શિવપુરાણમ્

હૃત્કણ્ઠતાલુભ્રૂમધ્યબ્રહ્મરન્ધ્રસમન્વિતામ્ છિત્ત્વા પર્યષ્ટકાકારં સ્વાત્માનં ચ સુષુમ્ણયા

હૃદય, ગળું, તાળુ, ભ્રૂમધ્ય અને બ્રહ્મરંધ્રને કાપીને, અષ્ટાકાર સ્વરૂપને વળી, પોતાની આત્માને સુષુમ્ના મારફતે લઈ જવી જોઈએ.

દ્વાદશાંતઃસ્થિતસ્યેન્દોર્નીત્વોપરિ શિવૌજસિ સંહૃત્યં વદનં પશ્ચાદ્યથાસંસ્કરણં લયાત્

દ્વાદશાંત સ્થિત ચંદ્રને ઉપર શિવના તેજમાં લઈ જઈ, પછી વાણીનું સંહરણ કરીને, નિયમ પ્રમાણે તેને લય કરવું જોઈએ.

શાક્તેનામૃતવર્ષેણ સંસિક્તાયાં તનૌ પુનઃ અવતાર્ય સ્વમાત્માનમમૃતાત્માકૃતિં હૃદિ

શક્તિના અમૃતવર્ષાથી શરીર સ્નાન પામ્યા પછી, ફરીથી પોતાના અમૃતમય સ્વરૂપને હૃદયમાં અવતરાવવું જોઈએ.

દ્વાદશાંતઃસ્થિતસ્યેન્દોઃ પરસ્તાચ્છ્વેતપંકજે સમાસીનં મહાદેવં શંકરમ્ભક્તવત્સલમ્

દ્વાદશાંત સ્થિત ચંદ્રથી પણ ઉપર, શ્વેત કમળમાં, મહાદેવ શંકર, જે ભક્તોને સ્નેહ કરે છે, તેમનું દર્શન કરવું જોઈએ.

અર્ધનારીશ્વરં દેવં નિર્મલં મધુરાકૃતિમ્ શુદ્ધસ્ફટિકસંકાશં પ્રસન્નં શીતલદ્યુતિમ્

અર્ધનારીશ્વર દેવનું ધ્યાન કરવું, જે નિર્મળ, મધુર સ્વરૂપવાળા, શુદ્ધ સ્ફટિક સમાન તેજસ્વી, પ્રસન્ન અને શીતળ પ્રકાશવાળા છે.

ધ્યાત્વા હિ માનસે દેવં સ્વસ્થચિત્તો ઽથ માનવઃ શિવનામાષ્ટકેનૈવ ભાવપુષ્પૈસ્સમર્ચયેત્

મનથી દેવનું ધ્યાન કરીને, સ્થિર મનથી, મનુષ્યે શિવના અષ્ટનામથી, ભક્તિરૂપ ફૂલો વડે પૂજા કરવી.

અભ્યર્ચનાન્તે તુ પુનઃ પ્રાણાનાયમ્ય માનવઃ સમ્યક્ચિત્તં સમાધાય શાર્વં નામાષ્ટકં જપેત્

પૂજા પછી, ફરીથી પ્રાણાયામ કરીને, મનને સારી રીતે એકાગ્ર કરી, શૈવ અષ્ટનામનો જપ કરવો.

નાભૌ ચાષ્ટાહુતીર્હુત્વા પૂર્ણાહુત્યા નમસ્તતઃ અષ્ટપુષ્પપ્રદાનેન કૃત્વાભ્યર્ચનમંતિમમ્

નાભિમાં આઠ આહુતિઓ અર્પણ કર્યા પછી, પૂર્ણાહુતિ શ્રદ્ધાપૂર્વક આપવી. ત્યારબાદ, આઠ ફૂલો અર્પણ કરીને અંતિમ પૂજા કરવી.

નિવેદયેત્સ્વમાત્માનં ચુલુકોદકવર્ત્મના એવં કૃત્વા ચિરાદેવ જ્ઞાનં પાશુપતં શુભમ્

પાણીથી પોતાને અર્પણ કરવું. આવું કર્યા પછી, લાંબા સમય પછી શુભ પાશુપત જ્ઞાન પ્રાપ્ત થાય છે.

લભતે તત્પ્રતિષ્ઠાં ચ વૃત્તં ચાનુત્તમં તથા યોગં ચ પરમં લબ્ધ્વા મુચ્યતે નાત્ર સંશયઃ

એની સ્થિરતા, શ્રેષ્ઠ આચરણ અને ઉત્તમ યોગ પ્રાપ્ત થાય છે. આ બધું પ્રાપ્ત કર્યા પછી મુક્તિ મળે છે—આમાં કોઈ શંકા નથી.

ભગવઞ્છ્રોતુમિચ્છામો વ્રતં પાશુપતં પરમ્ બ્રહ્માદયો ઽપિ યત્કૃત્વા સર્વે પાશુપતાઃ સ્મૃતાઃ

હે ભગવાન, અમને પાશુપતનું શ્રેષ્ઠ વ્રત સાંભળવા ઈચ્છા છે, જે બ્રહ્મા અને અન્ય દેવોએ પાળ્યું અને તેથી તેઓ બધાને પાશુપત કહેવાયા.

રહસ્યં વઃ પ્રવક્ષ્યામિ સર્વપાપનિકૃન્તનમ્ વ્રતં પાશુપતં શ્રૌતમથર્વશિરસિ શ્રુતમ્

હું તમને એ રહસ્ય કહું છું, જે સર્વ પાપોનો નાશ કરે છે—પાશુપત વ્રત, જે અથર્વશિરસ્ ગ્રંથમાં જણાવાયું છે.

કાલશ્ચૈત્રી પૌર્ણમાસી દેશઃ શિવપરિગ્રહઃ ક્ષેત્રારામાદ્યરણ્યં વા પ્રશસ્તશ્શુભલક્ષણઃ

સમય ચૈત્ર માસની પૂર્ણિમા છે; સ્થળ એ છે, જ્યાં શિવની આરાધના થાય છે—ક્ષેત્ર, બગીચો કે જંગલ, જે પ્રશંસિત અને શુભ લક્ષણો ધરાવે છે.

તત્ર પૂર્વં ત્રયોદશ્યાં સુસ્નાતઃ સુકૃતાહ્નિકઃ અનુજ્ઞાપ્ય સ્વમાચાર્યં સંપૂજ્ય પ્રણિપત્ય ચ

ત્યાં, ત્રયોદશી દિવસે સ્નાન કરીને અને સારા દૈનિક કર્મો કરીને, પોતાના ગુરુની પરવાનગી લેવી, તેમનું પૂજન કરવું અને વંદન કરવું.

પૂજાં વૈશેષિકીં કૃત્વા શુક્લાંબરધરઃ સ્વયમ્ શુક્લયજ્ઞોપવીતી ચ શુક્લમાલ્યાનુલેપનઃ

વિશિષ્ટ પૂજા કર્યા પછી, પોતે સફેદ વસ્ત્ર પહેરવા, સફેદ યજ્ઞોપવીત ધારણ કરવું અને સફેદ ફૂલો તથા ચંદનથી શોભાવવું.

દર્ભાસને સમાસીનો દર્ભમુષ્ટિં પ્રગૃહ્ય ચ પ્રાણાયામત્રયં કૃત્વા પ્રાઙ્મુખો વાપ્યુદઙ્મુખઃ ધ્યાત્વા દેવં ચ દેવીં ચ તદ્વિજ્ઞાપનવર્ત્મના

દરભાની આસન પર બેસી, દરભાની મુઠ્ઠી પકડી, પૂર્વ કે ઉત્તર દિશામાં મુખ રાખીને, ત્રણ પ્રકારના પ્રાણાયામ કર્યા પછી, દેવ અને દેવીનું ધ્યાન કરવું, તેમનું આવાહન કરવાના નિયમ પ્રમાણે.

વ્રતમેતત્કરોમીતિ ભવેત્સંકલ્પ્ય દીક્ષિતઃ યાવચ્છરીરપાતં વા દ્વાદશાબ્દમથાપિ વા

‘હું આ વ્રત ધારણ કરું છું’ એવું સંકલ્પ કરીને, દિક્ષિત થવું—શરીર રહે ત્યાં સુધી કે બાર વર્ષ સુધી.

તદર્ધં વા તદર્ધં વા માસદ્વાદશકં તુ વા તદર્ધં વા તદર્ધં વા માસમેકમથાપિ વા

કે તો એનો અડધો સમય, કે એનો પણ અડધો, કે બાર મહિના, કે એનો અડધો, કે એનો પણ અડધો, કે એક મહિનો.

દિનદ્વાદશકં વા ઽથ દિનષટ્કમથાપિ વા તદર્ધં દિનમેકં વા વ્રતસંકલ્પનાવધિ

અથવા બાર દિવસ, કે છ દિવસ, કે એનો અડધો, કે એક દિવસ—વ્રતનો સમય આવું નક્કી થાય છે.

અગ્નિમાધાય વિધિવદ્વિરજાહોમકારણાત્ હુત્વાજ્યેન સમિદ્ભિશ્ચ ચરુણા ચ યથાક્રમમ્

વિધિ પ્રમાણે અગ્નિ સ્થાપિત કરીને, નિર્મળ હોમ માટે ઘી, સમીધ અને પાકેલા અન્નથી ક્રમશઃ આહુતિ આપવી.

પૂર્ણામાપૂર્ય તાં ભૂયસ્તત્ત્વાનાં શુદ્ધિમુદ્દિશન્ જુહુયાન્મૂલમન્ત્રેણ તૈરેવ સમિદાદિભિઃ

પાત્ર ફરીથી ભરી, તત્ત્વોની શુદ્ધિ માટે મૂળ મંત્રથી, એ જ સમીધ વગેરે વડે આહુતિ આપવી.

પઞ્ચભૂતાનિ તન્માત્રાઃ પઞ્ચકર્મેન્દ્રિયાણિ ચ

પાંચ ભૂત, તેમનાં સૂક્ષ્મ સ્વરૂપો અને પાંચ કર્મેન્દ્રિય.

જ્ઞાનકર્મવિભેદેન પઞ્ચકર્મવિભાગશઃ ત્વગાદિધાતવસ્સપ્ત પઞ્ચ પ્રાણાદિવાયવઃ

જ્ઞાન અને કર્મના ભેદથી, પાંચ પ્રકારના કર્મ, ત્વચા વગેરે સાત ધાતુઓ અને પાંચ પ્રાણવાયુઓ.

મનોબુદ્ધિરહં ખ્યાતિર્ગુણાઃ પ્રકૃતિપૂરુષૌ રાગો વિદ્યાકલે ચૈવ નિયતિઃ કાલ એવ ચ

મન, બુદ્ધિ, અહંકાર, વિવેક, ગુણો, પ્રકૃતિ અને પુરુષ, રાગ, જ્ઞાન, શક્તિઓ, નિયમ અને સમય.

માયા ચ શુદ્ધિવિદ્યા ચ મહેશ્વરસદાશિવૌ શક્તિશ્ચ શિવતત્ત્વં ચ તત્ત્વાનિ ક્રમશો વિદુઃ

માયા અને શુદ્ધ જ્ઞાન, મહેશ્વર અને સદાશિવ, શક્તિ અને શિવતત્વ—આ તત્ત્વો ક્રમશઃ જાણી શકાય છે.

મન્ત્રૈસ્તુ વિરજૈર્હુત્વા હોતાસૌ વિરજા ભવેત્ શિવાનુગ્રહમાસાદ્ય જ્ઞાનવાન્સ હિ જાયતે

પવિત્ર મંત્રોથી હવન કરીને યજમાન શુદ્ધ બને છે; જ્યારે તેને શિવજીની કૃપા મળે છે, ત્યારે તે સાચો જ્ઞાનવાન બને છે.

અથ ગોમયમાદાય પિણ્ડીકૃત્યાભિમંત્ર્ય ચ વિન્યસ્યાગ્નૌ ચ સમ્પ્રોક્ષ્ય દિને તસ્મિન્હવિષ્યભુક્

પછી ગાયનું છાણ લઈ, તેને ગોળ બનાવી, મંત્રોથી શુદ્ધ કરીને અગ્નિમાં મૂકી, છાંટક કરીને, એ દિવસે તે યજ્ઞનું ભોજન ગ્રહણ કરવું જોઈએ.

પ્રભાતે તુ ચતુર્દશ્યાં કૃત્વા સર્વં પુરોદિતમ્ દિને તસ્મિન્નિરાહારઃ કાલં શેષં સમાપયેત્

ચૌદસના સવારમાં, અગાઉ જણાવેલા બધા વિધિ કરીને, એ દિવસે બાકી રહેલો સમય ઉપવાસમાં વિતાવવો જોઈએ.

પ્રાતઃ પર્વણિ ચાપ્યેવં કૃત્વા હોમા વસાનતઃ ઉપસંહૃત્ય રુદ્રાગ્નિં ગૃહ્ણીયાદ્ભસ્મ યત્નતઃ

પર્વકાળે સવારે, આવી રીતે હોમ કરીને, પછી રુદ્ર અગ્નિની રાખ ધ્યાનપૂર્વક એકત્ર કરવી જોઈએ.