, અને પછી પ્રથમ આવરણની પૂજા કરવી.

દ્વિતીયાવરણે પૂજ્યા વિઘ્નેશાશ્ચક્રવર્તિનઃ તૃતીયાવરણે પૂજ્યા ભવાદ્યા અષ્ટમૂર્તયઃ

બીજા આવરણમાં વિઘ્નેશ અને રાજાઓની પૂજા કરવી; ત્રીજા આવરણમાં ભવ વગેરે અષ્ટમૂર્તિઓની પૂજા કરવી.

મહાદેવાદયસ્તત્ર તથૈકાદશમૂર્તયઃ ચતુર્થાવરણે પૂજ્યાઃ સર્વ એવ ગણેશ્વરાઃ

ત્યાં મહાદેવ અને અન્ય અગિયાર મૂર્તિઓ છે; ચોથા આવરણમાં બધા ગણેશ્વરોની પૂજા કરવી.

બહિરેવ તુ પદ્મસ્ય પઞ્ચમાવરણે ક્રમાત્ દશદિક્પતયઃ પૂજ્યાઃ સાસ્ત્રાઃ સાનુચરાસ્તથા

પદ્મથી બહાર, પાંચમા આવરણમાં ક્રમશઃ દશ દિશાના રક્ષકો, શસ્ત્રધારી અને તેમના અનુચરોની પૂજા કરવી.

બ્રહ્મણો માનસાઃ પુત્રાઃ સર્વે ઽપિ જ્યોતિષાં ગણાઃ સર્વા દેવ્યશ્ચ દેવાશ્ચ સર્વે સર્વે ચ ખેચરાઃ

બ્રહ્માના મનથી ઉત્પન્ન પુત્રો, બધા તારાઓના સમૂહ, સર્વે દેવીઓ અને દેવતાઓ, અને બધા આકાશમાં વિહાર કરતા જીવ.

પાતાલવાસિનશ્ચાન્યે સર્વે મુનિગણા અપિ યોગિનો હિ સખાસ્સર્વે પતંગા માતરસ્તથા

પાતાળમાં વસતા અન્ય બધા, બધા ઋષિસમૂહ, બધા યોગીઓ, બધા મિત્રો, પક્ષીઓ અને માતાઓ પણ.

ક્ષેત્રપાલાશ્ચ સગણાઃ સર્વં ચૈતચ્ચરાચરમ્ પૂજનીયં શિવપ્રીત્યા મત્ત્વા શંભુવિભૂતિમત્

દિશાઓના રક્ષકો અને તેમના સહયોગીઓ સહિત, આ સમગ્ર જગત—ચાલતું અને અચાલતું—શિવજીની પ્રસન્નતા માટે પૂજ્ય માનવું જોઈએ, કારણ કે એ બધું શંભુજીની મહિમાની જ પ્રતીતિ છે.

અથાવરણપૂજાંતે સંપૂજ્ય પરમેશ્વરમ્ સાજ્યં સવ્યં જનં હૃદ્યં હવિર્ભક્ત્યા નિવેદયેત્

પછી, આવરણોની પૂજા પૂર્ણ થયા પછી, પરમેશ્વરને પૂજીને, ઘી, પાણી અને મનગમતું ભોજન ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરવું જોઈએ.

મુખવાસાદિકં દત્ત્વા તામ્બૂલં સોપદંશકમ્ અલંકૃત્ય ચ ભૂયો ઽપિ નાનાપુષ્પવિભૂષણૈઃ

મુખવાસ વગેરે આપી, પાન અને તેની સાથેની વસ્તુઓ આપી, પછી ફરીથી વિવિધ ફૂલો અને આભૂષણોથી શણગારવું જોઈએ.

નીરાજનાંતે વિસ્તીર્ય પૂજાશેષં સમાપયેત્ ચષકં સોપકારં ચ શયનં ચ સમર્પયેત્

દીપારાધના પછી, જગ્યા પાથરી, બાકી રહેલી પૂજા પૂર્ણ કરવી, અને એક કપ તેની સાથેની વસ્તુઓ અને શય્યા પણ અર્પણ કરવી.

ચન્દ્રસંકાશહારં ચ શયનીયં સમર્પયેત્ આદ્યં નૃપોચિતં હૃદ્યં તત્સર્વમનુરૂપતઃ

ચાંદની જેવી તેજસ્વી વસ્ત્ર અને આરામ માટે યોગ્ય શય્યા અર્પણ કરવી, જે સર્વ રીતે આનંદદાયક અને રાજાને યોગ્ય હોય.

કૃત્વા ચ કારયિત્વા ચ હિત્વા ચ પ્રતિપૂજનમ્ સ્તોત્રં વ્યપોહનં જપ્ત્વા વિદ્યાં પઞ્ચાક્ષરીં જપેત્

પ્રતિપૂજન કરીને, સ્તોત્રો અને વિઘ્ન નિવારણ માટેની પ્રાર્થનાઓ બોલીને, પછી પંચાક્ષરી મંત્રનું જાપ કરવું.

પ્રદક્ષિણાં પ્રણામં ચ કૃત્વાત્માનં સમર્પયેત્ તતઃ પુરસ્તાદ્દેવસ્ય ગુરુવિપ્રૌ ચ પૂજયેત્

પ્રદક્ષિણ અને પ્રણામ કરીને, પોતાને અર્પણ કરવું; પછી દેવના સમક્ષ ગુરુ અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરવી.

દત્ત્વાર્ઘ્યમષ્ટૌ પુષ્પાણિ દેવમુદ્વાસ્ય લિંગતઃ અગ્નેશ્ચાગ્નિં સુસંયમ્ય હ્યુદ્વાસ્ય ચ તમપ્યુત

અર્ગ્ય અને આઠ ફૂલો અર્પણ કરીને, દેવને લિંગમાંથી વિદાય આપવી, અને આગને યોગ્ય રીતે નિયંત્રિત કરીને તેને પણ વિદાય આપવી.

પ્રત્યહં ચ જનસ્ત્વેવં કુર્યાત્સેવાં પુરોદિતામ્ તતસ્તત્સામ્બુજં લિંગં સર્વોપકરણાન્વિતમ્

દરરોજ, અગાઉ જણાવ્યા પ્રમાણે સેવા કરવી; પછી એ લિંગ, કમળ અને તમામ ઉપકરણો સાથે,

સમર્પયેત્સ્વગુરવે સ્થાપયેદ્વા શિવાલયે સંપૂજ્ય ચ ગુરૂન્વિપ્રાન્વ્રતિનશ્ચ વિશેષતઃ

પોતાના ગુરુને અર્પણ કરવું કે શિવાલયમાં સ્થાપિત કરવું; અને ગુરુ, બ્રાહ્મણો તથા ખાસ કરીને વ્રતીઓની પૂજા કરવી.

ભક્તાન્દ્વિજાંશ્ચ શક્તશ્ચેદ્દીનાનાથાંશ્ચ તોષયેત્ સ્વયં ચાનશને શક્તઃ ફલમૂલાશને ઽથ વા

શક્તિ હોય તો ભક્તો, બ્રાહ્મણો, ગરીબો અને અનાથોને સંતોષવા જોઈએ; અને પોતે પણ શક્તિસામર્થ્ય મુજબ ઓછું ખાવું કે ફળ-મૂળ ઉપર જીવવું.

પયોવ્રતો વા ભિક્ષાશી ભવેદેકાશનસ્તથા નક્તં યુક્તાશનો નિત્યં ભૂશય્યાનિરતઃ શુચિઃ

અથવા, દૂધનું વ્રત રાખવું, ભિક્ષાથી જીવન ચલાવવું, એક વખત જ ખાવું, રાત્રે જમવું, મર્યાદિત ખાવું, હંમેશા જમીન પર સુવું અને શુદ્ધ રહેવું.

ભસ્મશાયી તૃણેશાયી ચીરાજિનધૃતો ઽથવા બ્રહ્મચર્યવ્રતો નિત્યં વ્રતમેતત્સમાચરેત્

ભસ્મ પર સુવું, ઘાસ પર સુવું, વાઘાં અથવા મૃગચર્મ ધારણ કરવું, અથવા જીવનભર બ્રહ્મચર્યનું પાલન કરવું; આ વ્રત હંમેશા પાળવું.

અર્કવારે તથાર્દ્રાયાં પઞ્ચદશ્યાં ચ પક્ષયોઃ અષ્ટમ્યાં ચ ચતુર્દશ્યાં શક્તસ્તૂપવસેદપિ

રવિવારે, અમાસ અને પૂર્ણિમા, અષ્ટમી અને ચતુર્દશી પર, શક્તિ હોય તો ઉપવાસ પણ કરવો.

પાખણ્ડિપતિતોદક્યાસ્સૂતકાન્ત્યજપૂર્વકાન્ વર્જયેત્સર્વયત્નેન મનસા કર્મણા ગિરા

પાખંડી, પતિત, ઉડકી અને શુદ્ધિ છોડનારાઓને મન, કર્મ અને વાણીથી પૂરેપૂરી રીતે ટાળવા.

ક્ષમદાનદયાસત્યાહિંસાશીલઃ સદા ભવેત્ સંતુષ્ટશ્ચ પ્રશાન્તશ્ચ જપધ્યાનરતસ્તથા

હંમેશા ક્ષમા, દાન, દયા, સત્ય, અહિંસા અને સારા આચરણથી યુક્ત રહેવું; સંતોષી, શાંત અને જાપ-ધ્યાનમાં તત્પર રહેવું.

કુર્યાત્ત્રિષવણસ્નાનં ભસ્મસ્નાનમથાપિ વા પૂજાં વૈશેષિકીં ચૈવ મનસા વચસા ગિરા

દિવસમાં ત્રણ વખત સ્નાન કરવું, અથવા ભસ્મથી સ્નાન કરવું, અને મન, વાણી તથા ક્રિયા દ્વારા વિશિષ્ટ પૂજા કરવી.

બહુનાત્ર કિમુક્તેન નાચરેદશિવં વ્રતી પ્રમાદાત્તુ તથાચારે નિરૂપ્ય ગુરુલાઘવે

આથી વધુ શું કહેવું? વ્રતધારી એશુભ વર્તન ન કરે; અને જો ક્યારેક ભૂલ થાય, તો તેની ગંભીરતા કે સામાન્યતા નિર્ધારવી.