શિવપુરાણમ્
Partial text — Vidyeśvara and Vāyavīya Saṃhitās only
તં દૃષ્ટ્વા સૂતમાયાંતં હર્ષિતા મુનયસ્તદા ચેતસા સુપ્રસન્નેન પૂજાં ચક્રુર્યથાવિધિ
સૂતજીને આવતાં જોઈને, ઋષિઓ ખૂબ આનંદિત મનથી, યોગ્ય રીતથી તેમનું પૂજન કર્યું.
તતો વિનયસંયુક્તા પ્રોચુઃ સાંજલયશ્ચતે સુપ્રસન્ના મહાત્માનઃ સ્તુતિં કૃત્વાયથાવિધિ
પછી, વિનમ્રતાથી, હાથ જોડીને, તે મહાન આત્માઓએ આનંદપૂર્વક તમને યોગ્ય રીતે સ્તુતિ કરી.
રોમહર્ષણ સર્વજ્ઞ ભવાન્ વૈ ભાગ્યગૌરવાત્ પુરાણવિદ્યામખિલાં વ્યાસાત્પ્રત્યર્થમીયિવાન્
હે રોમહર્ષણ, સર્વજ્ઞ, તમારા પુણ્યના બલથી, તમે વ્યાસજી પાસેથી તમામ પુરાણજ્ઞાન પ્રાપ્ત કર્યું છે.
તસ્માદાશ્ચર્યભૂતાનાં કથાનાં ત્વં હિ ભાજનમ્ રત્નાનામુરુસારાણાં રત્નાકર ઇવાર્ણવઃ
તેથી, તમે અદ્ભુત કથાઓના ખજાનાં છો, જેમ સમુદ્રમાં અનેક અમૂલ્ય રત્નો રહેલા હોય છે.
યચ્ચ ભૂતં ચ ભવ્યં ચ યચ્ચાન્યદ્વસ્તુ વર્તતે ન ત્વયા ઽવિદિતં કિંચિત્ત્રિષુ લોકેષુ વિદ્યતે
ભૂતકાળમાં શું થયું, ભવિષ્યમાં શું થશે અને જે કંઈ પણ ત્રણેય લોકમાં છે—તમને કશું અજાણ નથી.
ત્વં મદ્દિષ્ટવશાદસ્ય દર્શનાર્થમિહાગતઃ કુર્વન્કિમપિ નઃ શ્રેયો ન વૃથા ગંતુમર્હસિ
તમે મારા ભાગ્યના કારણે અહીં અમારા દર્શન માટે આવ્યા છો; કૃપા કરીને અમારું કલ્યાણ કરો—તમારો આવવો વ્યર્થ ન જાય.
તત્ત્વં શ્રુતં સ્મ નઃ સર્વં પૂર્વમેવ શુભાશુભમ્ ન તૃપ્તિમધિગચ્છામઃ શ્રવણેચ્છા મુહુર્મુહુઃ
સારા કે ખરાબ, બધા તત્વો આપણે પહેલા પણ તમારી પાસેથી સાંભળ્યા છે, છતાં અમને સંતોષ થતો નથી—ફરી ફરી સાંભળવાની ઇચ્છા થાય છે.
ઇદાનીમેકમેવાસ્તિ શ્રોતવ્યં સૂત સન્મતે તદ્રહસ્યમપિ બ્રૂહિ યદિ તે ઽનુગ્રહો ભવેત્
હવે, હે વિદ્વાન સૂતજી, એક જ વાત છે જે સાંભળવાની છે; જો તમારી કૃપા હોય તો એ રહસ્ય પણ અમને કહો.
પ્રાપ્તે કલિયુગે ઘોરે નરાઃ પુણ્યવિવર્જિતાઃ દુરાચારરતાઃ સર્વે સત્યવાર્તાપરાઙ્મુખાઃ
જ્યારે ભયાનક કળિયુગ આવે છે, ત્યારે લોકો પુણ્યથી વંચિત, દુશ્ચરિત્રમાં મગ્ન અને સત્યથી મુખ ફેરવી લે છે.
પરાપવાદનિરતાઃ પરદ્રવ્યાભિલાષિણઃ પરસ્ત્રીસક્તમનસઃ પરહિંસાપરાયણાઃ
અન્યની નinda કરવી, પરધનની ઇચ્છા, પરસ્ત્રીમાં મન લગાડવું અને બીજાને દુઃખ આપવું—આ બધામાં મગ્ન રહે છે.
દેહાત્મદૃષ્ટયા મૂઢા નાસ્તિકાઃ પશુબુદ્ધયઃ માતૃપિતૃકૃતદ્વેષાઃ સ્ત્રીદેવાઃ કામકિંકરાઃ
શરીર જ આત્મા છે એવું માનનારા, મૂર્ખ, નાસ્તિક, પશુ જેવા મનવાળા, માતા-પિતાનો દ્વેષ કરનારા, સ્ત્રી અને દેવોની પૂજા કરનારા, કામના દાસ બનેલા હોય છે.
વિપ્રા લોભગ્રહગ્રસ્તા વેદવિક્રયજીવિનઃ ધનાર્જનાર્થમભ્યસ્તવિદ્યા મદવિમોહિતાઃ
બ્રાહ્મણો લોભ અને મોહમાં ફસાયેલા, વેદ વેચીને જીવિકા ચલાવનારા, ધન માટે જ શિક્ષા લેતા અને મદમાં ચૂર રહે છે.
ત્યક્તસ્વજાતિકર્માણઃ પ્રાય્હશઃપરવંચકાઃ ત્રિકાલસંધ્યયા હીના બ્રહ્મબોધવિવર્જિતાઃ
પોતાના વર્ણના કર્મો છોડીને, મોટાભાગે બીજાને છેતરતા, ત્રણ સંધ્યાનો ત્યાગ કરનારા અને બ્રહ્મજ્ઞાનથી વંચિત રહે છે.
અદયાઃ પંડિતંમન્યાસ્સ્વાચારવ્રતલોપકાઃ કૃષ્યુદ્યમરતાઃ ક્રૂરસ્વભાવા મલિનાશયાઃ
દયાવિહિન, પોતાને પંડિત માનનારા, પોતાના આચાર અને વ્રતનો ત્યાગ કરનારા, ખેતીમાં મગ્ન, ક્રૂર સ્વભાવ અને અશુદ્ધ મનવાળા હોય છે.
ક્ષત્રિયાશ્ચ તથા સર્વે સ્વધર્મત્યાગશીલિનઃ અસત્સંગાઃ પાપરતા વ્યભિચારપરાયણાઃ
એ જ રીતે બધા ક્ષત્રિય પણ પોતાના ધર્મનો ત્યાગ કરી, દુષ્ટોની સંગત, પાપમાં મગ્ન અને વ્યભિચારમાં રત રહે છે.
અશૂરા અરણપ્રીતાઃ પલાયનપરાયણાઃ કુચૌરવૃત્તયઃ શૂદ્રાઃ કામકિંકરચેતસઃ
એ લોકો બહાદુર નથી, જંગલમાં આનંદ મેળવે છે, ભાગી જવાની વૃત્તિ ધરાવે છે, નાના ચોર જેવી જીંદગી જીવે છે અને તેમનું મન ઇચ્છાઓનું દાસ બનેલું છે.
શસ્ત્રાસ્ત્રવિદ્યયા હીના ધેનુવિપ્રાવનોજ્ઝિતાઃ શરણ્યાવનહીનાશ્ચ કામિન્યૂતિમૃગાસ્સદા
એ લોકો શસ્ત્રો અને अस्त્રોનું જ્ઞાન ગુમાવી બેઠા છે, ગાય અને બ્રાહ્મણોને છોડીને રહે છે, તેમને કોઈ આશરો કે રક્ષણ મળતું નથી અને તેઓ હંમેશા કામના પાછળ દોડતા હરણ જેવા છે.
પ્રજાપાલનસદ્ધર્મવિહીના ભોગતત્પરાઃ પ્રજાસંહારકા દુષ્ટા જીવહિંસાકરા મુદા
સાચા શાસન અને સદાચાર વિના, એ લોકો ભોગવિલાસમાં મગ્ન છે, દુષ્ટ અને પ્રજાનો નાશ કરે છે, અને જીવજંતુઓને મારવામાં આનંદ અનુભવે છે.
વૈશ્યાઃ સંસ્કારહીનાસ્તે સ્વધર્મત્યાગશીલિનઃ કુપથાઃ સ્વાર્જનરતાસ્તુલાકર્મકુવૃત્તયઃ
વૈશ્યો યોગ્ય સંસ્કાર વગર છે, પોતાના ધર્મને છોડવામાં વૃત્તિ ધરાવે છે, ખોટા રસ્તે ચાલે છે, પોતાનાં ફાયદામાં જ લાગેલા છે અને તોલમાં અને વ્યવહારમાં છેતરપિંડી કરે છે.
ગુરુદેવદ્વિજાતીનાં ભક્તિહીનાઃ કુબુદ્ધયઃ અભોજિતદ્વિજાઃ પ્રાયઃ કૃપણા બદ્ધમુષ્ટયઃ
ગુરુ, દેવ અને દ્વિજોમાં ભક્તિ નથી, ખોટી બુદ્ધિ ધરાવે છે, મોટાભાગે બ્રાહ્મણોને ભોજન આપતા નથી, અને બહુ કંજુષ અને મુંઠીચાંપ છે.
કામિનીજારભાવેષુ સુરતા મલિનાશયાઃ લોભમોહવિચેતસ્કાઃ પૂર્તાદિસુવૃષોજ્ઝિતાઃ
કામિની સાથે પરસ્ત્રી સંબંધમાં રહે છે, સુખભોગમાં મન અશુદ્ધ છે, લોભ અને મોહથી ભટકી ગયેલા છે, અને પુણ્યકર્મો તથા દાનકર્મો છોડી દીધા છે.
તદ્વચ્છૂદ્રાશ્ચ યે કેચિદ્બ્રાહ્મણાચારતત્પરાઃ ઉજ્જ્વલાકૃતયો મૂઢાઃ સ્વધર્મત્યાગશીલિનઃ
એ જ રીતે, કેટલાક શૂદ્રો બ્રાહ્મણોની જેમ વર્તન કરે છે, દેખાવમાં તેજસ્વી લાગે છે પણ મૂર્ખ છે અને પોતાના ધર્મને છોડવામાં વૃત્તિ ધરાવે છે.
કર્તારસ્તપસાં ભૂયો દ્વિજતેજોપહારકાઃ શિશ્વલ્પમૃત્યુકારાશ્ચ મંત્રોચ્ચારપરાયણાઃ
એ લોકો તપ કરે છે પણ દ્વિજોના તેજને ઘટાડે છે, બાળકોના અકાળ મરણનું કારણ બને છે અને મંત્રોચ્ચાર કરવામાં જ લાગેલા રહે છે.
શીલિગ્રામશિલાદીનાં પૂજકાહોમતત્પરાઃ પ્રતિકૂલવિચારાશ્ચ કુટિલા દ્વિજદૂષકાઃ
શિલા, ગ્રામદેવતા વગેરેની પૂજા કરે છે, હવનમાં તત્પર છે, વિપરીત વિચારો ધરાવે છે, વાંકાચાળા છે અને દ્વિજોની નિંદા કરે છે.
ધનવંતઃ કુકર્માણો વિદ્યાવન્તો વિવાદિનઃ આખ્યાયોપાસના ધર્મવક્તારો ધર્મલોપકાઃ
ધનવાન છે પણ દુષ્કર્મ કરે છે, વિદ્વાન છે પણ ઝઘડાળુ છે, ધર્મની વાર્તા અને ઉપદેશ આપે છે પણ પોતે ધર્મનું પાલન કરતા નથી.
સુભૂપાકૃતયો દંભાઃ સુદાતારો મહામદાઃ વિપ્રાદીન્સેવકાન્મત્વા મન્યમાના નિજં પ્રભુમ્
સારા રાજા જેવા દેખાય છે, દંભી છે, દાતા છે અને ખુબ ગર્વીલા છે, બ્રાહ્મણ વગેરેની સેવા પોતાના અધિકાર સમજે છે.
સ્વધર્મરહિતા મૂડાઃ સંકરાઃ ક્રૂરબુદ્ધયઃ મહાભિમાનિનો નિત્યં ચતુર્વર્ણવિલોપકાઃ
પોતાનો ધર્મ છોડીને મૂર્ખ બની ગયા છે, જાતમિશ્ર છે, ક્રૂર બુદ્ધિ ધરાવે છે, હંમેશા અત્યંત ગર્વીલા છે અને ચાર વર્ણનો નાશ કરે છે.
સુકુલીનાન્નિજાન્મત્વા ચતુર્વર્ણૈર્વિવર્તનાઃ સર્વવર્ણભ્રષ્ટકરા મૂઢાસ્સત્કર્મકારિણઃ
સારા કુળમાં જન્મેલા, પોતાને શ્રેષ્ઠ માને છે, ચાર વર્ણમાં ગડબડ ફેલાવે છે, બધાં વર્ણને બગાડે છે અને મૂર્ખ હોવા છતાં સારા કર્મ કરે છે.
સ્ત્રિયશ્ચ પ્રાયશો ભ્રષ્ટા ભર્ત્રવજ્ઞાનકારિકાઃ શ્વશુરદ્રોહકારિણ્યો નિર્ભયા મલિનાશનાઃ
મોટાભાગની સ્ત્રીઓ પતિત છે, પતિનું અપમાન કરે છે, સાસરા સાથે દુશ્મની રાખે છે, નિર્ભય છે અને અશુદ્ધ ખોરાક ખાય છે.
કુહાવભાવનિરતાઃ કુશીલાસ્સ્મરવિહ્વલાઃ જારસંગરતા નિત્યં સ્વસ્વામિવિમુખાસ્તથા
કપટ અને દેખાવમાં રત છે, ચાલાક છે, કામવાસનાથી વ્યાકુળ છે, હંમેશા પરપુરુષ સાથે સંબંધમાં રહે છે અને પોતાના પતિથી વિમુખ છે.