શિવપુરાણમ્

મત્ક્ષેત્રાદપિ સર્વસ્માત્ક્ષેત્રમેતન્મહત્તરમ્ અત્ર સંસ્મૃતિમાત્રેણ મુક્તિર્ભવતિ દેહિનામ્

મારા બધા ક્ષેત્રો કરતાં આ ક્ષેત્ર મહાન છે; અહીં માત્ર સ્મરણથી જ શરીરધારી જીવને મોક્ષ મળે છે.

તસ્માન્મહત્તરમિદં ક્ષેત્રમત્યંતશોભનમ્ સર્વકલ્યાણસંપૂર્ણં સર્વમુક્તિકરં શુભમ્

આથી, આ ક્ષેત્ર સર્વોત્તમ છે, સર્વ શુભતાથી ભરપૂર છે અને સર્વને મોક્ષ આપનાર છે.

અર્ચયિત્વા ઽત્ર મામેવ લિંગે લિંગિનમીશ્વરમ્ સાલોક્યં ચૈવ સામીપ્યં સારૂપ્યં સાર્ષ્ટિરેવ ચ

અહીં લિંગમાં મારા ઈશ્વર સ્વરૂપની પૂજા કરીને, મારા લોકમાં નિવાસ, નજીકતા, સમાનતા અને રાજ્ય પણ પ્રાપ્ત થાય છે.

સાયુજ્યમિતિ પઞ્ચૈતે ક્રિયાદીનાં ફલં મતમ્ સર્વેપિ યૂયં સકલં પ્રાપ્સ્યથાશુ મનોરથમ્

આ પાંચે—સાયુજ્ય, સાલોક્ય, સામીપ્ય, સારૂપ્ય અને સારષ્ટિ—કર્મોનું ફળ માનવામાં આવે છે; તમે બધા તમારી ઇચ્છિત વસ્તુઓ ઝડપથી પ્રાપ્ત કરશો.

ઇત્યનુગૃહ્ય ભગવાન્વિનીતૌ વિધિમાધવૌ યત્પૂર્વં પ્રહતં યુદ્ધે તયોઃ સૈન્યં પરસ્પરમ્

આ રીતે કૃપા કરીને ભગવાને વિનીત અને વિધિમાધવની, જેનું યુદ્ધમાં નાશ થયું હતું, એ બંનેની સેના પુનઃ સ્થાપિત કરી.

તદુત્થાપયદત્યર્થં સ્વશક્ત્યામૃતધારયા તયોર્માઢ્યં ચ વૈરં ચ વ્યપનેતુમુવાચ તૌ

પોતાની શક્તિથી અમૃતની ધારા વરસાવીને તેમણે બંનેને સંપૂર્ણપણે જીવંત કર્યા અને એમની વચ્ચેનું વૈર દૂર કરવા માટે એમને સંબોધ્યા.

સકલં નિષ્કલં ચેતિ સ્વરૂપદ્વયમસ્તિ મે નાન્યસ્ય કસ્યચિત્તસ્માદન્યઃ સર્વોપ્યનીશ્વરઃ

મારે બે સ્વરૂપ છે—સગુણ અને નિર્ગુણ; બીજામાં આવું નથી, તેથી બીજું કોઈ સર્વશક્તિમાન નથી.

પુરસ્તાત્સ્તંભરૂપેણ પશ્ચાદ્રૂપેણ ચાર્ભકૌ બ્રહ્મત્વં નિષ્કલં પ્રોક્તમીશત્વં સકલં તથા

પહેલાં તમારા સામે સ્તંભ સ્વરૂપે અને પછી બાળક સ્વરૂપે પ્રગટ થયો હતો; બ્રહ્માનું સ્વરૂપ નિર્ગુણ કહેવાય છે અને ઈશ્વરત્વ સગુણ કહેવાય છે.

દ્વયં મમૈવ સંસિદ્ધં ન મદન્યસ્ય કસ્યચિત્ તસ્માદીશત્વમન્યેષાં યુવયોરપિ ન ક્વચિત્

આ બંને ગુણો માત્ર મારો જ છે, બીજામાં નથી; તેથી તમે કે બીજું કોઈ પણ ઈશ્વર નથી.

તદજ્ઞાનેન વાં વૃત્તમીશમાનં મહાદ્ભુતમ્ તન્નિરાકર્તુમત્રૈવમુત્થિતો ઽહં રણક્ષિતૌ

તમારા બંને વચ્ચે જે મહાન ઈશ્વરત્વ માટેનું સ્પર્ધા અજ્ઞાનથી થયું હતું; તેને દૂર કરવા માટે હું આ રણભૂમિમાં પ્રગટ થયો છું.

ત્યજતં માનમાત્મીયં મયીશે કુરુતં મતિમ્ મત્પ્રસાદેન લોકેષુ સર્વોપ્યર્થઃ પ્રકાશતે

તમારો અહંકાર છોડો અને મનને મારા પર કેન્દ્રિત કરો; મારી કૃપાથી સર્વ લોકમાં સર્વ કામના પૂર્ણ થાય છે.

ગુરૂક્તિર્વ્યંજકં તત્ર પ્રમાણં વા પુનઃ પુનઃ બ્રહ્મતત્ત્વમિદં ગૂઢં ભવત્પ્રીત્યા ભણામ્યહમ્

ગુરુના વચન અહીં મુખ્ય પ્રમાણ છે અને વારંવાર માન્ય છે; આ ગુહ્ય બ્રહ્મ તત્વ હું તમારી પ્રીતિથી કહું છું.

અહમેવ પરં બ્રહ્મ મત્સ્વરૂપં કલાકલમ્ બ્રહ્મત્વાદીશ્વરશ્ચાહં કૃત્યં મેનુગ્રહાદિકમ્

હું જ પરમ બ્રહ્મ છું, મારું સ્વરૂપ સગળું અને નિર્ગુણ બંને છે; બ્રહ્મત્વથી હું ઈશ્વર પણ છું અને સર્જન તથા કૃપા જેવા બધા કર્મો મારા જ છે.

બૃહત્ત્વાદ્બૃંહણત્વાચ્ચ બ્રહ્માહં બ્રહ્મકેશવૌ સમત્વાદ્વ્યાપકત્વાચ્ચ તથૈવાત્માહમર્ભકૌ

મારી વિશાળતા અને વિસ્તરણથી હું બ્રહ્મ છું; તમે બ્રહ્મા અને કેશવ પણ મારા સમાન છો, અને વ્યાપકતાથી હું આત્મા પણ છું, હે બાળકો.

અનાત્માનઃ પરે સર્વે જીવા એવ ન સંશયઃ અનુગ્રહાદ્યં સર્ગાંગં જગત્કૃત્યં ચ પંકજમ્

બીજા બધા આત્મા નથી, માત્ર જીવ છે—આમાં શંકા નથી; સર્જન, પાલન અને પદ્મજ જગત મારા અનુગ્રહથી થાય છે.

ઈશત્વાદેવ મે નિત્યં ન મદન્યસ્ય કસ્યચિત્ આદૌ બ્રહ્મત્ત્વબુદ્ધ્યર્થં નિષ્કલં લિંગમુત્થિતમ્

મારા શાશ્વત સ્વામીપદને લીધે, જે માત્ર મારા સિવાય બીજાને નથી, શરૂઆતમાં બ્રહ્મત્વના જ્ઞાન માટે નિર્વિકાર લિંગ પ્રગટ થયું.

તસ્માદજ્ઞાતમીશત્વં વ્યક્તં દ્યોતયિતું હિ વામ્ સકલોહમતો જાતઃ સાક્ષાદીશસ્તુ તત્ક્ષણાત્

મારા સ્વામીપદ અજાણ હતું, એથી, વામે, એ પ્રકાશિત કરવા માટે હું સ્વરૂપે દેખાયો; એ રીતે, હું સર્વ ગુણોથી યુક્ત થયો અને એ ક્ષણે ભગવાન સ્પષ્ટ પ્રગટ થયા.

સકલત્વમતો જ્ઞેયમીશત્વં મયિ સત્વરમ્ યદિદં નિષ્કલં સ્તંભં મમ બ્રહ્મત્વબોધકમ્

આથી, જાણો કે મારું સ્વામીપદ સર્વ ગુણોથી ભરપૂર છે; આ નિર્વિકાર સ્તંભ મારું બ્રહ્મત્વ સમજાવવાનું સાધન છે.

લિંગલક્ષણયુક્તત્વાન્મમ લિંગં ભવેદિદમ્ તદિદં નિત્યમભ્યર્ચ્યં યુવાભ્યામત્ર પુત્રકૌ

લિંગના લક્ષણો હોવાથી, આ મારું લિંગ છે; તેથી, પુત્રો, તમારે અહીં હંમેશા તેની પૂજા કરવી જોઈએ.

મદાત્મકમિદં નિત્યં મમ સાન્નિધ્યકારણમ્ મહત્પૂજ્યમિદં નિત્યમભેદાલ્લિંગસિંગિનોઃ

આ હંમેશા મારી જ સત્તા છે, મારી હાજરીનું કારણ છે; આ હંમેશા મહાન પૂજનીય છે, કારણ કે લિંગ અને લિંગધારીમાં કોઈ ફરક નથી.

યત્રપ્રતિષ્ઠિતં યેન મદીયં લિંગમીદૃશમ્ તત્ર પ્રતિષ્ઠિતઃ સોહમપ્રતિષ્ઠોપિ વત્સકૌ

જે જગ્યાએ અને જે કોઈ મારું આવું લિંગ સ્થાપે છે, ત્યાં હું સ્થાપિત છું, વત્સો, ભલે બીજે ક્યાંય સ્થાપિત ન હોઉં.

મત્સામ્યમેકલિંગસ્ય સ્થાપને ફલમીરિતમ્ દ્વિતીયે સ્થાપિતે લિંગે મદૈક્યં ફલમેવ હિ

એક લિંગ સ્થાપનનું ફળ મને સમાન થવાનું છે; બીજું લિંગ સ્થાપો તો મને એકરૂપ થવાનું ફળ મળે છે.

લિંગં પ્રાધાન્યતઃ સ્થાપ્યં તથાબેરં તુ ગૌણકમ્ લિંગાભાવેન તત્ક્ષેત્રં સબેરમપિ સર્વતઃ

લિંગને મુખ્ય રૂપે સ્થાપવું જોઈએ અને મૂર્તિને ગૌણ માનવી; જો લિંગ ન હોય તો એ સ્થળ, મૂર્તિ સાથે હોવા છતાં, અધૂરૂં જ રહે છે.

સર્ગાદિપઞ્ચકૃત્યસ્ય લક્ષણં બ્રૂહિ નૌ પ્રભો મત્કૃત્યબોધનં ગુહ્યં કૃપયા પ્રબ્રવીમિ વામ્

પ્રભુ, સર્જનાદિ પાંચ કર્મોના લક્ષણો અમને કહો; કૃપાથી, હું મારા કર્મોના ગુપ્ત જ્ઞાનને તમને સમજાવું છું.

સૃષ્ટિઃ સ્થિતિશ્ચ સંહારસ્તિરોભાવો ઽપ્યનુગ્રહઃ પઞ્ચૈવ મે જગત્કૃત્યં નિત્યસિદ્ધમજાચ્યુતૌ

સર્જન, પાલન, લય, છુપાવવું અને કૃપા—આ પાંચ મારા વિશ્વના હંમેશા પૂર્ણ અને અવિનાશી કર્મો છે, અજ અને અક્ષયો.

સર્ગઃ સંસારસંરંભસ્તત્પ્રતિષ્ઠા સ્થિતિર્મતા સંહારો મર્દનં તસ્ય તિરોભાવસ્તદુત્ક્રમઃ

સર્જન એટલે સંસારની શરૂઆત, તેનું સ્થિર થવું એટલે પાલન, તેનો નાશ એટલે લય અને તેને છુપાવવું એટલે તિરોભાવ.

તન્મોક્ષો ઽનુગ્રહસ્તન્મે કૃત્યમેવં હિ પઞ્ચકમ્ કૃત્યમેતદ્વહત્યન્યસ્તૂષ્ણીં ગોપુરબિંબવત્

મુક્તિ એટલે કૃપા; આ રીતે, આ પાંચ મારા કર્મો છે. જ્યારે હું આ કર્મો કરું છું, બીજા બધા મૌન રહે છે, જેમ શહેરના દ્વાર પર પડછાયાં રહે છે.

સર્ગાદિ યચ્ચતુષ્કૃત્યં સંસારપરિજૃંભણમ્ પઞ્ચમં મુક્તિહેતુર્વૈ નિત્યં મયિ ચ સુસ્થિરમ્

સર્જનથી શરૂ થતા ચાર કર્મો સંસારમાં વિસ્તરણ લાવે છે; પાંચમું, મુક્તિ, હંમેશા મારેમાં મજબૂત રીતે સ્થિર છે અને મુક્તિનું કારણ છે.

તદિદં પઞ્ચભૂતેષુ દૃશ્યતે મામકૈર્જનૈઃ સૃષ્ટિર્ભૂમૌ સ્થિતિસ્તોયે સંહારઃ પાવકે તથા

આ પાંચ કર્મો મારા ભક્તો પાંચ તત્વોમાં જુએ છે: પૃથ્વી પર સર્જન, જળમાં પાલન, અગ્નિમાં લય.