શિવપુરાણમ્

પ્રતિષ્ઠાપ્ય વિધાનેન તલ્લિંગં કૃતશોધનમ્ પરિકલ્પ્યાસનં મૂર્તિં પઞ્ચવક્ત્રપ્રકારતઃ

વિધી પ્રમાણે એ લિંગની સ્થાપના કરીને, શુદ્ધ કરી, આસન તૈયાર કરીને, પાંચ મુખવાળી મૂર્તિનું ધ્યાન કરવું.

પઞ્ચગવ્યાદિભિઃ પૂર્ણૈર્યથાવિભવસંભૃતૈઃ સ્નાપયેત્કલશૈઃ પૂર્ણૈરષ્ટાપદસમુદ્ભવૈઃ

પંચગવ્ય અને અન્ય પદાર્થોથી ભરેલા કલશો, જેટલી ક્ષમતા હોય તેટલા, અને આઠ સ્થળના જળથી, લિંગને સ્નાન કરાવવું.

ગંધદ્રવ્યૈસ્સકર્પૂરૈશ્ચન્દનાદ્યૈસ્સકુંકુમૈઃ સવેદિકં સમાલિપ્ય લિંગં ભૂષણભૂષિતમ્

સુગંધિત દ્રવ્યો, કપૂર, ચંદન, કુંકુમ વગેરે વડે, લિંગ અને પીઠિકા પર લગાવી, તેને આભૂષણોથી શણગારવું.

બિલ્વપત્રૈશ્ચ પદ્મૈશ્ચ રક્તૈઃ શ્વેતૈસ્તથોત્પલૈઃ નીલોત્પલૈસ્તથાન્યૈશ્ચ પુષ્પૈસ્તૈસ્તૈસ્સુગંધિભિઃ

બિલ્વના પાંદડા, લાલ અને સફેદ કમળ, નીલા કમળ અને અન્ય સુગંધિત ફૂલો વડે,

પુણ્યૈઃ પ્રશસ્તૈઃ પત્રૈશ્ચ ચિત્રૈર્દૂર્વાક્ષતાદિભિઃ સમભ્યર્ચ્ય યથાલાભં મહાપૂજાવિધાનતઃ

પવિત્ર અને ઉત્તમ પાંદડા, વિવિધ દુર્વા ઘાસ, અક્ષત વગેરે વડે, જે મળતું હોય તે પ્રમાણે મહાપૂજા વિધિ પ્રમાણે પૂજા કરવી.

ધૂપં દીપં તથા ચાપિ નૈવેદ્યં ચ સમાદિશેત્ નિવેદયિત્વા વિભવે કલ્યાણં ચ સમાચરેત્

ધૂપ, દીવો અને નૈવેદ્ય પણ અર્પણ કરવું; પોતાની શક્તિ પ્રમાણે આ બધું અર્પણ કરીને શુભ ક્રિયાઓ કરવી.

ઇષ્ટાનિ ચ વિશિષ્ટાનિ ન્યાયેનોપાર્જિતાનિ ચ સર્વદ્રવ્યાણિ દેયાનિ વ્રતે તસ્મિન્વિશેષતઃ

ઈચ્છિત અને વિશિષ્ટ, યોગ્ય રીતે મેળવેલા બધા દ્રવ્યો આ વ્રતમાં ખાસ કરીને અર્પણ કરવા.

શ્રીપત્રોત્પલપદ્માનાં સંખ્યા સાહસ્રિકી મતા પ્રત્યેકમપરા સંખ્યા શતમષ્ટોત્તરં દ્વિજાઃ

શ્રીપત્ર, નીલા કમળ અને કમળના ફૂલોની સંખ્યા એક હજાર માનવામાં આવે છે; બીજી સંખ્યા એકસો આઠ છે, હે દ્વિજો.

તત્રાપિ ચ વિશેષેણ ન ત્યજેદ્બિલ્વપત્રકમ્ હૈમમેકં પરં પ્રાહુઃ પદ્મં પદ્મસહસ્રકાત્

તેમાં પણ ખાસ કરીને બિલ્વપત્ર ક્યારેય છોડવું નહીં; એક સોનાનું કમળ હજાર કમળ કરતાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

નીલોત્પલાદિષ્વપ્યેતત્સમાનં બિલ્બપત્રકૈઃ પુષ્પાન્તરે ન નિયમો યથાલાભં નિવેદયેત્

નીલા કમળ વગેરે માટે પણ બિલ્વપત્ર જેવી જ રીત છે; અન્ય ફૂલો માટે કોઈ નિયમ નથી—જે મળે તે અર્પણ કરવું.

અષ્ટાઙ્ગમર્ઘ્યમુત્કૃષ્ટં ધૂપાલેપૌ વિશેષતઃ ચન્દનં વામદેવાખ્યે હરિતાલં ચ પૌરુષે

અષ્ટાંગ અર્ઘ્ય શ્રેષ્ઠ છે, ખાસ કરીને ધૂપ અને લેપન; ચંદન વામદેવ મુખ માટે અને હરિતાળ પુરુષ મુખ માટે છે.

ઈશાને ભસિતં કેચિદાલેપનમિતીદૃશામ્ ન ધૂપમિતિ મન્યન્તે ધૂપાન્તરવિધાનતઃ સિતાગુરુમઘોરાખ્યે મુખે કૃષ્ણાગુરું પુનઃ

કેટલાક કહે છે કે ઈશાન મુખમાં ભસ્મનો લેપ કરવો; ત્યાં ધૂપ જરૂરી નથી, કારણ કે બીજું ધૂપ નિર્ધારિત છે: અઘોર મુખ માટે સફેદ અગરુ અને મુખ માટે કાળો અગરુ.

પૌરુષે ગુગ્ગુલં સવ્યે સૌમ્યે સૌગંધિકં મુખે ઈશાને ઽપિ હ્યુશીરાદિ દેયાદ્ધૂપં વિશેષતઃ

પુરુષ મુખ માટે ગુગ્ગળ, ડાબી બાજુ સૌમ્ય મુખ માટે સુગંધિત પદાર્થો, ઈશાન મુખ માટે પણ ખાસ કરીને ઉશીર વગેરે ધૂપ આપવી.

શર્કરામધુકર્પૂરકપિલાઘૃતસંયુતમ્ ચંદનાગુરુકાષ્ઠાદ્યં સામાન્યં સંપ્રચક્ષતે

શર્કરા, મધ, કપૂર, ઘી અને ચંદન, અગરુ તથા અન્ય લાકડાંનું મિશ્રણ સામાન્ય અર્પણ માનવામાં આવે છે.

કર્પૂરવર્તિરાજ્યાઢ્યા દેયા દીપાવલિસ્તતઃ અર્ઘ્યમાચમનં દેયં પ્રતિવક્ત્રમતઃ પરમ્

કપૂરની વાટ અને ઘીથી ભરેલી દીવો અર્પણ કરવો, પછી દીપમાળા; દરેક મુખને ક્રમશઃ અર્ઘ્ય અને આચમનનું જળ આપવું.

પ્રથમાવરણે પૂજ્યો ક્રમાદ્ધેરમ્બષણ્મુખૌ બ્રહ્માંગાનિ તતશ્ચૈવ પ્રથમાવરણેર્ચિતે

પ્રથમ આવરણમાં હેરંબ અને ષણ્મુખની પૂજા કરવી, પછી બ્રહ્માના અંગો, અને પછી પ્રથમ આવરણની પૂજા કરવી.

દ્વિતીયાવરણે પૂજ્યા વિઘ્નેશાશ્ચક્રવર્તિનઃ તૃતીયાવરણે પૂજ્યા ભવાદ્યા અષ્ટમૂર્તયઃ

બીજા આવરણમાં વિઘ્નેશ અને રાજાઓની પૂજા કરવી; ત્રીજા આવરણમાં ભવ વગેરે અષ્ટમૂર્તિઓની પૂજા કરવી.

મહાદેવાદયસ્તત્ર તથૈકાદશમૂર્તયઃ ચતુર્થાવરણે પૂજ્યાઃ સર્વ એવ ગણેશ્વરાઃ

ત્યાં મહાદેવ અને અન્ય અગિયાર મૂર્તિઓ છે; ચોથા આવરણમાં બધા ગણેશ્વરોની પૂજા કરવી.

બહિરેવ તુ પદ્મસ્ય પઞ્ચમાવરણે ક્રમાત્ દશદિક્પતયઃ પૂજ્યાઃ સાસ્ત્રાઃ સાનુચરાસ્તથા

પદ્મથી બહાર, પાંચમા આવરણમાં ક્રમશઃ દશ દિશાના રક્ષકો, શસ્ત્રધારી અને તેમના અનુચરોની પૂજા કરવી.

બ્રહ્મણો માનસાઃ પુત્રાઃ સર્વે ઽપિ જ્યોતિષાં ગણાઃ સર્વા દેવ્યશ્ચ દેવાશ્ચ સર્વે સર્વે ચ ખેચરાઃ

બ્રહ્માના મનથી ઉત્પન્ન પુત્રો, બધા તારાઓના સમૂહ, સર્વે દેવીઓ અને દેવતાઓ, અને બધા આકાશમાં વિહાર કરતા જીવ.

પાતાલવાસિનશ્ચાન્યે સર્વે મુનિગણા અપિ યોગિનો હિ સખાસ્સર્વે પતંગા માતરસ્તથા

પાતાળમાં વસતા અન્ય બધા, બધા ઋષિસમૂહ, બધા યોગીઓ, બધા મિત્રો, પક્ષીઓ અને માતાઓ પણ.

ક્ષેત્રપાલાશ્ચ સગણાઃ સર્વં ચૈતચ્ચરાચરમ્ પૂજનીયં શિવપ્રીત્યા મત્ત્વા શંભુવિભૂતિમત્

દિશાઓના રક્ષકો અને તેમના સહયોગીઓ સહિત, આ સમગ્ર જગત—ચાલતું અને અચાલતું—શિવજીની પ્રસન્નતા માટે પૂજ્ય માનવું જોઈએ, કારણ કે એ બધું શંભુજીની મહિમાની જ પ્રતીતિ છે.

અથાવરણપૂજાંતે સંપૂજ્ય પરમેશ્વરમ્ સાજ્યં સવ્યં જનં હૃદ્યં હવિર્ભક્ત્યા નિવેદયેત્

પછી, આવરણોની પૂજા પૂર્ણ થયા પછી, પરમેશ્વરને પૂજીને, ઘી, પાણી અને મનગમતું ભોજન ભક્તિપૂર્વક અર્પણ કરવું જોઈએ.

મુખવાસાદિકં દત્ત્વા તામ્બૂલં સોપદંશકમ્ અલંકૃત્ય ચ ભૂયો ઽપિ નાનાપુષ્પવિભૂષણૈઃ

મુખવાસ વગેરે આપી, પાન અને તેની સાથેની વસ્તુઓ આપી, પછી ફરીથી વિવિધ ફૂલો અને આભૂષણોથી શણગારવું જોઈએ.

નીરાજનાંતે વિસ્તીર્ય પૂજાશેષં સમાપયેત્ ચષકં સોપકારં ચ શયનં ચ સમર્પયેત્

દીપારાધના પછી, જગ્યા પાથરી, બાકી રહેલી પૂજા પૂર્ણ કરવી, અને એક કપ તેની સાથેની વસ્તુઓ અને શય્યા પણ અર્પણ કરવી.

ચન્દ્રસંકાશહારં ચ શયનીયં સમર્પયેત્ આદ્યં નૃપોચિતં હૃદ્યં તત્સર્વમનુરૂપતઃ

ચાંદની જેવી તેજસ્વી વસ્ત્ર અને આરામ માટે યોગ્ય શય્યા અર્પણ કરવી, જે સર્વ રીતે આનંદદાયક અને રાજાને યોગ્ય હોય.

કૃત્વા ચ કારયિત્વા ચ હિત્વા ચ પ્રતિપૂજનમ્ સ્તોત્રં વ્યપોહનં જપ્ત્વા વિદ્યાં પઞ્ચાક્ષરીં જપેત્

પ્રતિપૂજન કરીને, સ્તોત્રો અને વિઘ્ન નિવારણ માટેની પ્રાર્થનાઓ બોલીને, પછી પંચાક્ષરી મંત્રનું જાપ કરવું.

પ્રદક્ષિણાં પ્રણામં ચ કૃત્વાત્માનં સમર્પયેત્ તતઃ પુરસ્તાદ્દેવસ્ય ગુરુવિપ્રૌ ચ પૂજયેત્

પ્રદક્ષિણ અને પ્રણામ કરીને, પોતાને અર્પણ કરવું; પછી દેવના સમક્ષ ગુરુ અને બ્રાહ્મણોની પૂજા કરવી.

દત્ત્વાર્ઘ્યમષ્ટૌ પુષ્પાણિ દેવમુદ્વાસ્ય લિંગતઃ અગ્નેશ્ચાગ્નિં સુસંયમ્ય હ્યુદ્વાસ્ય ચ તમપ્યુત

અર્ગ્ય અને આઠ ફૂલો અર્પણ કરીને, દેવને લિંગમાંથી વિદાય આપવી, અને આગને યોગ્ય રીતે નિયંત્રિત કરીને તેને પણ વિદાય આપવી.