શિવપુરાણમ્

અપિ કાષાયવસનશ્ચર્મચીરામ્બરો ઽથ વા એકામ્બરો વલ્કલી વા ભવેદ્દણ્ડી ચ મેખલી

અથવા, તે કાશાયી વસ્ત્ર, ચામડાનું કપડું, એક જ કપડું કે છાલ પણ પહેરી શકે છે, અને દંડ તથા મેખલા પણ રાખી શકે છે.

પ્રક્ષાલ્ય ચરણૌ પશ્ચાદ્દ્વિરાચમ્યાત્મનસ્તનુમ્ સંકુલીકૃત્ય તદ્ભસ્મ વિરજાનલસંભવમ્

પગ ધોઈને, ફરી બેઠા પછી, શરીરને એકાગ્ર કરીને, શુદ્ધ અગ્નિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી રાખને ધ્યાનપૂર્વક લગાવવી જોઈએ.

અગ્નિરિત્યાદિભિર્મંત્રૈઃ ષડ્ભિરાથર્વણૈઃ ક્રમાત્ વિભૃજ્યાંગાનિ મૂર્ધાદિચરણાંતાનિ તૈસ્સ્પૃશેત્

'અગ્નિ'થી શરૂ થતા છ અથર્વણ મંત્રો વડે, માથાથી પગ સુધી ક્રમશઃ અંગો પર રાખ લગાવવી અને સ્પર્શ કરવું જોઈએ.

તતસ્તેન ક્રમેણૈવ સમુદ્ધૃત્ય ચ ભસ્મના સર્વાંગોદ્ધૂલનં કુર્યાત્પ્રણવેન શિવેન વા

પછી, એ જ ક્રમમાં રાખ લઈને, આખા શરીર પર છાંટવું જોઈએ, είτε 'ૐ' ઉચ્ચારીને કે શિવનું નામ લઈને.

તતસ્ત્રિપુણ્ડ્રં રચયેત્ત્રિયાયુષસમાહ્વયમ્ શિવભાવં સમાગમ્ય શિવયોગમથાચરેત્

પછી, 'ત્રિયાયુષ' નામની ત્રણ રેખા દોરવી, શિવભાવ પ્રાપ્ત કરીને, પછી શિવયોગ કરવો જોઈએ.

કુર્યાત્સ્ત્રિસન્ધ્યમપ્યેવમેતત્પાશુપતં વ્રતમ્ ભુક્તિમુક્તિપ્રદં ચૈતત્પશુત્વં વિનિવર્તયેત્

તે ત્રણેય સંધ્યાઓ પણ કરવી, આ પાશુપત વ્રત છે, જે ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે અને બંધન દૂર કરે છે.

તત્પશુત્વં પરિત્યજ્ય કૃત્વા પાશુપતં વ્રતમ્ પૂજનીયો મહાદેવો લિંગમૂર્તિસ્સનાતનઃ

પશુત્વનો ત્યાગ કરીને, પાશુપત વ્રત ધારણ કર્યા પછી, સનાતન મહાદેવનું લિંગરૂપે પૂજન કરવું જોઈએ.

પદ્મમષ્ટદલં હૈમં નવરત્નૈરલંકૃતમ્ કર્ણિકાકેશરોપેતમાસનં પરિકલ્પયેત્

સોનાની આઠ પાંખવાળી કમળની આસન તૈયાર કરવી, જેમાં નવ રત્નો જડેલા હોય અને મધ્યમાં કર્ણિકા તથા કેશર હોય.

વિભવે તદભાવે તુ રક્તં સિતમથાપિ વા પદ્મં તસ્યાપ્યભાવે તુ કેવલં ભાવનામયમ્

સાધન હોય તો એ પ્રમાણે, નહિ હોય તો લાલ કે સફેદ કમળથી, અને એ પણ ન મળે તો માત્ર ભાવનાથી આસન બનાવવું.

તત્પદ્મકર્ણિકામધ્યે કૃત્વા લિંગં કનીયસમ્ સ્ફીટિકં પીઠિકોપેતં પૂજયેદ્વિધિવત્ક્રમાત્

એ કમળની કર્ણિકાના મધ્યમાં, સ્ફટિકના પીઠ પર નાનું લિંગ મૂકી, વિધિ પ્રમાણે પૂજન કરવું જોઈએ.

પ્રતિષ્ઠાપ્ય વિધાનેન તલ્લિંગં કૃતશોધનમ્ પરિકલ્પ્યાસનં મૂર્તિં પઞ્ચવક્ત્રપ્રકારતઃ

વિધી પ્રમાણે એ લિંગની સ્થાપના કરીને, શુદ્ધ કરી, આસન તૈયાર કરીને, પાંચ મુખવાળી મૂર્તિનું ધ્યાન કરવું.

પઞ્ચગવ્યાદિભિઃ પૂર્ણૈર્યથાવિભવસંભૃતૈઃ સ્નાપયેત્કલશૈઃ પૂર્ણૈરષ્ટાપદસમુદ્ભવૈઃ

પંચગવ્ય અને અન્ય પદાર્થોથી ભરેલા કલશો, જેટલી ક્ષમતા હોય તેટલા, અને આઠ સ્થળના જળથી, લિંગને સ્નાન કરાવવું.

ગંધદ્રવ્યૈસ્સકર્પૂરૈશ્ચન્દનાદ્યૈસ્સકુંકુમૈઃ સવેદિકં સમાલિપ્ય લિંગં ભૂષણભૂષિતમ્

સુગંધિત દ્રવ્યો, કપૂર, ચંદન, કુંકુમ વગેરે વડે, લિંગ અને પીઠિકા પર લગાવી, તેને આભૂષણોથી શણગારવું.

બિલ્વપત્રૈશ્ચ પદ્મૈશ્ચ રક્તૈઃ શ્વેતૈસ્તથોત્પલૈઃ નીલોત્પલૈસ્તથાન્યૈશ્ચ પુષ્પૈસ્તૈસ્તૈસ્સુગંધિભિઃ

બિલ્વના પાંદડા, લાલ અને સફેદ કમળ, નીલા કમળ અને અન્ય સુગંધિત ફૂલો વડે,

પુણ્યૈઃ પ્રશસ્તૈઃ પત્રૈશ્ચ ચિત્રૈર્દૂર્વાક્ષતાદિભિઃ સમભ્યર્ચ્ય યથાલાભં મહાપૂજાવિધાનતઃ

પવિત્ર અને ઉત્તમ પાંદડા, વિવિધ દુર્વા ઘાસ, અક્ષત વગેરે વડે, જે મળતું હોય તે પ્રમાણે મહાપૂજા વિધિ પ્રમાણે પૂજા કરવી.

ધૂપં દીપં તથા ચાપિ નૈવેદ્યં ચ સમાદિશેત્ નિવેદયિત્વા વિભવે કલ્યાણં ચ સમાચરેત્

ધૂપ, દીવો અને નૈવેદ્ય પણ અર્પણ કરવું; પોતાની શક્તિ પ્રમાણે આ બધું અર્પણ કરીને શુભ ક્રિયાઓ કરવી.

ઇષ્ટાનિ ચ વિશિષ્ટાનિ ન્યાયેનોપાર્જિતાનિ ચ સર્વદ્રવ્યાણિ દેયાનિ વ્રતે તસ્મિન્વિશેષતઃ

ઈચ્છિત અને વિશિષ્ટ, યોગ્ય રીતે મેળવેલા બધા દ્રવ્યો આ વ્રતમાં ખાસ કરીને અર્પણ કરવા.

શ્રીપત્રોત્પલપદ્માનાં સંખ્યા સાહસ્રિકી મતા પ્રત્યેકમપરા સંખ્યા શતમષ્ટોત્તરં દ્વિજાઃ

શ્રીપત્ર, નીલા કમળ અને કમળના ફૂલોની સંખ્યા એક હજાર માનવામાં આવે છે; બીજી સંખ્યા એકસો આઠ છે, હે દ્વિજો.

તત્રાપિ ચ વિશેષેણ ન ત્યજેદ્બિલ્વપત્રકમ્ હૈમમેકં પરં પ્રાહુઃ પદ્મં પદ્મસહસ્રકાત્

તેમાં પણ ખાસ કરીને બિલ્વપત્ર ક્યારેય છોડવું નહીં; એક સોનાનું કમળ હજાર કમળ કરતાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.

નીલોત્પલાદિષ્વપ્યેતત્સમાનં બિલ્બપત્રકૈઃ પુષ્પાન્તરે ન નિયમો યથાલાભં નિવેદયેત્

નીલા કમળ વગેરે માટે પણ બિલ્વપત્ર જેવી જ રીત છે; અન્ય ફૂલો માટે કોઈ નિયમ નથી—જે મળે તે અર્પણ કરવું.

અષ્ટાઙ્ગમર્ઘ્યમુત્કૃષ્ટં ધૂપાલેપૌ વિશેષતઃ ચન્દનં વામદેવાખ્યે હરિતાલં ચ પૌરુષે

અષ્ટાંગ અર્ઘ્ય શ્રેષ્ઠ છે, ખાસ કરીને ધૂપ અને લેપન; ચંદન વામદેવ મુખ માટે અને હરિતાળ પુરુષ મુખ માટે છે.

ઈશાને ભસિતં કેચિદાલેપનમિતીદૃશામ્ ન ધૂપમિતિ મન્યન્તે ધૂપાન્તરવિધાનતઃ સિતાગુરુમઘોરાખ્યે મુખે કૃષ્ણાગુરું પુનઃ

કેટલાક કહે છે કે ઈશાન મુખમાં ભસ્મનો લેપ કરવો; ત્યાં ધૂપ જરૂરી નથી, કારણ કે બીજું ધૂપ નિર્ધારિત છે: અઘોર મુખ માટે સફેદ અગરુ અને મુખ માટે કાળો અગરુ.

પૌરુષે ગુગ્ગુલં સવ્યે સૌમ્યે સૌગંધિકં મુખે ઈશાને ઽપિ હ્યુશીરાદિ દેયાદ્ધૂપં વિશેષતઃ

પુરુષ મુખ માટે ગુગ્ગળ, ડાબી બાજુ સૌમ્ય મુખ માટે સુગંધિત પદાર્થો, ઈશાન મુખ માટે પણ ખાસ કરીને ઉશીર વગેરે ધૂપ આપવી.

શર્કરામધુકર્પૂરકપિલાઘૃતસંયુતમ્ ચંદનાગુરુકાષ્ઠાદ્યં સામાન્યં સંપ્રચક્ષતે

શર્કરા, મધ, કપૂર, ઘી અને ચંદન, અગરુ તથા અન્ય લાકડાંનું મિશ્રણ સામાન્ય અર્પણ માનવામાં આવે છે.

કર્પૂરવર્તિરાજ્યાઢ્યા દેયા દીપાવલિસ્તતઃ અર્ઘ્યમાચમનં દેયં પ્રતિવક્ત્રમતઃ પરમ્

કપૂરની વાટ અને ઘીથી ભરેલી દીવો અર્પણ કરવો, પછી દીપમાળા; દરેક મુખને ક્રમશઃ અર્ઘ્ય અને આચમનનું જળ આપવું.

પ્રથમાવરણે પૂજ્યો ક્રમાદ્ધેરમ્બષણ્મુખૌ બ્રહ્માંગાનિ તતશ્ચૈવ પ્રથમાવરણેર્ચિતે

પ્રથમ આવરણમાં હેરંબ અને ષણ્મુખની પૂજા કરવી, પછી બ્રહ્માના અંગો, અને પછી પ્રથમ આવરણની પૂજા કરવી.

દ્વિતીયાવરણે પૂજ્યા વિઘ્નેશાશ્ચક્રવર્તિનઃ તૃતીયાવરણે પૂજ્યા ભવાદ્યા અષ્ટમૂર્તયઃ

બીજા આવરણમાં વિઘ્નેશ અને રાજાઓની પૂજા કરવી; ત્રીજા આવરણમાં ભવ વગેરે અષ્ટમૂર્તિઓની પૂજા કરવી.

મહાદેવાદયસ્તત્ર તથૈકાદશમૂર્તયઃ ચતુર્થાવરણે પૂજ્યાઃ સર્વ એવ ગણેશ્વરાઃ

ત્યાં મહાદેવ અને અન્ય અગિયાર મૂર્તિઓ છે; ચોથા આવરણમાં બધા ગણેશ્વરોની પૂજા કરવી.

બહિરેવ તુ પદ્મસ્ય પઞ્ચમાવરણે ક્રમાત્ દશદિક્પતયઃ પૂજ્યાઃ સાસ્ત્રાઃ સાનુચરાસ્તથા

પદ્મથી બહાર, પાંચમા આવરણમાં ક્રમશઃ દશ દિશાના રક્ષકો, શસ્ત્રધારી અને તેમના અનુચરોની પૂજા કરવી.