શિવપુરાણમ્

વધાર્થે તારકાખ્યસ્ય દૈત્યેન્દ્રસ્યેન્દ્રવિદ્વિષઃ બ્રહ્મણાભ્યર્થિતો દેવો મન્દરાન્તઃપુરં ગતઃ

તારક નામના દૈત્યરાજા, જે ઇન્દ્રનો દુશ્મન હતો, તેના વિનાશ માટે, બ્રહ્માના આજીવનથી દેવ મહાદેવ મંદર પર્વતના મહેલમાં ગયા.

વિહૃત્ય સુચિરં દેવ્યા વિહારા ઽતિપ્રસઙ્ગતઃ રસાં રસાતલં નીતામિવ કૃત્વાભિધાં તતઃ

ત્યાં દેવી સાથે લાંબા સમય સુધી આનંદમાં લીન રહી, આનંદમાં એટલા મગ્ન થયા કે જાણે દેવીને પાતાળમાં લઈ ગયા હોય તેમ, એને 'રસા' નામ આપ્યું.

દેવીં ચ વંચયંસ્તસ્યાં સ્વવીર્યમતિદુર્વહમ્ અવિસૃજ્ય વિસૃજ્યાગ્નૌ હવિઃ પૂતમિવામૃતમ્

ત્યાં દેવીને છલ કરીને, પોતાનું અતિશય શક્તિશાળી વીર્ય છોડ્યું નહીં, પણ જેમ ઘી અગ્નિમાં અર્પણ થાય છે તેમ, શુદ્ધ અમૃત જેવું એ છોડ્યું.

ગંગાદિષ્વપિ નિક્ષિપ્ય વહ્નિદ્વારા તદંશતઃ તત્સમાહૃત્ય શનકૈસ્તોકંસ્તોકમિતસ્તતઃ

એ વીર્યને ગંગા અને બીજી નદીઓમાં, અગ્નિના માધ્યમથી, થોડી થોડી રીતે મૂક્યું; પછી એ બધું અહીં-ત્યાંથી ધીરે ધીરે એકત્ર કર્યું.

સ્વાહયા કૃત્તિકારૂપાત્સ્વભર્ત્રા રમમાણયા સુવર્ણીભૂતયા ન્યસ્તં મેરૌ શરવણે ક્વચિત્

સ્વાહાએ, કૃત્તિકા તારાઓનું રૂપ ધારણ કરીને, પોતાના પતિ સાથે આનંદ માણતી, અને સોનાની જેવી બનીને, એ વીર્યને મેરુ પર્વતના શરવણમાં ક્યાંક મૂકી દીધું.

સંદીપયિત્વા કાલેન તસ્ય ભાસા દિશો દશ રઞ્જયિત્વા ગિરીન્સર્વાન્કાંચનીકૃત્ય મેરુણા

સમય જતાં, એ તેજથી દસેય દિશાઓ ઝગમગી ઉઠી, અને બધા પર્વતો મેરુની કાંતિથી સોનાની જેમ ચમકી ઉઠ્યા.

તતશ્ચિરેણ કાલેન સંજાતે તત્ર તેજસિ કુમારે સુકુમારાંગે કુમારાણાં નિદર્શને

પછી લાંબા સમય પછી, એ તેજમાંથી ત્યાં એક સુંદર અંગો ધરાવતો બાળક જન્મ્યો, જે બાળકોમાં શ્રેષ્ઠ ઉદાહરણ બની રહ્યો.

તચ્છૈશવં સ્વરૂપં ચ તસ્ય દૃષ્ટ્વા મનોહરમ્ સહ દેવસુરૈર્લોકૈર્વિસ્મિતે ચ વિમોહિતે

એ બાળકનું મોહક બાળરૂપ જોઈને, દેવ, દાનવ અને બધા લોકોએ આશ્ચર્ય અને વિસ્મય અનુભવ્યો.

દેવો ઽપિ સ્વયમાયાતઃ પુત્રદર્શનલાલસઃ સહ દેવ્યાંકમારોપ્ય તતો ઽસ્ય સ્મેરમાનનમ્

પછી ભગવાન પોતે, પુત્રને જોવા માટે આતુર થઈ, દેવી સાથે એ બાળકને કોળમાં લઈ લીધા અને એના મુખ પર સ્મિત ફૂટી નીકળ્યું.

પીતામૃતમિવ સ્નેહવિવશેનાન્તરાત્મના દેવેષ્વપિ ચ પશ્યત્સુ વીતરાગૈસ્તપસ્વિભિઃ

અંતરમાં પ્રેમથી ભરાઈ, જાણે અમૃત પીધું હોય તેમ, દેવતાઓ અને વૈરાગ્યવંત તપસ્વીઓ પણ એ દ્રશ્યને જોઈ રહ્યા હતા.

સ્વસ્ય વક્ષઃસ્થલે સ્વૈરં નર્તયિત્વા કુમારકમ્ અનુભૂય ચ તત્ક્રીડાં સંભાવ્ય ચ પરસ્પરમ્

પછી ભગવાને પોતાના વક્ષસ્થળ પર બાળકને આનંદથી નચાવ્યું, એની રમતમાં આનંદ માણ્યો અને પરસ્પર પ્રેમથી એકબીજાને નિહાળ્યા.

સ્તન્યમાજ્ઞાપયન્દેવ્યાઃ પાયયિત્વામૃતોપમમ્ તવાવતારો જગતાં હિતાયેત્યનુશાસ્ય ચ

પછી દેવીને આજ્ઞા આપી, બાળકને અમૃત સમાન દૂધ પીવડાવ્યું અને કહ્યું: 'તારો અવતાર જગતના કલ્યાણ માટે છે.'

સ્વયન્દેવશ્ચ દેવી ચ ન તૃપ્તિમુપજગ્મતુઃ તતઃ શક્રેણ સંધાય બિભ્યતા તારકાસુરાત્

છતાં ભગવાન અને દેવીને સંતોષ થયો નહીં; ત્યારે ઇન્દ્રે, તારકાસુરના ભયથી, વ્યવસ્થા કરી.

કારયિત્વાભિષેકં ચ સેનાપત્યે દિવૌકસામ્ પુત્રમન્તરતઃ કૃત્વા દેવેન ત્રિપુરદ્વિષા

પછી દેવતાઓના સેનાપતિપદ માટે અભિષેક કરાવ્યો, પુત્રને વચ્ચે રાખીને, ત્રિપુરાના શત્રુ એવા ભગવાને એ કાર્ય કર્યું.

સ્વયમંતર્હિતેનૈવ સ્કન્દમિન્દ્રાદિરક્ષિતમ્ તચ્છક્ત્યા ક્રૌઞ્ચભેદિન્યા યુધિ કાલાગ્નિકલ્પયા

પછી ભગવાને પોતે અજ્ઞાત રહીને, ઇન્દ્ર અને અન્ય દેવતાઓ સાથે સ્કંદનું રક્ષણ કર્યું; અને એ શક્તિ, ક્રૌંચ પર્વતને ભેદનારી, યુદ્ધમાં વિનાશક અગ્નિ જેવી બની.

છેદિતં તારકસ્યાપિ શિરશ્શક્રભિયા સહ સ્તુતિં ચક્રુર્વિશેષેણ હરિધાતૃમુખાઃ સુરાઃ

જ્યારે તારકાસુરનું માથું ઇન્દ્રે ડરેને કપાઈ ગયું, ત્યારે હરિ અને ધાતૃ સહિત બધા દેવતાઓએ વિશેષ સ્તુતિ કરી.

તથા રક્ષોધિપઃ સાક્ષાદ્રાવણો બલગર્વિતઃ ઉદ્ધરન્સ્વભુજૈર્દીર્ઘૈઃ કૈલાસં ગિરિમાત્મનઃ

એ જ રીતે, રાક્ષસોના રાજા રાવણ પોતાની શક્તિ પર ગર્વ કરીને પોતાના લાંબા હાથોથી કૈલાસ પર્વત ઉઠાવવાનો પ્રયાસ કર્યો.

તદાગો ઽસહમાનસ્ય દેવદેવસ્ય શૂલિનઃ પદાંગુષ્ઠપરિસ્પન્દાન્મમજ્જ મૃદિતો ભુવિ

તે સમયે દેવોના દેવ, ત્રિશૂળધારી ભગવાને એ સહન ન કરી અને માત્ર પોતાના પગના અંગૂઠાથી પર્વતને જમીનમાં દબાવી દીધો.

બટોઃ કેનચિદર્થેન સ્વાશ્રિતસ્ય ગતાયુષઃ ત્વરયાગત્ય દેવેન પાદાંતં ગમિતોન્તકઃ

કોઈ કારણસર, યમરાજે એક ભક્ત, જે ભગવાનના આશ્રયમાં હતો અને જેના આયુષ્ય પૂર્ણ થયું હતું, તેને ઝડપથી લઈ જઈ ભગવાનના પગ પાસે પહોંચાડ્યો.

સ્વવાહનમવિજ્ઞાય વૃષેન્દ્રં વડવાનલઃ સગલગ્રહમાનીતસ્તતો ઽસ્ત્યેકોદકં જગત્

પોતાના વાહન વૃષભને ઓળખ્યા વિના, અગ્નિએ બધા ગ્રહોને પકડી લીધા, તેથી દુનિયામાં એક જ પાણી રહ્યું.

અલોકવિદિતૈસ્તૈસ્તૈર્વૃત્તૈરાનન્દસુન્દરૈઃ અંગહારસ્વસેનેદમસકૃચ્ચાલિતં જગત્

એ અજાણી અને આનંદદાયક લીલાઓથી, આખું જગત અને તેની સાથેની સેનાઓ વારંવાર હલાઈ ઉઠી.

શાન્ત એવ સદા સર્વમનુગૃહ્ણાતિ ચેચ્છિવઃ સર્વાણિ પૂરયેદેવ કથં શક્તેન મોચયેત્

જો શિવજી, જે સદા શાંત છે, બધાને બધું આપી દે તો પછી પોતાની શક્તિથી કોઈને મુક્ત કેવી રીતે કરે?

અનાદિકર્મ વૈચિત્ર્યમપિ નાત્ર નિયામકમ્ કારણં ખલુ કર્માપિ ભવેદીશ્વરકારિતમ્

આ જગતમાં અનાદિ કર્મોની વિવિધતા મુખ્ય કારણ નથી; ખરેખર, કર્મ પણ ભગવાનના ઇચ્છાથી જ કાર્ય કરે છે.

કિમત્ર બહુનોક્તેન નાસ્તિક્યં હેતુકારકમ્ યથા હ્યાશુ નિવર્તેત તથા કથય મારુત

અહીં વધુ બોલવાની શું જરૂર છે? નાસ્તિકતા તો કારણ નથી; હે પવનદેવ, કહો કે એ ઝડપથી કેવી રીતે દૂર થાય.

સ્થને સંશયિતં વિપ્રા ભવદ્ભિર્હેતુચોદિતૈઃ જિજ્ઞાસા હિ ન નાસ્તિક્યં સાધયેત્સાધુબુદ્ધિષુ

હે બ્રાહ્મણો, તમારો કારણથી ઉદ્ભવેલો સંશય યોગ્ય છે; કારણ કે સારા મનવાળા લોકોમાં જિજ્ઞાસા કદી નાસ્તિકતાને સ્થાપિત કરતી નથી.

પ્રમણમત્ર વક્ષ્યામિ સતામ્મોહનિવર્તકમ્ અસતાં ત્વન્યથાભાવઃ પ્રસાદેન વિના પ્રભોઃ

હું અહીં એ જ્ઞાનનો ઉપાય કહીશ, જે સજ્જનોની મોહને દૂર કરે છે; પણ દુર્જનો માટે તો ભગવાનની કૃપા વિના બીજું કંઈ થાય નહીં.

શિવસ્ય પરિપૂર્ણસ્ય પરાનુગ્રહમન્તરા ન કિંચિદપિ કર્તવ્યમિતિ સાધુ વિનિશ્ચિતમ્

આ સાચું નિશ્ચય થયું છે કે સર્વે પરિપૂર્ણ શિવજીની પરમ કૃપા વિના કશુ પણ સિદ્ધ થતું નથી.

સ્વભાવ એવ પર્યાપ્તઃ પરાનુગ્રહકર્મણિ અન્યથા નિસ્સ્વભવેન ન કિમપ્યનુગૃહ્યતે

શિવજીની સ્વભાવજ પરમ કૃપા માટે પૂરતી છે; બીજું તો જેનું સ્વરૂપ જ નથી, તે કશું આપી શકે નહીં.

પરં સર્વમનુગ્રાહ્યં પશુપાશાત્મકં જગત્ પરસ્યાનુગ્રહાર્થં તુ પત્યુરાજ્ઞાસમન્વયઃ

આ આખું જગત, જે બંધાયેલા જીવોથી ભરેલું છે, એ પરમ કૃપા માટે પાત્ર છે; પણ એ માટે ભગવાનની આજ્ઞા અનુકૂળ રહે છે.