શિવપુરાણમ્

ત્યજતં માનમાત્મીયં મયીશે કુરુતં મતિમ્ મત્પ્રસાદેન લોકેષુ સર્વોપ્યર્થઃ પ્રકાશતે

તમારો અહંકાર છોડો અને મનને મારા પર કેન્દ્રિત કરો; મારી કૃપાથી સર્વ લોકમાં સર્વ કામના પૂર્ણ થાય છે.

ગુરૂક્તિર્વ્યંજકં તત્ર પ્રમાણં વા પુનઃ પુનઃ બ્રહ્મતત્ત્વમિદં ગૂઢં ભવત્પ્રીત્યા ભણામ્યહમ્

ગુરુના વચન અહીં મુખ્ય પ્રમાણ છે અને વારંવાર માન્ય છે; આ ગુહ્ય બ્રહ્મ તત્વ હું તમારી પ્રીતિથી કહું છું.

અહમેવ પરં બ્રહ્મ મત્સ્વરૂપં કલાકલમ્ બ્રહ્મત્વાદીશ્વરશ્ચાહં કૃત્યં મેનુગ્રહાદિકમ્

હું જ પરમ બ્રહ્મ છું, મારું સ્વરૂપ સગળું અને નિર્ગુણ બંને છે; બ્રહ્મત્વથી હું ઈશ્વર પણ છું અને સર્જન તથા કૃપા જેવા બધા કર્મો મારા જ છે.

બૃહત્ત્વાદ્બૃંહણત્વાચ્ચ બ્રહ્માહં બ્રહ્મકેશવૌ સમત્વાદ્વ્યાપકત્વાચ્ચ તથૈવાત્માહમર્ભકૌ

મારી વિશાળતા અને વિસ્તરણથી હું બ્રહ્મ છું; તમે બ્રહ્મા અને કેશવ પણ મારા સમાન છો, અને વ્યાપકતાથી હું આત્મા પણ છું, હે બાળકો.

અનાત્માનઃ પરે સર્વે જીવા એવ ન સંશયઃ અનુગ્રહાદ્યં સર્ગાંગં જગત્કૃત્યં ચ પંકજમ્

બીજા બધા આત્મા નથી, માત્ર જીવ છે—આમાં શંકા નથી; સર્જન, પાલન અને પદ્મજ જગત મારા અનુગ્રહથી થાય છે.

ઈશત્વાદેવ મે નિત્યં ન મદન્યસ્ય કસ્યચિત્ આદૌ બ્રહ્મત્ત્વબુદ્ધ્યર્થં નિષ્કલં લિંગમુત્થિતમ્

મારા શાશ્વત સ્વામીપદને લીધે, જે માત્ર મારા સિવાય બીજાને નથી, શરૂઆતમાં બ્રહ્મત્વના જ્ઞાન માટે નિર્વિકાર લિંગ પ્રગટ થયું.

તસ્માદજ્ઞાતમીશત્વં વ્યક્તં દ્યોતયિતું હિ વામ્ સકલોહમતો જાતઃ સાક્ષાદીશસ્તુ તત્ક્ષણાત્

મારા સ્વામીપદ અજાણ હતું, એથી, વામે, એ પ્રકાશિત કરવા માટે હું સ્વરૂપે દેખાયો; એ રીતે, હું સર્વ ગુણોથી યુક્ત થયો અને એ ક્ષણે ભગવાન સ્પષ્ટ પ્રગટ થયા.

સકલત્વમતો જ્ઞેયમીશત્વં મયિ સત્વરમ્ યદિદં નિષ્કલં સ્તંભં મમ બ્રહ્મત્વબોધકમ્

આથી, જાણો કે મારું સ્વામીપદ સર્વ ગુણોથી ભરપૂર છે; આ નિર્વિકાર સ્તંભ મારું બ્રહ્મત્વ સમજાવવાનું સાધન છે.

લિંગલક્ષણયુક્તત્વાન્મમ લિંગં ભવેદિદમ્ તદિદં નિત્યમભ્યર્ચ્યં યુવાભ્યામત્ર પુત્રકૌ

લિંગના લક્ષણો હોવાથી, આ મારું લિંગ છે; તેથી, પુત્રો, તમારે અહીં હંમેશા તેની પૂજા કરવી જોઈએ.

મદાત્મકમિદં નિત્યં મમ સાન્નિધ્યકારણમ્ મહત્પૂજ્યમિદં નિત્યમભેદાલ્લિંગસિંગિનોઃ

આ હંમેશા મારી જ સત્તા છે, મારી હાજરીનું કારણ છે; આ હંમેશા મહાન પૂજનીય છે, કારણ કે લિંગ અને લિંગધારીમાં કોઈ ફરક નથી.

યત્રપ્રતિષ્ઠિતં યેન મદીયં લિંગમીદૃશમ્ તત્ર પ્રતિષ્ઠિતઃ સોહમપ્રતિષ્ઠોપિ વત્સકૌ

જે જગ્યાએ અને જે કોઈ મારું આવું લિંગ સ્થાપે છે, ત્યાં હું સ્થાપિત છું, વત્સો, ભલે બીજે ક્યાંય સ્થાપિત ન હોઉં.

મત્સામ્યમેકલિંગસ્ય સ્થાપને ફલમીરિતમ્ દ્વિતીયે સ્થાપિતે લિંગે મદૈક્યં ફલમેવ હિ

એક લિંગ સ્થાપનનું ફળ મને સમાન થવાનું છે; બીજું લિંગ સ્થાપો તો મને એકરૂપ થવાનું ફળ મળે છે.

લિંગં પ્રાધાન્યતઃ સ્થાપ્યં તથાબેરં તુ ગૌણકમ્ લિંગાભાવેન તત્ક્ષેત્રં સબેરમપિ સર્વતઃ

લિંગને મુખ્ય રૂપે સ્થાપવું જોઈએ અને મૂર્તિને ગૌણ માનવી; જો લિંગ ન હોય તો એ સ્થળ, મૂર્તિ સાથે હોવા છતાં, અધૂરૂં જ રહે છે.

સર્ગાદિપઞ્ચકૃત્યસ્ય લક્ષણં બ્રૂહિ નૌ પ્રભો મત્કૃત્યબોધનં ગુહ્યં કૃપયા પ્રબ્રવીમિ વામ્

પ્રભુ, સર્જનાદિ પાંચ કર્મોના લક્ષણો અમને કહો; કૃપાથી, હું મારા કર્મોના ગુપ્ત જ્ઞાનને તમને સમજાવું છું.

સૃષ્ટિઃ સ્થિતિશ્ચ સંહારસ્તિરોભાવો ઽપ્યનુગ્રહઃ પઞ્ચૈવ મે જગત્કૃત્યં નિત્યસિદ્ધમજાચ્યુતૌ

સર્જન, પાલન, લય, છુપાવવું અને કૃપા—આ પાંચ મારા વિશ્વના હંમેશા પૂર્ણ અને અવિનાશી કર્મો છે, અજ અને અક્ષયો.

સર્ગઃ સંસારસંરંભસ્તત્પ્રતિષ્ઠા સ્થિતિર્મતા સંહારો મર્દનં તસ્ય તિરોભાવસ્તદુત્ક્રમઃ

સર્જન એટલે સંસારની શરૂઆત, તેનું સ્થિર થવું એટલે પાલન, તેનો નાશ એટલે લય અને તેને છુપાવવું એટલે તિરોભાવ.

તન્મોક્ષો ઽનુગ્રહસ્તન્મે કૃત્યમેવં હિ પઞ્ચકમ્ કૃત્યમેતદ્વહત્યન્યસ્તૂષ્ણીં ગોપુરબિંબવત્

મુક્તિ એટલે કૃપા; આ રીતે, આ પાંચ મારા કર્મો છે. જ્યારે હું આ કર્મો કરું છું, બીજા બધા મૌન રહે છે, જેમ શહેરના દ્વાર પર પડછાયાં રહે છે.

સર્ગાદિ યચ્ચતુષ્કૃત્યં સંસારપરિજૃંભણમ્ પઞ્ચમં મુક્તિહેતુર્વૈ નિત્યં મયિ ચ સુસ્થિરમ્

સર્જનથી શરૂ થતા ચાર કર્મો સંસારમાં વિસ્તરણ લાવે છે; પાંચમું, મુક્તિ, હંમેશા મારેમાં મજબૂત રીતે સ્થિર છે અને મુક્તિનું કારણ છે.

તદિદં પઞ્ચભૂતેષુ દૃશ્યતે મામકૈર્જનૈઃ સૃષ્ટિર્ભૂમૌ સ્થિતિસ્તોયે સંહારઃ પાવકે તથા

આ પાંચ કર્મો મારા ભક્તો પાંચ તત્વોમાં જુએ છે: પૃથ્વી પર સર્જન, જળમાં પાલન, અગ્નિમાં લય.

તિરોભાવો ઽનિલે તદ્વદનુગ્રહ ઇહામ્બરે સૃજ્યતે ધરયા સર્વમદ્ભિઃ સર્વં પ્રવર્ધતે

વાયુમાં તિરોભાવ છે અને આકાશમાં કૃપા છે; પૃથ્વીથી બધું સર્જાય છે, જળથી બધું વધે છે.

અર્દ્યતે તેજસા સર્વં વાયુના ચાપનીયતે વ્યોમ્નાનુગૃહ્યતે સર્વં જ્ઞેયમેવં હિ સૂરિભિઃ

બધું અગ્નિથી ભસ્મ થાય છે, વાયુથી દુર થાય છે અને આકાશથી બધું આધાર પામે છે; આ રીતે જ્ઞાની લોકો સમજવું જોઈએ.

પઞ્ચકૃત્યમિદં બોઢું મમાસ્તિ મુખપઞ્ચકમ્ ચતુર્દિક્ષુ ચતુર્વક્ત્રં તન્મધ્યે પઞ્ચમં મુખમ્

મારા આ પાંચ કર્મોને સમજવા માટે પાંચ મુખ છે; ચાર દિશામાં ચાર મુખ અને વચ્ચે પાંચમું મુખ છે.

યુવાભ્યાં તપસા લબ્ધમેતત્કૃત્યદ્વયં સુતૌ સૃષ્ટિસ્થિત્યભીધં ભાગ્યં મત્તઃ પ્રીતાદતિપ્રિયમ્

પુત્રો, તમારે તપથી સર્જન અને પાલન—આ બે કર્મો પ્રાપ્ત કર્યા છે; આ શુભતા મને ખૂબ પ્રિય છે અને મેં પ્રેમથી આપી છે.

તથા રુદ્રમહેશાભ્યામન્યત્કૃત્યદ્વયં પરમ્ અનુગ્રહાખ્યં કેનાપિ લબ્ધું નૈવ હિ શક્યતે

એવી જ રીતે, રુદ્ર અને મહેશના જે બે સર્વોચ્ચ કૃપાના કાર્યો છે, એ કોઈ પણ બીજાને ક્યારેય પ્રાપ્ત થતાં નથી.

તત્સર્વં પૌર્વિકં કર્મ યુવાભ્યાં કાલવિસ્મૃતમ્ ન તદ્રુદ્ર મહેશાભ્યાં વિસ્મૃતં કર્મ તાદૃશમ્

તમારા બંનેએ સમયના વહેણથી એ બધા પ્રાચીન કાર્યો ભૂલી ગયા છે; પણ એવા કાર્યો રુદ્ર અને મહેશે ક્યારેય ભૂલ્યા નથી.

રૂપે વેશે ચ કૃત્યે ચ વાહને ચાસને તથા આયુધાદૌ ચ મત્સામ્યમસ્માભિસ્તત્કૃતે કૃતમ્

રૂપ, વેશ, કર્મ, વાહન, આસન અને શસ્ત્રાદિ બધામાં અમે એ જ હેતુથી બધું જ અમારું સમાન બનાવી દીધું છે.

મદ્ધ્યાનવિરહાદ્વત્સૌ મૌઢ્યં વામેવમાગતમ્ મજ્જ્ઞાને સતિ નૈવં સ્યાન્માનં રૂપે મહેશવત્

મારા જ્ઞાનથી વિયોગ થવાથી, હે વત્સો, તમારામાં આ ભ્રાંતિ આવી છે; મારું જ્ઞાન રહેલું હોત તો મહેશ જેવા રૂપમાં આવું અહંકાર ન આવત.

તસ્માન્મજ્જ્ઞાનસિદ્ધ્યર્થં મંત્રમોંકારનામકમ્ ઇતઃ પરં પ્રજપતં મામકં માનભંજનમ્

મારા જ્ઞાનની સિદ્ધિ માટે હવે પછીથી મારા અહંકારને તોડનાર 'ઓમ' નામના મંત્રનો જાપ કરો.

ઉપાદિશં નિજં મંત્રમોંકારમુરુમંગલમ્ ઓંકારો મન્મુખાજ્જજ્ઞે પ્રથમં મત્પ્રબોધકઃ

મેં તમોને મારો પોતાનો મહામંગલમય ઓમ મંત્ર શીખવાડ્યો છે; ઓમ મારો જ મોખેથી ઉદ્ભવ્યો, જે મારું જ્ઞાન જાગૃત કરે છે.