શિવપુરાણમ્

પૂર્ણામાપૂર્ય તાં ભૂયસ્તત્ત્વાનાં શુદ્ધિમુદ્દિશન્ જુહુયાન્મૂલમન્ત્રેણ તૈરેવ સમિદાદિભિઃ

પાત્ર ફરીથી ભરી, તત્ત્વોની શુદ્ધિ માટે મૂળ મંત્રથી, એ જ સમીધ વગેરે વડે આહુતિ આપવી.

પઞ્ચભૂતાનિ તન્માત્રાઃ પઞ્ચકર્મેન્દ્રિયાણિ ચ

પાંચ ભૂત, તેમનાં સૂક્ષ્મ સ્વરૂપો અને પાંચ કર્મેન્દ્રિય.

જ્ઞાનકર્મવિભેદેન પઞ્ચકર્મવિભાગશઃ ત્વગાદિધાતવસ્સપ્ત પઞ્ચ પ્રાણાદિવાયવઃ

જ્ઞાન અને કર્મના ભેદથી, પાંચ પ્રકારના કર્મ, ત્વચા વગેરે સાત ધાતુઓ અને પાંચ પ્રાણવાયુઓ.

મનોબુદ્ધિરહં ખ્યાતિર્ગુણાઃ પ્રકૃતિપૂરુષૌ રાગો વિદ્યાકલે ચૈવ નિયતિઃ કાલ એવ ચ

મન, બુદ્ધિ, અહંકાર, વિવેક, ગુણો, પ્રકૃતિ અને પુરુષ, રાગ, જ્ઞાન, શક્તિઓ, નિયમ અને સમય.

માયા ચ શુદ્ધિવિદ્યા ચ મહેશ્વરસદાશિવૌ શક્તિશ્ચ શિવતત્ત્વં ચ તત્ત્વાનિ ક્રમશો વિદુઃ

માયા અને શુદ્ધ જ્ઞાન, મહેશ્વર અને સદાશિવ, શક્તિ અને શિવતત્વ—આ તત્ત્વો ક્રમશઃ જાણી શકાય છે.

મન્ત્રૈસ્તુ વિરજૈર્હુત્વા હોતાસૌ વિરજા ભવેત્ શિવાનુગ્રહમાસાદ્ય જ્ઞાનવાન્સ હિ જાયતે

પવિત્ર મંત્રોથી હવન કરીને યજમાન શુદ્ધ બને છે; જ્યારે તેને શિવજીની કૃપા મળે છે, ત્યારે તે સાચો જ્ઞાનવાન બને છે.

અથ ગોમયમાદાય પિણ્ડીકૃત્યાભિમંત્ર્ય ચ વિન્યસ્યાગ્નૌ ચ સમ્પ્રોક્ષ્ય દિને તસ્મિન્હવિષ્યભુક્

પછી ગાયનું છાણ લઈ, તેને ગોળ બનાવી, મંત્રોથી શુદ્ધ કરીને અગ્નિમાં મૂકી, છાંટક કરીને, એ દિવસે તે યજ્ઞનું ભોજન ગ્રહણ કરવું જોઈએ.

પ્રભાતે તુ ચતુર્દશ્યાં કૃત્વા સર્વં પુરોદિતમ્ દિને તસ્મિન્નિરાહારઃ કાલં શેષં સમાપયેત્

ચૌદસના સવારમાં, અગાઉ જણાવેલા બધા વિધિ કરીને, એ દિવસે બાકી રહેલો સમય ઉપવાસમાં વિતાવવો જોઈએ.

પ્રાતઃ પર્વણિ ચાપ્યેવં કૃત્વા હોમા વસાનતઃ ઉપસંહૃત્ય રુદ્રાગ્નિં ગૃહ્ણીયાદ્ભસ્મ યત્નતઃ

પર્વકાળે સવારે, આવી રીતે હોમ કરીને, પછી રુદ્ર અગ્નિની રાખ ધ્યાનપૂર્વક એકત્ર કરવી જોઈએ.

તતશ્ચ જટિલો મુણ્ડી શિખૈકજટ એવ વા ભૂત્વા સ્નાત્વા તતો વીતલજ્જશ્ચેત્સ્યાદ્દિગમ્બરઃ

પછી, જટાવાળા, મુંડન કરેલા અથવા એક જટાવાળા બની, સ્નાન કરીને, લાજ છોડીને દિશાઓને જ વસ્ત્ર રૂપે ધારણ કરીને ઊભા રહેવું જોઈએ.

અપિ કાષાયવસનશ્ચર્મચીરામ્બરો ઽથ વા એકામ્બરો વલ્કલી વા ભવેદ્દણ્ડી ચ મેખલી

અથવા, તે કાશાયી વસ્ત્ર, ચામડાનું કપડું, એક જ કપડું કે છાલ પણ પહેરી શકે છે, અને દંડ તથા મેખલા પણ રાખી શકે છે.

પ્રક્ષાલ્ય ચરણૌ પશ્ચાદ્દ્વિરાચમ્યાત્મનસ્તનુમ્ સંકુલીકૃત્ય તદ્ભસ્મ વિરજાનલસંભવમ્

પગ ધોઈને, ફરી બેઠા પછી, શરીરને એકાગ્ર કરીને, શુદ્ધ અગ્નિમાંથી ઉત્પન્ન થયેલી રાખને ધ્યાનપૂર્વક લગાવવી જોઈએ.

અગ્નિરિત્યાદિભિર્મંત્રૈઃ ષડ્ભિરાથર્વણૈઃ ક્રમાત્ વિભૃજ્યાંગાનિ મૂર્ધાદિચરણાંતાનિ તૈસ્સ્પૃશેત્

'અગ્નિ'થી શરૂ થતા છ અથર્વણ મંત્રો વડે, માથાથી પગ સુધી ક્રમશઃ અંગો પર રાખ લગાવવી અને સ્પર્શ કરવું જોઈએ.

તતસ્તેન ક્રમેણૈવ સમુદ્ધૃત્ય ચ ભસ્મના સર્વાંગોદ્ધૂલનં કુર્યાત્પ્રણવેન શિવેન વા

પછી, એ જ ક્રમમાં રાખ લઈને, આખા શરીર પર છાંટવું જોઈએ, είτε 'ૐ' ઉચ્ચારીને કે શિવનું નામ લઈને.

તતસ્ત્રિપુણ્ડ્રં રચયેત્ત્રિયાયુષસમાહ્વયમ્ શિવભાવં સમાગમ્ય શિવયોગમથાચરેત્

પછી, 'ત્રિયાયુષ' નામની ત્રણ રેખા દોરવી, શિવભાવ પ્રાપ્ત કરીને, પછી શિવયોગ કરવો જોઈએ.

કુર્યાત્સ્ત્રિસન્ધ્યમપ્યેવમેતત્પાશુપતં વ્રતમ્ ભુક્તિમુક્તિપ્રદં ચૈતત્પશુત્વં વિનિવર્તયેત્

તે ત્રણેય સંધ્યાઓ પણ કરવી, આ પાશુપત વ્રત છે, જે ભોગ અને મોક્ષ બંને આપે છે અને બંધન દૂર કરે છે.

તત્પશુત્વં પરિત્યજ્ય કૃત્વા પાશુપતં વ્રતમ્ પૂજનીયો મહાદેવો લિંગમૂર્તિસ્સનાતનઃ

પશુત્વનો ત્યાગ કરીને, પાશુપત વ્રત ધારણ કર્યા પછી, સનાતન મહાદેવનું લિંગરૂપે પૂજન કરવું જોઈએ.

પદ્મમષ્ટદલં હૈમં નવરત્નૈરલંકૃતમ્ કર્ણિકાકેશરોપેતમાસનં પરિકલ્પયેત્

સોનાની આઠ પાંખવાળી કમળની આસન તૈયાર કરવી, જેમાં નવ રત્નો જડેલા હોય અને મધ્યમાં કર્ણિકા તથા કેશર હોય.

વિભવે તદભાવે તુ રક્તં સિતમથાપિ વા પદ્મં તસ્યાપ્યભાવે તુ કેવલં ભાવનામયમ્

સાધન હોય તો એ પ્રમાણે, નહિ હોય તો લાલ કે સફેદ કમળથી, અને એ પણ ન મળે તો માત્ર ભાવનાથી આસન બનાવવું.

તત્પદ્મકર્ણિકામધ્યે કૃત્વા લિંગં કનીયસમ્ સ્ફીટિકં પીઠિકોપેતં પૂજયેદ્વિધિવત્ક્રમાત્

એ કમળની કર્ણિકાના મધ્યમાં, સ્ફટિકના પીઠ પર નાનું લિંગ મૂકી, વિધિ પ્રમાણે પૂજન કરવું જોઈએ.

પ્રતિષ્ઠાપ્ય વિધાનેન તલ્લિંગં કૃતશોધનમ્ પરિકલ્પ્યાસનં મૂર્તિં પઞ્ચવક્ત્રપ્રકારતઃ

વિધી પ્રમાણે એ લિંગની સ્થાપના કરીને, શુદ્ધ કરી, આસન તૈયાર કરીને, પાંચ મુખવાળી મૂર્તિનું ધ્યાન કરવું.

પઞ્ચગવ્યાદિભિઃ પૂર્ણૈર્યથાવિભવસંભૃતૈઃ સ્નાપયેત્કલશૈઃ પૂર્ણૈરષ્ટાપદસમુદ્ભવૈઃ

પંચગવ્ય અને અન્ય પદાર્થોથી ભરેલા કલશો, જેટલી ક્ષમતા હોય તેટલા, અને આઠ સ્થળના જળથી, લિંગને સ્નાન કરાવવું.

ગંધદ્રવ્યૈસ્સકર્પૂરૈશ્ચન્દનાદ્યૈસ્સકુંકુમૈઃ સવેદિકં સમાલિપ્ય લિંગં ભૂષણભૂષિતમ્

સુગંધિત દ્રવ્યો, કપૂર, ચંદન, કુંકુમ વગેરે વડે, લિંગ અને પીઠિકા પર લગાવી, તેને આભૂષણોથી શણગારવું.

બિલ્વપત્રૈશ્ચ પદ્મૈશ્ચ રક્તૈઃ શ્વેતૈસ્તથોત્પલૈઃ નીલોત્પલૈસ્તથાન્યૈશ્ચ પુષ્પૈસ્તૈસ્તૈસ્સુગંધિભિઃ

બિલ્વના પાંદડા, લાલ અને સફેદ કમળ, નીલા કમળ અને અન્ય સુગંધિત ફૂલો વડે,

પુણ્યૈઃ પ્રશસ્તૈઃ પત્રૈશ્ચ ચિત્રૈર્દૂર્વાક્ષતાદિભિઃ સમભ્યર્ચ્ય યથાલાભં મહાપૂજાવિધાનતઃ

પવિત્ર અને ઉત્તમ પાંદડા, વિવિધ દુર્વા ઘાસ, અક્ષત વગેરે વડે, જે મળતું હોય તે પ્રમાણે મહાપૂજા વિધિ પ્રમાણે પૂજા કરવી.

ધૂપં દીપં તથા ચાપિ નૈવેદ્યં ચ સમાદિશેત્ નિવેદયિત્વા વિભવે કલ્યાણં ચ સમાચરેત્

ધૂપ, દીવો અને નૈવેદ્ય પણ અર્પણ કરવું; પોતાની શક્તિ પ્રમાણે આ બધું અર્પણ કરીને શુભ ક્રિયાઓ કરવી.

ઇષ્ટાનિ ચ વિશિષ્ટાનિ ન્યાયેનોપાર્જિતાનિ ચ સર્વદ્રવ્યાણિ દેયાનિ વ્રતે તસ્મિન્વિશેષતઃ

ઈચ્છિત અને વિશિષ્ટ, યોગ્ય રીતે મેળવેલા બધા દ્રવ્યો આ વ્રતમાં ખાસ કરીને અર્પણ કરવા.

શ્રીપત્રોત્પલપદ્માનાં સંખ્યા સાહસ્રિકી મતા પ્રત્યેકમપરા સંખ્યા શતમષ્ટોત્તરં દ્વિજાઃ

શ્રીપત્ર, નીલા કમળ અને કમળના ફૂલોની સંખ્યા એક હજાર માનવામાં આવે છે; બીજી સંખ્યા એકસો આઠ છે, હે દ્વિજો.

તત્રાપિ ચ વિશેષેણ ન ત્યજેદ્બિલ્વપત્રકમ્ હૈમમેકં પરં પ્રાહુઃ પદ્મં પદ્મસહસ્રકાત્

તેમાં પણ ખાસ કરીને બિલ્વપત્ર ક્યારેય છોડવું નહીં; એક સોનાનું કમળ હજાર કમળ કરતાં શ્રેષ્ઠ ગણાય છે.